Το Ε.Σ.Υ. ήταν ένα θετικό εγχείρημα. Η υλοποίησή του όμως δεν δικαίωσε τις προθέσεις των εμπνευστών του, του Παρασκευά Αυγερινού και του Γιώργου Γεννηματά. Το όραμά τους, η αποεμπορευματοποίηση της υγείας και η παροχή υψηλού επιπέδου υγείας σε κάθε πολίτη, όχι μόπο δεν δικαιώθηκε αλλά μάλλον βρίσκεται σήμερα σε βαθιά κρίση. Είναι πιά διάχυτη πεποίθηση ότι νοσεί βαθιά, ότι υπάρχει κρίση σε ό,τι αφορά τον βασικό προσανατολισμό του και άρα επιβάλλεται η μεταρρύθμισή του. Και να τονίσουμε ευθύς εξαρχής ότι η μεταρρύθμιση αυτή πρέπει να έχει ως επίκεντρο τον πολίτη,δηλαδή να έχει χαρακτήρα ανθρωποκεντρικό και όχι ιατροκεντρικό,γιατί η ανάγκη ύπαρξης συστήματος υγείας είναι απόρροια της ύπαρξης ασθενών και όχι επακόλουθο της ύπαρξης ιατρών.
Πρωτοβάθμια υγεία
Ο σκοπός της πρέπει να είναι η πρόληψη των ασθενειών,ο εξορθολογισμός των δαπανών της,με τον αποτελεσματικό έλεγχο των συνταγογραφημένων φαρμάκων και παρακλινικών εξετάσεων. Παράλληλα, πρέπει να τεθεί ετήσιο πλαφόν επισκέψεων-εξετάσεων για κάθε ασφαλισμένο με γνώμονα το ατομικό του προφίλ(κληρονομικό-παθολογικό).Τα προγράμματα πρόληψης και πρώιμης διάγνωσης που λειτούργησαν απο το Υπουργείο Υγείας είναι προς την σωστή κατεύθυνση. Επειδή όμως τα χρήματα από το Ταμείο Ανάκαμψης τελειώνουν, χρειάζεται η συνέχεια της χρηματοδότησής τους και η διασφάλιση του ποιοτικού ελέγχου εφαρμογής τους.
Σήμερα δυστυχώς η πρωτοβάθμια υγεία δεν επιτελεί αυτό τον σκοπό, όπως αποδεικνύεται τόσο από πρόσφατες δημοσιεύσεις σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά,όσο και από εκθέσεις διεθνών οργανισμών όπως ο Π.Ο.Υ. Το τμήμα της έκθεσης του Π.Ο.Υ ''Mental Health Atlas 2020'' που αφορά στην Ελλάδα επισημαίνει την απουσία στοιχείων σε πολλούς τομείς, αλλά και προγραμμάτων πρόληψης και προαγωγής της ψυχικής υγείας. Σε πρόσφατη δημοσίευση στο περιοδικό International Journal of Social Phychiatry, οι Kotsis et al.,επισημαίνουν την έλλειψη μεγάλου αριθμού δεικτών με τους οποίους αξιολογείται ένα σύστημα ψυχικής υγείας. Εστιάζουν μάλιστα σε εκείνους που αφορούν την Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας, την προαγωγή της ψυχικής υγείας και την πρόληψη,τη συλλογή στοιχείων που σχετίζονται με την πολιτική ψυχικής υγείας και τον σχεδιασμό,την προσβασιμότητα, τη συνεργασία και δικτύωση μεταξύ των υπηρεσιών και την διασφάλιση της ποιότητας των υπηρεσιών. Σε άλλη μελέτη από την ίδια ερευνητική ομάδα, διαπιστώνονται τα μεγάλα κενά στην ψυχική υγεία των παιδιών και των εφήβων.Σε πρόσφατη έρευνα για την ψυχική υγεία της δημοσιογράφου Νιόβης Αναγίκου στον ιστότοπο ''Έτερον'' τεκμηριώνονται οι τεράστιες ελλείψεις στον τομέα της ψυχικής υγείας και αναδεικνύονται τα δομικά προβλήματα δυσλειτουργίας:έλλειψη πολιτικής βούλησης για κεντρικό συντονισμό και αξιολόγηση,κατακερματισμός και απουσία συνεργασίας μεταξύ των μονάδων.
