Στο Διατλαντικό Συνέδριο Ενεργειακής Συνεργασίας (P-TEC), κύρια θέματα ήταν η πλήρης αντικατάσταση της ρωσικής ενέργειας στην Ευρώπη, με το πιο ακριβό αμερικανικό LNG και η μετατροπή της Νοτιοανατολικής Ευρώπης σε «αυτοκινητόδρομο» μεταφοράς ενέργειας προς την Κεντρική Ευρώπη και την Ουκρανία, μέσω του «κάθετου διαδρόμου» με «πύλη εισόδου» την Ελλάδα.
Ο Υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ Κρις Ράιτ επιτέθηκε στη γερμανική πολιτική της «πράσινης μετάβασης» και στην ευρωπαϊκή πολιτική των ΑΠΕ. Αναφέρθηκε στην Ελλάδα σαν επιτυχές «τέλος του ρωσικού ενεργειακού πλοκαμιού» που μετατράπηκε σε «πύλη εισόδου» του αμερικανικού LNG. Τόνισε δε ότι χρειάζεται περισσότερη ενέργεια για να τροφοδοτηθεί η κούρσα των ανταγωνισμών της τεχνητής νοημοσύνης με την Κίνα. Υπόψη ότι για την Τεχνητή Νοημοσύνη χρειάζεται καθημερινά τόση ενέργεια όση απαιτείται για 1,5 εκατομμύριο αμερικανικά νοικοκυριά.
Από διάφορους ομιλητές αναφέρθηκε ότι το 50% των ελληνικών εισαγωγών φυσικού αερίου προέρχεται πλέον από LNG με το 80% από τις ΗΠΑ ενώ το 80% του αργού πετρελαίου που προερχόταν από Ρωσία-Ιράν και Βόρεια Αφρική τώρα είναι μηδενικό και αντικαταστάθηκε από άλλες πηγές.
Εκφράστηκαν αμφιβολίες για την προέλευση του φυσικού αερίου που εισέρχεται στην Ευρώπη μέσω Τουρκίας, υπονοώντας ότι στην Ευρώπη μαζί με το αζέρικο έρχεται ρωσικό και ιρανικό.
Ο «Κάθετος Διάδρομος» δέχθηκε τα πρώτα μακροπρόθεσμα συμβόλαια από Πολωνία, Ουκρανία και Ρουμανία. Για την υλοποίηση του διαδρόμου θα χρειασθεί μια ακόμη μονάδα FSRU στην Αλεξανδρούπολη και πιθανόν στο Βόλο ενώ θα πρέπει να κατασκευασθεί αγωγός προς την Βουλγαρία-Ρουμανία-Ουκρανία-Πολωνία.
Η ενεργειακή επικράτηση των ΗΠΑ στις ευρωπαϊκές χώρες και ο πόλεμος στην Ουκρανία συνδυάστηκε με τεράστιες στρατιωτικές αγορές, μεγάλο μέρος των οποίων προορίζεται για αμερικανικά όπλα.
Η «μερίδα του λέοντος» θα πάει στα 400 αμερικανικά αεροσκάφη F-35 που θα πάρουν οι ευρωπαϊκές χώρες αλλά συμπληρώνεται με πυραύλους Tomahawk, αντιαεροπορικά Patriot κ.α.
Η γερμανική Βουλή ενέκρινε τον προηγούμενο μήνα εξοπλιστικά 14 δις και την επόμενη εβδομάδα αναμένεται η έγκριση 3 δις ενώ συνολικά τα επόμενα χρόνια θα ξοδευτούν 377 δις.
Στην Ελλάδα βέβαια τα εξοπλιστικά θα φτάσουν τα 25 δις τα επόμενα δέκα χρόνια, χωρίς να είναι βέβαιο ότι θα αναβαθμιστεί η αμυντική ικανότητα της χώρας λόγω στρεβλής δομής, γερασμένου προσωπικού και αγοράς ακριβών συστημάτων αλλά όχι των απαραίτητων και πολλές φορές φτηνότερων.
