Οι φιλοδοξίες κάθε πολιτικού οργανισμού είναι θεμιτές και αυτονόητες. Αρκεί να είναι ρεαλιστικές και να βασίζονται σε αξίες.
Αφού το ΠΑΣΟΚ βρέθηκε από καραμπόλα στη θέση της αξιωματικής αντιπολίτευσης, έθεσε ως στόχο την κατάκτηση της πρώτης θέσης, έστω και με μία ψήφο διαφορά. Πολύ σωστά. Χωρίς αντίπαλο στο χώρο της αντιπολίτευσης, είχε ελεύθερο πεδίο και όλο το χρόνο για να πείσει ότι μπορεί να το πετύχει. Τότε, η τακτική της αυτόνομης πορείας του είχε μία λογική. Ήταν όμως λανθασμένη. Γιατί οι ευρύτερες συνθήκες είχαν ανατραπεί και το ΠΑΣΟΚ δεν είχε κάποιον ηγέτη για να εμπνεύσει στην πλειοψηφία της κοινωνίας μία τέτοια προοπτική. Την ίδια περίοδο έχανε τη μοναδική ευκαιρία να δημιουργήσει τη μεγάλη προοδευτική παράταξη από την αρχή.
Τα χρόνια πέρασαν και η βελόνα δεν ξεκόλλησε. Τώρα πια η πιθανότητα της πρώτης θέσης δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα παραμύθι. Ένα ανέκδοτο από το παρελθόν. Ακόμα και η δεύτερη θέση δεν υπάρχει πια. Το ΠΑΣΟΚ δίνει μάχη με την Ελπίδα της Μαρίας Καρυστιανού για την τρίτη και την τέταρτη θέση.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Τι νόημα έχει πια η αυτόνομη πορεία;
Και όμως, το ΠΑΣΟΚ εξακολουθεί να επαναλαμβάνει την ίδια φράση. Αυτόνομη πορεία.
Την παρουσιάζει ως ένδειξη πολιτικής ωριμότητας, ως απόδειξη αυτοπεποίθησης, ως προϋπόθεση της πολιτικής του επιβίωσης. Όμως είναι πράγματι τόσο αθώα αυτή η επιλογή;
Ή μήπως πίσω από τη λέξη «αυτονομία» κρύβεται μια στρατηγική που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στη διατήρηση του σημερινού συστήματος εξουσίας;
Ποιον εξυπηρετεί πραγματικά η αυτόνομη πορεία; Όσοι αναλαμβάνουν την εξιχνίαση των μεγάλων εγκλημάτων, ξεκινούν από ένα ερώτημα: “Where is the money?” «Το νου σας σε όσους είναι υπερβολικά ερωτευμένοι με τον εαυτό τους, με το χρήμα και την εξουσία», είπε πρόσφατα ο Κώστας Καραμανλής.
Οι πολιτικές δυνάμεις δεν υπάρχουν για να υπηρετούν τον εαυτό τους. Δεν υπάρχουν για να προστατεύουν κομματικούς μηχανισμούς ή ηγετικές ομάδες. Υπάρχουν για να εκπροσωπούν κοινωνικές ανάγκες και κοινωνικές πλειοψηφίες.
Ο προοδευτικός χώρος γεννήθηκε ιστορικά για να εκφράσει το Εμείς απέναντι στο Εγώ. Τους πολλούς απέναντι στους λίγους. Την κοινωνία απέναντι στα κέντρα οικονομικής, επικοινωνιακής και πολιτικής ισχύος. Αυτός είναι ο λόγος ύπαρξής του. Όταν οι προοδευτικές δυνάμεις αρνούνται να συνεργαστούν, δεν υπηρετούν τις κοινωνικές ομάδες που δηλώνουν ότι εκπροσωπούν. Υπονομεύουν τον ίδιο τον λόγο της ύπαρξής τους.
Το μάθημα του 2023
Η Ελλάδα είχε το 2023 μια ιστορική ευκαιρία. Το ιστορικό αίτημα της απλής αναλογικής είχε γίνει πραγματικότητα. Ένα εκλογικό σύστημα που βασίζεται στην ευρωπαϊκή λογική της συνεργασίας και της σύνθεσης. Ένα σύστημα που υποχρεώνει τα κόμματα να αναζητήσουν συγκλίσεις, να διαπραγματευθούν προγράμματα και να οικοδομήσουν πλειοψηφίες μέσα στην κοινωνία. Αυτό συμβαίνει σε όλη σχεδόν την Ευρώπη. Στη Γερμανία, στην Ισπανία, στις σκανδιναβικές χώρες, στην Ολλανδία, στο Βέλγιο. Οι κυβερνήσεις σχηματίζονται μέσα από συνεννοήσεις, προγραμματικές συμφωνίες και πολιτικές συνθέσεις. Θεωρείται στοιχείο δημοκρατικής ωριμότητας.
Στην Ελλάδα συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Το ΠΑΣΟΚ αρνήθηκε να αξιοποιήσει την ιστορική δυνατότητα που δημιουργούσε η απλή αναλογική. Προτίμησε την αυτάρεσκη ή ύποπτη λογική της αυτόνομης πορείας. Το αποτέλεσμα είναι γνωστό. Η απλή αναλογική ακυρώθηκε πολιτικά πριν προλάβει να εφαρμοστεί ουσιαστικά. Η ευκαιρία χάθηκε. Και η Νέα Δημοκρατία επέστρεψε ισχυρότερη. Καταργώντας ουσιαστικά κάθε έννοια του κράτους δικαίου, δικαιώματα που κατακτήθηκαν με αγώνες.
