Απαντήσεις στο ερώτημα γιατί η αποκλιμάκωση του πληθωρισμού στην Ελλάδα καθυστέρησε δίνει ανάλυση της Τράπεζα της Ελλάδος, η οποία εξετάζει τη λειτουργία της νομισματικής και της δημοσιονομικής πολιτικής την περίοδο 2023-2024.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι, αν και τελικά οι δύο πολιτικές ευθυγραμμίστηκαν και λειτούργησαν συμπληρωματικά, αυτό συνέβη με χρονική υστέρηση, γεγονός που κράτησε τις πληθωριστικές πιέσεις ισχυρές για μεγαλύτερο διάστημα.
Η ανάλυση τοποθετεί την αρχή του προβλήματος στα τέλη του 2021, όταν ο πληθωρισμός εκτινάχθηκε λόγω της ενεργειακής κρίσης και των σοβαρών διαταραχών στις παγκόσμιες εφοδιαστικές αλυσίδες. Η αντίδραση της νομισματικής πολιτικής ήταν ταχεία και έντονη. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προχώρησε από το καλοκαίρι του 2022 σε διαδοχικές αυξήσεις επιτοκίων, βάζοντας απότομα τέλος στην εποχή του φθηνού χρήματος, με τα επιτόκια να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα έως τα μέσα του 2024.
Την ίδια στιγμή, όμως, η δημοσιονομική πολιτική κινήθηκε σε διαφορετική κατεύθυνση. Οι κυβερνήσεις, και η ελληνική, επέλεξαν να απαντήσουν στο κύμα ακρίβειας με εκτεταμένα μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η επιλογή αυτή, αν και κρίθηκε κοινωνικά αναγκαία, διατήρησε τη δημοσιονομική πολιτική σε επεκτατική τροχιά, ενισχύοντας τη ζήτηση την ώρα που η νομισματική πολιτική προσπαθούσε να τη συγκρατήσει. Το αποτέλεσμα ήταν οι δύο πολιτικές να λειτουργούν αρχικά αντισταθμιστικά, περιορίζοντας την αποτελεσματικότητα της αύξησης των επιτοκίων.
Οι αποκλίσεις δεν αφορούσαν μόνο το γενικό μείγμα πολιτικής, αλλά και τη σύνθεση των μέτρων. Ο περιορισμός ορισμένων δαπανών είχε σαφή αντιπληθωριστική επίδραση, ωστόσο φορολογικές επιβαρύνσεις σε αγαθά και υπηρεσίες μετακυλίστηκαν στις τελικές τιμές, διατηρώντας ανοδικές πιέσεις. Παράλληλα, μειώσεις φόρων στην εργασία και στο διαθέσιμο εισόδημα στήριξαν την απασχόληση και την κατανάλωση, με θετικές διαρθρωτικές συνέπειες, αλλά βραχυπρόθεσμα συνέβαλαν στη διατήρηση της ζήτησης σε υψηλά επίπεδα.
Σύμφωνα με τις προσομοιώσεις της Τράπεζας της Ελλάδος, η εικόνα άρχισε να αλλάζει ουσιαστικά την περίοδο 2023-24, όταν αποσύρθηκε το μεγαλύτερο μέρος των μέτρων στήριξης και η δημοσιονομική πολιτική έγινε πιο περιοριστική. Τότε, για πρώτη φορά, τα υψηλά επιτόκια και η δημοσιονομική σύσφιξη λειτούργησαν προς την ίδια κατεύθυνση, μειώνοντας τη ζήτηση, την απασχόληση και το κόστος παραγωγής και ασκώντας πιο ισχυρές καθοδικές πιέσεις στις τιμές.