Το μεγαλύτερο μέρος θα πάει στους Αμερικανούς προμηθευτές και στην αγορά πλεονασμάτων, τα οποία για να γίνουν επιχειρησιακά θα ξοδευτούν πολλά εκατομμύρια. Η αμερικανική επιδίωξη με την μαζική προμήθεια παλαιού υλικού είναι να εξοστρακίσει την γερμανική αγορά, δηλαδή κάτι αντίστροφο από αυτό που έγινε την δεκαετία του ’80 και βρέθηκε ο ελληνικός Στρατός και το Ναυτικό αποκλειστικά με γερμανικά άρματα, πυροβόλα και πλοία.
Το ίδιο γίνεται και τώρα πανευρωπαϊκά.
Μπορεί η Γερμανία να ανακοίνωσε αυτές τις μέρες την αγορά επιθετικών ελικοπτέρων από την γαλλική Airbus αλλά ένα μεγάλο πακέτο θα πάει πέραν του Ατλαντικού.
Πέραν των παραπάνω η επίσκεψη Ζελένσκυ για να ζητήσει επιπλέον οπλικά συστήματα καταδεικνύει μια πολιτική που σέρνεται πίσω από ευρωπαϊκές και αμερικανικές προθέσεις, χωρίς όρια. Πέραν των τεθωρακισμένων οχημάτων, των πυρομαχικών, των αντιαεροπορικών και των ρουκετών που δόθηκαν, τώρα υπάρχουν σκέψεις να δοθούν τα ρωσικής προέλευσης αντιαεροπορικά μεγάλου και μεσαίου ύψους S-300 και Tor-M1, αεροσκάφη Mirage-2000, πιθανόν και μια συστοιχία Patriot, όπως αυτή που βρίσκεται ήδη στη Σαουδική Αραβία. Φαίνεται περισσεύουν από την προστασία του Αιγαίου…
Οι έρευνες και μελλοντικά πιθανόν γεωτρήσεις στο βορειοδυτικό Ιόνιο από την κοινοπραξία που συμμετέχει με 60% η ExxonMobil, θα γίνουν σε περιοχή που συνορεύει με άλλες θαλάσσιες ζώνες, κύρια την ιταλική ΑΟΖ αλλά και την διεκδικούμενη αλβανική.
Το ίδιο η περιοχή που σχεδιάζεται νοτιοδυτικά της Κρήτης είναι κοντά στην λιβυκή ΑΟΖ και έχει ανατεθεί στην αμερικανική Chevron.
Είναι προφανές ότι οι έρευνες θα επεκταθούν και σε γειτονικές ΑΟΖ γιατί οι εταιρείες και τα κέρδη δεν περιορίζονται από σύνορα και θαλάσσιες ζώνες.
Η προτίμηση σε θέσεις ακραίες γεωγραφικά στην ελληνική περιοχή, δεν διασφαλίζει ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα αλλά «διεθνοποιεί» χώρους. Δημιουργεί στην πράξη «ενιαίο χώρο» που πιθανόν θα παρακάμψει τις ΑΟΖ και τα χωρικά ύδατα. Με άλλα λόγια οδηγεί σε συνεκμετάλλευση, πέρα από κρατικούς διαχωρισμούς, κατά το πρότυπο του σχεδιασμού του ΝΑΤΟ, όπου μεταξύ των μελών του «δεν υπάρχουν» σύνορα.
Ενώ η ελληνική κυβέρνηση νομίζει ότι η «ενεργειακή αναβάθμιση» με την δημιουργία «πύλης εισόδου» της αμερικανικής ενέργειας θα δώσει στη χώρα τους πόντους που λείπουν από την παραγωγική υποβάθμιση, θα κινδυνεύσουμε να μπούμε σε ταραγμένα νερά γειτονικών και περιφερειακών ανταγωνισμών.