Γεωγραφική κατανομή μονάδων υγείας
Κυριάρχησαν όπως πάντα μικροκομματικά και ιδιωτικά συμφέροντα, τοπικιστικές αντιλήψεις,ενίοτε και μικροψυχίες με αποτέλεσμα την άναρχη και πολλές φορές την παρανοϊκή κατανομή των μονάδων υγείας.Υπάρχουν αρκετά παραδείγματα Κέντρων Υγείας και Νοσοκομείων που απέχουν δέκα λεπτά το ένα από το άλλο.Και σαν να μην έφτανε αυτό, την δεκαετία 19851995 κατασκευάσθηκαν πολλά νοσοκομεία στην επαρχία (με χρήματα της Ευρωπαικής Ένωσης) που υπερκάλυπταν πολλές φορές τις τοπικές ανάγκες, αλλά λόγω του φαραωνικού τύπου σχεδιασμού τους συνεχίζουν μέχρι και σήμερα να έχουν προβλήματα λειτουργίας λόγω υψηλού λειτουργικού κόστους. Δημοσιεύθηκαν τα τελευταία στοιχεία της Εurostat για τα συστήματα υγείας. Σύμφωνα με αυτά η χώρα μας έχει κάποιες θλιβερές πρωτιές.Συγκεκριμένα για τις δομές αποκατάστασης και μακροχρόνιας φροντίδας αντιστοιχούν 20 κλίνες ανα 100.000 κατοίκους, που είναι από τις χειρότερες στην Ε.Ε.Οι κλίνες μακροχρόνιας φροντίδας, προορίζονται για ασθενείς σε αποκατάσταση (από εγκεφαλικά επεισόδια,κατάγματα ή σοβαρές χειρουργικές επεμβάσεις), χρόνιους ασθενείς (με αναπηρίες,γνωστικές διαταραχές,εκφυλιστικές νευρολογικές παθήσεις) και ασθενείς που χρειάζονται παρηγορητική φροντίδα.Είναι γνωστό από προηγούμενες έρευνες,ότι η χώρα μας διαθέτει δημόσιες δαπάνες για μακροχρόνια φροντίδα που αντιστοιχούν μόλις στο 0,16% του ΑΕΠ, έναντι μέσου όρου 1,71%στην Ευρωπαική Ένωση. Χρειάζεται διαβούλευση με τους αντίστοιχους φορείς για την εκπόνηση Εθνικού Σχεδίου για την μετανοσοκομειακή φροντίδα με:
α) ανάπτυξη κλινικών αποθεραπείας – αποκατάστασης σε ΚΕΦΙΑΠ (για ανοιχτού και κλειστού τύπου φροντίδα) και Κέντρα Υγείας.
β) δημιουργία δημοσίων δομών μετανοσοκομειακής φροντίδας, με αναβάθμιση του ρόλου των φυσιοθεραπευτών,εργοθεραπευτών και λογοθεραπευτών.
Η Ελλάδα ενώ διαθέτει 30% περισσότερα νοσοκομειακά κρεβάτια ανά κάτοικο σε σχέση με την Μ.Βρετανία(!)λόγω κακής κατανομής -δεν είναι ο μόνος λόγος αλλά είναι από τους πιο σοβαρούς-καθημερινά χρειάζεται επικουρικές κλίνες τα λεγόμενα «ράντζα».
Επιβάλλεται (πρόταση για το αυτονόητο):
Μελέτη καταγραφής των αναγκών υγείας για τον σταδιακό επανακαθορισμό της γεωγραφικής κατανομής των νοσηλευτικών μονάδων,όχι στο επίπεδο νομών αλλά γεωγραφικών περιοχών λαμβάνοντας υπόψη τις γεωγραφικές ιδιομορφίες της χώρας.Για την επίτευξη αυτού του σκοπού επιβάλλεται να γίνουν συγχωνεύσεις νοσοκομείων,μεταφορές κλινικών, συγχωνεύσεις εργαστηρίων και οποιαδήποτε άλλη παρέμβαση χρειασθεί, με ένα τρόπο έξυπνων λύσεων-διαφορετικών κατά περίπτωση-με στόχο μέσα από αυτή την ανακατανομή-συγχώνευση, τη δημιουργία όσο το δυνατόν αυτοτελών υγειονομικών σχηματισμών.
