Πριν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι δυνάμεις του αντιφασισμού στην Ευρώπη ήταν λιγοστές. Μετά τα δεινά του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και την παγκόσμια οικονομική κρίση του 1929, οι εργαζόμενες μάζες παραπλανήθηκαν, σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγγελίες και τα μεγαλόπνοα έργα του ιταλικού φασισμού και αργότερα του γερμανικού ναζισμού και τους ακολούθησαν.
Η ρημαγμένη γερμανική οικονομία μαζί με τον τεράστιο πληθωρισμό και την εθνική υποβάθμιση λόγω της συνθήκης των Βερσαλλιών, οδήγησε τις μάζες (αστικές και εργατικές) κάτω από τα λάβαρα του Χίτλερ.
Οι μεγαλοαστοί πρόβλεψαν ότι θα κέρδιζαν ακολουθώντας τους δικτάτορες που είχαν βάλει σκοπό μεγάλα έργα όπως οι αυτοκινητόδρομοι και η εκβιομηχάνιση και οι εργαζόμενοι βρήκαν το ελάχιστο μεροκάματο που είχαν χάσει και δεν μπόρεσαν να τους δώσουν οι σοσιαλδημοκράτες.
Στη Γερμανία υπήρχαν 4,5 εκατομμύρια άνεργοι, με την άνοδο στην εξουσία του Χίτλερ το 1932. Οι κατασκευές στους δρόμους τους έδωσαν άμεσα δουλειά και μεροκάματο.
Οι στρατιωτικοί επανάκτησαν το εθνικό τους γόητρο και τις φιλοδοξίες του επαγγέλματός τους. Έγιναν κύριος μοχλός της εξουσίας.
Στην Ιταλία τα συνδικάτα στάθηκαν στο πλευρό του Μουσολίνι για παρόμοιους λόγους. Αρκετοί διανοούμενοι τον στήριξαν.
«Τα τρένα έφευγαν στην ώρα τους»
Ο φασισμός και ο ναζισμός είχαν ισχυρή και μαζική υποστήριξη. Οι φήμες που ακόμη διατηρούνται λένε ότι επί Μουσολίνι «τα τρένα έφευγαν στην ώρα τους» και ο Χίτλερ δημιούργησε ανάπτυξη. Διαφημίζουν την «τάξη» και την «ανάπτυξη» και αποκρύπτουν τις καταστροφές και τους πολέμους.
Οι μεταπολεμικές σκοπιμότητες απέκρυψαν την μαζικότητα των κινημάτων του φασισμού και του ναζισμού και πολύ περισσότερο τους λόγους που τα ενδυνάμωσαν.
Με την διάσπαση του σοσιαλιστικού κόμματος στην διάσκεψη του Λιβόρνο το 1921, το μικρό κομμουνιστικό κόμμα με τον Γκράμσι (PCI) από το1924, έμεινε μόνο με 3.000 περίπου μέλη το 1940, τα περισσότερα εκ των οποίων κατέληξαν στη φυλακή από το 1926, μαζί με τον Γκράμσι.
Ο πόλεμος ήταν το καθοριστικό κλειδί για την εξέλιξη των κοινωνιών. Η ιταλική αντίσταση τροφοδότησε μεταπολεμικά το ιταλικό κομμουνιστικό κόμμα με 4 εκατομμύρια μέλη (από 3.000) ενώ στη Γερμανία η έλλειψη αντίστασης εξανέμισε μεταπολεμικά τις δυνάμεις της γερμανικής Αριστεράς και τις έστειλε στη σοσιαλδημοκρατία και στο SPD (Eric Hobsbawm).
Στη Γερμανία οι σοσιαλιστές παρακολούθησαν αδρανείς την άνοδο του Χίτλερ και ο Τέλμαν με την ηγεσία του κομμουνιστικού κόμματος (KDP) κατέληξαν στη φυλακή και αργότερα στο εκτελεστικό απόσπασμα. Τα 4.000.000 περίπου μέλη του διαλύθηκαν ή ακολούθησαν τον εθνικοσοσιαλισμό. Οι αυταπάτες και η αδράνεια πληρώθηκαν ακριβά.
