Στην Ελλάδα, 8 στους 10 πολίτες θεωρούν ότι υφίσταται κρίση θεσμών. Απλοί άνθρωποι, σε πολλές χώρες, απομακρύνονται από τη δημοκρατία επειδή νιώθουν ότι οι ελίτ χειραγωγούν τους θεσμούς, τους πόρους και το «σύστημα» προς όφελός τους. Για να ανατραπεί αυτή η επικίνδυνη τάση, που αναπτύσσεται και στη χώρα μας, χρειάζεται ριζική πολιτική αλλαγή, δικαιοσύνη και καταπολέμηση των ανισοτήτων. Οι θεσμοί έχουν ανάγκη από ένα αέρα ανανέωσης και αλλαγής, ώστε να κερδίσουν την εμπιστοσύνη των πολιτών. Όμως, πολλά από αυτά που συμβαίνουν κινούνται προς την αντίθετη κατεύθυνση και επιτείνουν τη δυσπιστία των πολιτών.
Στο πλαίσιο αυτό, προκαλεί εντύπωση η επικοινωνιακή υπερδραστηριότητα του Διοικητή της Τραπεζας της Ελλάδος. Πολλοί θεωρούν ότι αποτελεί ένα είδος «προεκλογικού αγώνα» με στόχο, όπως λέγεται, μια τρίτη θητεία του. Έτσι ερμηνεύουν και το γεγονός ότι έφτασε να δώσει συνέντευξη στην -κατ’ επίφαση- «Ομάδα Αλήθειας», πλήττοντας τη σοβαρότητα που επιβάλλει η θέση του και ευτελίζοντας κάθε έννοια ανεξαρτησίας του κρίσιμου θεσμού του οποίου ηγείται.
Ανεξαρτησία των Κεντρικών Τραπεζών δεν σημαίνει ούτε ασυδοσία ούτε μονιμότητα των διοικήσεών τους. Ανεξαρτησία σημαίνει αυστηρές προϋποθέσεις διαφάνειας, δημόσιας λογοδοσίας, και δημοκρατικού ελέγχου, που αποτρέπουν την εξάρτηση τόσο από πολιτικές σκοπιμότητες όσο και από προσωπικές φιλοδοξίες. Για τον λόγο αυτό, στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα ο/η Διοικητής ορίζεται για μια μόνο (οκταετή) θητεία, χωρίς δυνατότητα ανανέωσης. Στη Γαλλία προβλέπεται διαβούλευση και δυνατότητα αποκλεισμού μίας υποψηφιότητας από το κοινοβούλιο με αυξημένη πλειοψηφία. Στη Γερμανία υπάρχει δυνατότητα ανανέωσης της θητείας, αλλά δεν έχει ασκηθεί ποτέ. Η Ιταλία και άλλες χώρες έχουν νομοθετήσει τον περιορισμό των θητειών σε δύο. Σε όλες τις χώρες, είτε θεσμικά είτε εθιμικά ισχύει ο κανόνας της μίας έως το πολύ δύο θητειών. Πουθενά δεν υπάρχει κεντρικός τραπεζίτης με τρεις θητείες. Και αυτό γιατί μία τρίτη θητεία για το ίδιο πρόσωπο αντικειμενικά ευνοεί τη δημιουργία προσωποπαγών καθεστώτων και νοοτροπία μονιμότητας. Γι’ αυτό και αποφεύγεται σε όλη την Ευρωζώνη. Γιατί πρέπει η Ελλάδα να αποτελέσει εξαίρεση;
Από την άποψη αυτή, η κοινοβουλευτική πρωτοβουλία της Νέας Αριστεράς με τη στήριξη και του ΣΥΡΙΖΑ, να περιοριστούν οι θητείες για τον Διοικητή και τους Υποδιοικητές της Τράπεζας της Ελλάδος το πολύ σε δύο, είναι ένα βήμα σε θετική κατεύθυνση. Η σχετική τροπολογία θα πρέπει να βρει στήριξη από όλα τα προοδευτικά κόμματα. Το θέμα δεν είναι ούτε προσωπικό ούτε στενά κομματικό. Είναι ζήτημα δημοκρατίας και αξιοπιστίας των θεσμών σε ένα κρίσιμο για την κοινωνία τομέα, όπως ο χρηματοπιστωτικός.
Την ευθύνη της επιλογής την έχει η κυβέρνηση και προσωπικά ο Πρωθυπουργός κ. Μητσοτάκης. Αν ορίσει την ίδια διοίκηση στην Τράπεζα της Ελλάδος, για τρίτη θητεία, θα είναι ένα σήμα για ακόμη μεγαλύτερη περιφρόνηση των δημοκρατικών αρχών. Πολλοί θα εκλάβουν μια τέτοια επιλογή όχι ως ένδειξη ανεξαρτησίας, αλλά ως συναλλαγή με ιδιοτελείς σκοπιμότητες ανάμεσα στον νυν Διοικητή και τον Πρωθυπουργό. Θα θεωρηθεί ως ένα ακόμη δείγμα ότι οι ελληνικές ελίτ δεν έβγαλαν κανένα μάθημα από την κρίση και τη χρεοκοπία. Αδιόρθωτες, συνεχίζουν να βάζουν το δικό τους ιδιοτελές συμφέρον πάνω από το συλλογικό κοινωνικό, και τις συνέπειες θα τις πληρώσει, όπως πάντα, ο ελληνικός λαός.
(Ο Γιάννης Δραγασάκης είναι πρ. αντιπρόεδρος της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, 2015-19 -Το άρθρο αποτελεί αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Το Βήμα" της Κυριακής)
