Η πρόσφατη δήλωση του Αλέξη Τσίπρα ότι τα capital controls ίσως έπρεπε να είχαν επιβληθεί νωρίτερα άνοιξε ξανά μια παλιά αλλά κρίσιμη συζήτηση για το 2015. Πέρα όμως από τις πολιτικές αντιπαραθέσεις, αξίζει να δούμε τι καταγράφουν οι ίδιες οι τράπεζες, η Τράπεζα της Ελλάδος και οικονομικές μελέτες για εκείνη την περίοδο.
Τα διαθέσιμα στοιχεία συγκλίνουν σε ένα βασικό σημείο,τα capital controls συνέβαλαν στη σταθεροποίηση του τραπεζικού συστήματος, σταματώντας τη μαζική εκροή καταθέσεων και αποτρέποντας μια ανεξέλεγκτη τραπεζική κρίση.
Η Τράπεζα της Ελλάδος, στις εκθέσεις της για την περίοδο 2015–2016, αναφέρει ότι οι περιορισμοί στην κίνηση κεφαλαίων συνέβαλαν στη διασφάλιση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και στον περιορισμό της φυγής καταθέσεων. Αντίστοιχα, αναλύσεις τραπεζών όπως η Eurobank και η Εθνική Τράπεζα καταγράφουν ότι μετά την επιβολή των controls οι εκροές πρακτικά σταθεροποιήθηκαν και η κατάσταση στο τραπεζικό σύστημα εξομαλύνθηκε.
Είναι επίσης δεδομένο ότι η μεγάλη πίεση στις τράπεζες είχε ξεκινήσει αρκετούς μήνες πριν από τον Ιούνιο του 2015. Από τα τέλη του 2014 έως το καλοκαίρι του 2015 σημειώθηκε πολύ μεγάλη εκροή καταθέσεων, γεγονός που αύξησε δραματικά την εξάρτηση των ελληνικών τραπεζών από τον ELA, τον έκτακτο μηχανισμό ρευστότητας της ΕΚΤ.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, αρκετοί οικονομολόγοι και αναλυτές θεωρούν ότι η νωρίτερη επιβολή capital controls θα μπορούσε να είχε περιορίσει μέρος αυτής της εκροής και να διατηρήσει μεγαλύτερη ρευστότητα στο τραπεζικό σύστημα. Παράλληλα, υπάρχουν αναλύσεις που υποστηρίζουν ότι η καθυστέρηση επιβάρυνε τη θέση της χώρας μέσα στις διαπραγματεύσεις εκείνης της περιόδου.
Από την άλλη πλευρά, αρκετές μελέτες σημειώνουν ότι η ύφεση του 2015 αποδείχθηκε μικρότερη από ορισμένες αρχικές προβλέψεις και ότι η ελληνική οικονομία εμφάνισε μεγαλύτερη αντοχή από αυτή που πολλοί ανέμεναν εκείνη την περίοδο.
Αναλύσεις ακαδημαϊκών που συνδέονται με το Hellenic Observatory του LSE (Kevin Featherstone και της ομάδας του )έχουν επίσης επισημάνει ότι η παρατεταμένη αβεβαιότητα και η συνεχής εκροή καταθέσεων επιδείνωσαν την κρίση ρευστότητας των τραπεζών, ενώ γίνεται συχνά σύγκριση με την περίπτωση της Κύπρου το 2013, όπου οι περιορισμοί επιβλήθηκαν ταχύτερα.
Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τα οικονομικά δεδομένα είναι ότι τα capital controls δεν αποτέλεσαν την αιτία της κρίσης, αλλά μέτρο αντιμετώπισης μιας κρίσης που είχε ήδη κορυφωθεί. Η άποψη ότι οι περιορισμοί συνέβαλαν στη σταθεροποίηση του τραπεζικού συστήματος στηρίζεται σε στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί τόσο από τις ίδιες τις τράπεζες όσο και από οικονομικές αναλύσεις εκείνης της περιόδου.
(Η Ιωάννα Λιούτα είναι Πολιτική και οικονομική αναλύτρια)