Η στελέχωση
Από έρευνα του Κ.Ε.Π.Υ προκύπτει ότι: το υγειονομικό προσωπικό στα νοσοκομεία του Ε.Σ.Υ το 2024,μόνιμοι και συμβασιούχοι, παραμένει κατά 9,6% λιγότερο σε σχέση με το 2009. Η κυβέρνηση ισχυρίζεται ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμοι υγειονομικοί για να στελεχώσουν τα Δημόσια νοσοκομεία.Από το 2010 έως σήμερα, υπολογίζεται ότι 20.000 γιατροί εγκατέλειψαν την χώρα. Σύμφωνα με στοίχεια που διαθέτει ο Ιατρικός Σύλλογος Αθηνών μόνο την περίοδο 20202025 περισσότεροι από 5.400 νέοι γιατροί έφυγαν από τη χώρα μας για να εργαστούν στο εξωτερικό.Το περίφημο brain gain που συχνότατα προπαγανδίζει η κυβέρνηση, ήταν σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, ο επαναπατρισμός στα 10 τελευταία χρόνια 772 γιατρών.Αν υπολογίσουμε, ότι το κόστος που επωμίζεται η πολιτεία και η κάθε οικογένεια για εξαετή φοίτηση σε Δημόσιο Πανεπιστήμιο,έχει υπολογιστεί στις 350.000 ευρώ ανα φοιτητή, το brain drain, εκτός των άλλων συνιστά και οικονομική αιμορραγία μεγέθους.Το ίδιο έχει αρχίσει να γίνεται και στο νοσηλευτικό προσωπικό.Η επόμενη κρίση του υγειονομικού συστήματος θα αφορά τους νοσηλευτές.Ήδη έχουμε την χειρότερη επίδοση στην Ε.Ε.Έχουμε αναλογία 3,9% νοσηλευτών ανά 1.000 κατοίκους όταν στην Ε.Ε ο μέσος όρος είναι 8,5%.Πολύτιμο επιστημονικό προσωπικό μεταναστεύει και οι λόγοι δεν είναι μόνο οικονομικοί. Η Ελλάδα των κολλητών, των Φραπέδων και των Χασάπηδων έχει κάνει έφοδο και κατάληψη στους Δημόσιους οργανισμούς και σε όλο τον κρατικό μηχανισμό. Το κράτος ξέπεσε σε λάφυρο της εκλογικής νίκης όλων αυτών των παρασίτων...
Η άσκηση ιδιωτικού έργου απο γιατρούς του ΕΣΥ παραβιάζει ευθέως την βασική αρχή της ισότιμης και καθολικής πρόσβασης στο Ε.Σ.Υ. Δεν γίναμε αίφνης Σουηδία, και σαφώς οι ασθενείς των ιδιωτικών ιατρείων τυγχάνουν άμεσης πρόσβασης στα δημόσια νοσοκομεία, στις λίστες χειρουργείων, στις διαγνωστικές και άλλες εξετάσεις παρά τα όσα ορίζουν οι νομοθετικές ρυθμίσεις.Δεν χρήζει ιδιαίτερης επιχειρηματολογίας ότι θα αυξηθούν οι σταθερά αυξανόμενες τα τελευταία χρόνια υψηλές ιδιωτικές δαπάνες υγείας. Ευθέως ως Πολιτεία,παραβιάζουμε το ανώτερο ωράριο εργασίας (πάνω από 48 ώρες) που έχει ορισθεί και για αυτή την παραβίαση στο παρελθόν έχουμε τιμωρηθεί από την Ε.Ε. Ο καθημερινός χρόνος εργασίας, οι υποχρεωτικές εφημερίες και οι ώρες ιδιωτικού ιατρείου υπερβαίνουν κατά πολύ το 48ωρο.Το σύνδρομο επαγγελματικής εξουθένωσης (Burnout) δεν αφορά μόνο την υγεία του ιδίου του εργαζομένου αλλά επηρεάζει σοβαρά τους ασθενείς προκαλώντας αύξηση ιατρικών λαθών.
Πρόταση:- Επιστροφή στις εργοστασιακές ρυθμίσεις του Ε.Σ.Υ και μέτρα διαφάνειας που θα στερήσουν το έδαφος για αθέμιτες συναλλαγές, που μια μειοψηφία του ιατρικού σώματος χρησιμοποιεί.
-Αύξηση των αποδοχών με ορίζοντα την σύγκλειση με το Μ.Ο της Ε.Ε.
-Διεύρυνση της απογευματινής λειτουργίας με σειρά διαγνωστικών και θεραπευτικών πράξεων που το κόστος θα καλύπτεται από τα ασφαλιστικά ταμεία.Μέρος από αυτό θα πηγαίνει στους υγειονομικούς που εθελουσίως θα συμμετέχουν. -Συμβάσεις των νοσοκομείων του Ε.Σ.Υ με ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες και αμοιβή στους συμμετέχοντες. -Λίστα χειρουργείου ηλεκτρονική, προσβάσιμη στους ενδιαφερόμενους με κριτήρια επιστημονικά αδιαμφισβήτητα περί επείγοντος και προτεραιότητας.