Ποιον εξυπηρετεί σήμερα η αυτόνομη πορεία του ΠΑΣΟΚ;
Το ερώτημα είναι απλό. Ποιον ωφελεί σήμερα η άρνηση του ΠΑΣΟΚ για τη συνεργασία των δυνάμεων του προοδευτικού χώρου; Τους εργαζόμενους; Τη μεσαία τάξη που πιέζεται; Τους νέους που αδυνατούν να βρουν κατοικία; Τους πολίτες που ανησυχούν για τη λειτουργία της Δικαιοσύνης και των θεσμών;
Ή μήπως ωφελεί αποκλειστικά τη Νέα Δημοκρατία; Κάθε φορά που οι προοδευτικές δυνάμεις εμφανίζονται κατακερματισμένες, η κυβέρνηση ενισχύεται. Αυτό είναι το παιχνίδι της. Το διαίρει και βασίλευε. Με αυτόν τον τρόπο διατηρεί την ηγεμονία της. Κάθε φορά που η λέξη «αυτονομία» μπαίνει πάνω από την «αλλαγή», η πολιτική αλλαγή απομακρύνεται. Αυτή είναι η πραγματικότητα.
Η μεγάλη ευθύνη του ΠΑΣΟΚ
Το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να συνεχίσει να κρύβεται πίσω από γενικόλογες διατυπώσεις. Οφείλει να απαντήσει καθαρά. Θεωρεί τον εαυτό του μέρος του προοδευτικού χώρου ή όχι;
Αν η απάντηση είναι ναι, τότε η στάση του πρέπει να είναι εξίσου ξεκάθαρη. Όποια δύναμη του προοδευτικού χώρου βρεθεί μπροστά, όποιο κόμμα αποκτήσει τη μεγαλύτερη κοινωνική δυναμική, θα πρέπει να αποτελέσει τη βάση για μια προγραμματική συμφωνία διακυβέρνησης. Με διαπραγμάτευση και συνεργασία πάνω σε συγκεκριμένο πρόγραμμα.
Αυτό ακριβώς σημαίνει κουλτούρα συνεργασίας. Αυτό συμβαίνει σε κάθε ώριμη ευρωπαϊκή δημοκρατία.
Η κοινωνία δεν θα συγχωρήσει δεύτερη φορά το ίδιο λάθος
Το 2023 πολλοί πολίτες αποδέχθηκαν την άρνηση συνεργασίας ως μια πολιτική επιλογή.
Ζαλισμένοι ακόμα από το lockdown της πανδημίας, άφησαν τη χώρα να πάει και όπου βγει. Σήμερα, όμως, τα δεδομένα είναι διαφορετικά. Η κοινωνία γνωρίζει πλέον το αποτέλεσμα αυτής της επιλογής. Γνωρίζει ποιος και πως παρέμεινε στην εξουσία. Γνωρίζει ποιος ωφελήθηκε. Γνωρίζει ότι η στρατηγική της απομόνωσης δεν οδήγησε σε καμία προοδευτική ανασύνθεση. Γι' αυτό και η ευθύνη όλων είναι πλέον μεγαλύτερη.
Εάν το ΠΑΣΟΚ επιμείνει ξανά στην ίδια λογική, γνωρίζοντας τις συνέπειες, δεν θα μπορεί να επικαλεστεί άγνοια. Η αυτονομία παύει να είναι πολιτική αρετή όταν λειτουργεί ως άλλοθι αδράνειας. Παύει να είναι πολιτική στρατηγική όταν μετατρέπεται σε μηχανισμό διαιώνισης της υπάρχουσας κατάστασης. Και παύει να είναι δημοκρατική επιλογή όταν οδηγεί ξανά στην αναπαραγωγή της ίδιας εξουσίας, που υποτίθεται ότι θέλει να αμφισβητήσει.
Το πραγματικό δίλημμα των επόμενων εκλογών για το ΠΑΣΟΚ δεν είναι αν θα διατηρήσει την αυτονομία του. Το πραγματικό δίλημμα είναι αν θα επιλέξει να υπηρετήσει την πολιτική αλλαγή ή αν θα συμβάλει για δεύτερη συνεχόμενη φορά στη ματαίωσή της. Αυτή τη φορά, η κοινωνία δύσκολα θα συγχωρήσει το ίδιο λάθος.
Στην πολιτική κρίνεσαι όχι μόνο από όσα κάνεις, αλλά και από όσα δεν κάνεις. Από τις αλλαγές που δεν επέτρεψες να συμβούν. Η αυτονομία έχει αξία όταν υπηρετεί έναν σκοπό. Όταν όμως μετατρέπεται σε άρνηση συνεργασίας ανάμεσα σε δυνάμεις που απευθύνονται στην ίδια κοινωνική πλειοψηφία, παύει να είναι πολιτική αρετή. Γίνεται πολιτική συνενοχή στη διατήρηση της υπάρχουσας τάξης πραγμάτων. Στις δεύτερες κάλπες, η κοινωνία θα είναι πολύ πιο αυστηρή απέναντι σε όσους επιλέξουν ξανά την αυτάρεσκη μοναξιά της αυτόνομης πορείας αντί για την αναγκαία διαδρομή της συνεργασίας.
(Ο Δημήτρης Τζιώτης είναι Σύμβουλος Στρατηγικής και συγγραφέας. Το νέο βιβλίο του με τίτλο « Το Σύνταγμα της νέας Μεταπολίτευσης» κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Παπαζήση)