Με την άνοδο του εθνικοσοσιαλισμού στην εξουσία παρατηρούμε ότι εμπεδώνεται η ηγεμονία του μεγάλου κεφαλαίου, εξαφανίζεται η απόσταση μεταξύ πολιτικής και οικονομικής κυριαρχίας και η διαδικασία οικονομικής επικράτησης γίνεται πιο έντονη.
Η φασιστική ιδεολογία συγκόλλησε τα συμφέροντα της άρχουσας τάξης με την φασιστική εξουσία και έβαλε τα μεσαία στρώματα υπό την ηγεμονία του μεγάλου κεφαλαίου.
Η τελευταία απόπειρα του μεσαίου κεφαλαίου να κρατήσει τα προνόμιά του έγινε επί σοσιαλδημοκρατίας. Η σύμπραξη κεφαλαίου-εργασίας και η συνεργασία των τάξεων ηττήθηκε από την ιμπεριαλιστική ιδεολογία (απόψεις Ν. Πουλαντζά στο Φασισμός και Δικτατορία).
Παρατήρηση: Αυτή την τύχη έχουν αυτές οι συμπράξεις κεφαλαίου-εργασίας που διαφημίζει ο Κασσελάκης.
Η αντιπαράθεση στη Γαλλία
Η Γαλλική Αριστερά μετά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο έμεινε ενωμένη, πιστή όχι σε κάποιες μαρξιστικές θέσεις αλλά στις παραδοσιακές γιακωβίνικες της Γαλλικής Επανάστασης, χωρίς την δυναμική των ηγετών της εποχής εκείνης. Έφτασε τα 1,5 εκατ. μέλη και 100.000 νεολαίους. Οι διανοούμενοι την ακολούθησαν μαζικά.
Σε αντίθεση, στο γερμανικό KDP το 95% ήταν εργάτες.
Το λαϊκό μέτωπο του 1936, που τόσο διαφημίζεται τώρα με το «νέο λαϊκό μέτωπο» πήρε αρχικά φιλολαϊκά μέτρα (5νθήμερο, διακοπές) για να τα ανατρέψει μετά από δυο χρόνια και να οδηγήσει στην κυβέρνηση Πεταίν.
Ο αντιφασισμός του στρατηγού ντε Γκώλ έσωσε την γαλλική δεξιά από την ατίμωση και την ντροπή της συνεργασίας της κυβέρνησης Πεταίν με τους ναζί.
Τα προγράμματα συνεργασίας Μιττεράν-Μαρσαί (1973) δεν προχώρησαν.
Η Ακροδεξιά του φιλοναζί πατέρα Λεπέν το 1974 έφτανε το 1% και κανείς δεν του έδινε σημασία. Τώρα το κόμμα της κόρης του, τάχαμου μεταλλαγμένο, διεκδικεί την κυβέρνηση και πέτυχε ποσοστό την πρώτη Κυριακή περίπου 33%.
Τα διλήμματα
Οι Αριστεροί ψήφισαν Σιράκ (2002) και Μακρόν (2017, 2022) για να μη βγει η Λεπέν.
Τώρα με ένα συνοθύλευμα προγραμματικό το «Νέο Λαϊκό Μέτωπο», με σωστές προτάσεις αλλά και όπλα στην Ουκρανία, προσπαθεί να την ανακόψει.
Δύσκολο φαίνεται. Το τρένο της Ακροδεξιάς πήρε φόρα τόσα χρόνια.
Με ασαφή προγράμματα και συνεχόμενη φτωχοποίηση δεν ανακόπτεται η πολύ σαφής Ακροδεξιά.