Σε περίπτωση γενικευμένης κρίσης ή σύγκρουσης η ελληνική περιοχή των logistics της Κεντρικής, Ανατολικής Ευρώπης αλλά και Μέσης Ανατολής, από τη Σούδα μέχρι την Αλεξανδρούπολη, θα αποτελέσει στόχο πρώτης προτεραιότητας ή θα δεχτούμε από τώρα τα αντίποινα της ρωσικής έμμεσης στρατηγικής στο Αιγαίο και στην Ν.Α. Μεσόγειο.
Άλλες χώρες που αποτελούσαν «κόμβο» τροφοδοσίας με ενέργεια ή οι ίδιες ήταν μεγάλες πετρελαιοπαραγωγές χώρες δεν απέφυγαν τις καταστροφές ή τον διαμελισμό τους. Παράδειγμα, η Ουκρανία, η Λιβύη, η Συρία, το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ. Ούτε η Βενεζουέλα ξεφεύγει από την μήνη του Τράμπ παρότι έχει αναθέσει στην αμερικανική Chevron μέρος της εκμετάλλευσης της ενέργειάς της.
Η στρατιωτική βοήθεια στην Ουκρανία ακόμη και με απόσυρση οπλικών συστημάτων από τα νησιά, ο σχεδιασμός συμμετοχής της πρώτης φρεγάτας Belharra σε αμερικανική άσκηση στον Ειρηνικό, το ερχόμενο καλοκαίρι, η προμήθεια των αεροσκαφών F-35 μαζί με τις γεωτρήσεις δίπλα σε γειτονικές ΑΟΖ, ο «κάθετος» ενεργειακός σχεδιασμός προς βόρεια και ανατολική Ευρώπη αλλά και η συμφωνία 3+1 με Ισραήλ, Κύπρο, Ελλάδα και ΗΠΑ, δείχνουν ότι βρισκόμαστε όχι απλά στα όρια ενός ανταγωνισμού ΗΠΑ, Ευρώπης με Ρωσία και Κίνα αλλά στο επίκεντρο των συμφερόντων και των διεκδικήσεων.
Όσοι νομίζουν ότι η διέλευση των αγωγών από το έδαφός μας προσθέτει θέσεις εργασίας ας ρωτήσουν τους κατοίκους της Αλεξανδρούπολης απ’ όπου περνάει ο αγωγός TAP και βρίσκεται η πλωτή μονάδα φυσικού αερίου FSRU.
Και αυτοί που νομίζουν ότι έτσι διασφαλίζεται η προστασία της κυριαρχίας ακριτικών περιοχών να υπενθυμίσω ότι τα μεγάλα συμφέροντα δεν ενδιαφέρονται για σύνορα και κρατική κυριαρχία.
Μπορεί ο αμερικανικός ενεργειακός διάδρομος να αντικαταστήσει τον ρωσικό και να συμπληρωθεί από τον IMEC που θα φέρει το σαουδαραβικό πετρέλαιο πιο κοντά στην Ευρώπη και το Ισραήλ αλλά ο εμπορικός IMEC δεν μπορεί να αντικαταστήσει τα κινεζικά προϊόντα με ινδικά.
Η Τουρκία δεν θα αφεθεί στον «ασιατικό» της ρόλο. Ήδη η Ευρώπη την θέλει για στρατιωτικό «συνοδοιπόρο» ενώ οι ΗΠΑ την θέλουν για περικύκλωση της Ρωσίας.
Ο συντομότερος Middle Corridor που συνδέει την Κίνα με την Κωνσταντινούπολη για μεταφορά εμπορευμάτων και από εκεί την Ευρώπη δεν μπορεί να σταματήσει.