-Θέσπιση καινούργιων κριτηρίων αξιολόγησης του προσωπικού του Ε.Σ.Υ,κυρίως των γιατρών.Κριτήρια που θα τηρούνται και δεν θα μεταβάλλονται ανάλογα με την κομματική τοποθέτηση των υποψηφίων.Δύσκολο το εγχείρημα γιατί ο καθορισμός των κριτηρίων εμπεριέχει υποκειμενισμό.Θα μπορούσαμε εδώ να ανατρέξουμε και να διδαχθούμε από πρακτικές άλλων χωρών.Στο σημείο αυτό θα ήθελα να αναφέρω την ανάγκη ύπαρξης οργανωμένου σχεδίου για την δια βίου εκπαίδευση των γιατρών η οποία θα πρέπει να αποτελεί κριτήριο για την αξιολόγησή τους.Δεν εννοώ βέβαια την εκπαίδευση μέσω του γνωστού ''επιστημονικού συνεδριακού τουρισμού''. Πιστεύουμε ότι η οργάνωση αυτών των εκδηλώσεων,ως μέρος της συνεχούς εκπαίδευσης των γιατρών, θα πρέπει να γίνεται από τις Επιστημονικές Επιτροπές ή τις Επιστημονικές Ενώσεις, στα αμφιθέατρα των νοσοκομείων,δηλαδή στο φυσικό τους χώρο και όχι σε πολυτελή φουαγιέ ξενοδοχείων.
Δικαιώματα ασθενών
Ανύπαρκτη σχεδόν έννοια στην χώρα μας.Οι υπηρεσίες υγείας πρέπει να έχουν ως επίκεντρο τον πολίτη.Στη χώρα μας υπάρχει κατάφωρη παραβίαση της προσωπικότητας του αρρώστου στο σύστημα υγείας.Χαρακτηριστικό παράδειγμα η τριτοκοσμικού τύπου εικόνα στα επείγοντα περιστατικά, όπου μπορεί να εξετάζεται άρρωστος εκτεθειμένος στα βλέμματα δεκάδων παρευρισκομένων.Η ενημέρωση του ασθενούς ελλιπέστατη και αυτή πολλές φορές σε διαδρόμους.
Η οικονομική αιμορραγία
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ι.Ο.Β.Ε, της Eurostat και του Ο.Ο.Σ.Α:
-Πάνω από 39% των συνολικών δαπανών για την υγεία προέρχονται από την ιδιωτική χρηματοδότηση.Το ποσοστό αυτό κατατάσσει την Ελλάδα στις χώρες με την υψηλότερη συμμετοχή των ιδιωτών-πολιτών στις δαπάνες υγείας σε όλη την Ε.Ε. -Οι δημόσιες δαπάνες για την υγεία στο προυπολογισμό του 2026 είναι στο 5,5% του Α.Ε.Π, έναντι 7,5% στην Ευρωζώνη.
-Δημόσιες δαπάνες για μακροχρόνια φροντίδα αντιστοιχούν μόλις στο 0,16 % του Α.Ε.Π, έναντι μέσου όρου 1,71% στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
-32% ανεκπλήρωτες ανάγκες υγείας,παρουσιάζουν τα άτομα με χαμηλό εισόδημα.
-10% καταγράφονται στα άτομα με υψηλότερο εισόδημα. Αυτό καταδεικνύει και την μεγέθυνση των ανισοτήτων στο πεδίο της υγείας.
Με βάση τις παραπάνω προτάσεις- που φυσικά θα πρέπει να εμπλουτιστούν-θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα θεσμικό πλαίσιο για το Ε.Σ.Υ και ταυτόχρονα να γίνει ελκυστικό για γιατρούς,νοσηλευτές και διοικητικά στελέχη που να είναι διατεθειμένοι να προσφέρουν στο δημόσιο σύστημα με αντίτιμο ένα αξιοπρεπές εισόδημα. Και αυτό γιατί, δίχως την δική τους συμβολή, καμία μεταρρύθμιση δεν θα καταφέρει όχι να αντιστρέψει αλλά ούτε καν να επιβραδύνει τον καλπάζοντα εκφυλισμό του τομέα υγείας στην χώρα μας. Το όραμα για ένα σύστημα όπου η περίθαλψη αποτελεί δικαίωμα με βάση την ανάγκη του πολίτη – και όχι προνόμιο με βάση το εισόδημα ή την κοινωνική θέση-κινδυνεύει να μετατραπεί σε εφιάλτη.
(Ο Χρήστος Γκαρμπούνης είναι ορθοπεδικός-χειρούργος)