Ο Τούρκος υπουργός Ενέργειας δήλωσε πρόσφατα ότι θα συνεχίσει να χρησιμοποιεί ρωσικό, ιρανικό και αζέρικο αέριο μαζί με αμερικανικό για εσωτερική χρήση αλλά δεν θα εξάγει ρώσικο και ιρανικό. Τώρα πως θα γίνεται ο διαχωρισμός είναι άλλο θέμα. Εξ ού και οι αμερικανικοί υπαινιγμοί στη διάσκεψη της Αθήνας.
Η ανερχόμενη βιομηχανία της Τουρκίας δημιούργησε μια νέα αστική τάξη πιο απαιτητική για φτηνή ενέργεια και νέες αγορές και το στρατιωτικό της κατεστημένο θέλει ‘’γαλάζιες θάλασσες’’ και επεκτατική πολιτική. Η συμμετοχή της στο νέο προς δυσμάς ενεργειακό τοπίο αποτελεί κίνδυνο για τα κυριαρχικά μας δικαιώματα.
Η «ενεργειακή ασφάλεια» σημαίνει επαναπροσανατολισμό των αμυντικών δυνατοτήτων της χώρας για προστασία των αγωγών, των γεωτρήσεων και των διαδρόμων μεταφοράς και αυτό θα γίνει σε βάρος του υπόλοιπου αμυντικού σχεδιασμού της χώρας.
Τμήματα του ελληνικού εφοπλιστικού κεφαλαίου επωφελούνται με την μεταφορά αμερικανικού LNG και θα αποκτήσουν μεγαλύτερο ρόλο στην εσωτερική σκηνή, εκμεταλλευόμενα την αμερικανική υποστήριξη. Η διένεξη παλαιάς και νέας οικονομικής ολιγαρχίας είναι προ των πυλών. Η κυβέρνηση έχει χάσει την υποστήριξη μέρους της παλαιάς ολιγαρχίας και προσβλέπει στους εφοπλιστές εκείνους που δυναμώνουν με τα ενεργειακά.
Ενώ οι ΑΠΕ καλύπτουν το 50% των αναγκών της χώρας και παράλληλα «κάλυψαν» τα ελληνικά βουνά και λόφους, μας λένε τώρα να γίνουμε «πύλη» πανάκριβου LNG για να εξυπηρετηθεί ο αμερικανικός σχεδιασμός και ο αποκλεισμός της Ρωσίας.
Πριν λίγο καιρό επέμεναν στην απολιγνιτοποίηση, μετά στην πράσινη ανάπτυξη, τώρα επανέρχονται στα ορυκτά καύσιμα και στην οικονομία του πολέμου. Αύριο δεν ξέρουμε η επόμενη πολιτική του κέρδους τι θα σχεδιάσει.
Πάντως όπως ανέφερε ο αναπληρωτής υπουργός Ενέργειας κ. Τσάφος οι τιμές φυσικού αερίου είναι κατά 50% υψηλότερες από την προ πανδημίας εποχή. Το χρηματιστήριο ενέργειας που καθιερώθηκε με βάση οδηγίες της Ε.Ε. ορίζει τις τιμές, οι οποίες μόνο ανεβαίνουν.
Γι αυτό το νέο ενεργειακό πλέγμα δεν δίνει ελπίδες για φτηνότερη ενέργεια στους μικρούς καταναλωτές.
Η εμπλοκή στους σχεδιασμούς «ενεργειακής κυριαρχίας» συνδυάζονται με πολεμικές προετοιμασίες, μεγάλους εξοπλισμούς, συμμετοχή σε στρατιωτικές επιχειρήσεις πέραν των ελληνικών συνόρων και εμπλοκή σε ανταγωνισμούς ιμπεριαλιστικών κέντρων.
Τα παραπάνω δημιουργούν επιπλέον απειλές και κινδύνους για την ακεραιότητα της χώρας και την ειρήνη στην περιοχή.
Το κέρδος των επιχειρήσεων δεν είναι ο καλύτερος δρόμος για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων της χώρας.
(Ο Νίκος Τόσκας είναι υποστράτηγος ε.α. και πρώην υπουργός)