Μια πρόσφατη δημοσκόπηση του Ipsos έδειξε ότι περισσότεροι ψηφοφόροι εμπιστεύονται το κόμμα της Λεπέν αναφορικά με την οικονομία (25%) απ’ ό,τι την αριστερή συμμαχία (22%) ή την κεντρώα συμμαχία του Μακρόν (20%).
Το «νέο λαϊκό μέτωπο» κινείται σε προοπτική «εθνικού μετώπου» όπως έγινε και το 1938. Υπερισχύει η ενίσχυση της γαλλικής οικονομίας. Οι προτάσεις όμως της ακροδεξιάς για αυτονομία της γαλλικής οικονομίας και επιστροφή χρημάτων από την Ε.Ε. είναι πιο πειστικές στα μάτια των εργαζόμενων.
Ο παραδοσιακός γαλλικός εθνικισμός αφού προπολεμικά παρέσυρε ακόμη και το γαλλικό κομμουνιστικό κόμμα σε λογική διατήρησης των αποικιών τώρα προσπαθεί να βάλει μπροστά στο κάρο την γαλλική οικονομία απέναντι σε μια καταρρέουσα γερμανική.
Η υποστήριξη αποστολής όπλων στην Ουκρανία και όχι μια πολιτική ειρήνης απέναντι σε όλους τους ιμπεριαλισμούς αποτελεί κομβική πολιτική υποχώρησης.
Η «Ευρώπη των λαών», της «εμβάθυνσης της Δημοκρατίας και των θεσμών», ελπίδα και αγώνας πολλών από εμάς, κατάντησε να αποτελεί προφυλακή των αμερικανικών συμφερόντων στην Ουκρανία, με τις ευλογίες και του «νέου λαϊκού μετώπου» και με την Ύπατη Εκπρόσωπο της Ε.Ε., την πρωθυπουργό της Εσθονίας Κάλλας (πρόταση Μητσοτάκη-Τούσκ) σαν υπεύθυνη εξωτερικής πολιτικής, η οποία εξέφρασε την επιθυμία της να ηγηθεί προσωπικά του ΝΑΤΟ για να αντιμετωπίσει τη Μόσχα. Δήλωσε έτοιμη να αλλάξει το σύνταγμα της Εσθονίας ώστε να στερήσει από τους ρωσόφωνους (25% του πληθυσμού της Εσθονίας) το δικαίωμα ψήφου στις τοπικές εκλογές.
Ο λάθος δρόμος
Η κυρίαρχη αντίληψη μεταπολεμικά της Αριστεράς στη Δυτική Ευρώπη ήταν η ελευθεριακή και δικαιωματική. Οι αντιλήψεις αυτές ενισχύθηκαν, στη διάρκεια του ψυχρού πολέμου, από τους συντηρητικούς κύκλους, για να σταθούν σαν αντίβαρο στον «υπαρκτό» σοσιαλισμό.
Η παραμέληση της βασικής αντίθεσης «κεφάλαιο-εργασία» και η αντικατάσταση με επιμέρους αν και υπαρκτές αντιθέσεις οδήγησαν στον αποπροσανατολισμό, ειδικά μετά την ικανοποίηση (σωστά) πολλών εξ αυτών από την αστική άρχουσα τάξη.
Η αποδυνάμωση των αριστερών και κομμουνιστικών κομμάτων επ’ ωφελεία των σοσιαλδημοκρατικών, αποδείχτηκε ότι είχε μεγάλο κόστος για τους εργαζόμενους.
Η κατάληψη της εξουσίας από συντηρητικά κόμματα ακόμη και με γελοίους ηγέτες όπως ο Μπερλουσκόνι, με απόλυτο έλεγχο των μέσων επικοινωνίας και διάλυση των κομμάτων της σοσιαλδημοκρατίας έδειξε πόσο εύκολο είναι όταν κατέχεις την οικονομική δύναμη και τα μέσα ενημέρωσης να αλώσεις την κυβερνητική εξουσία και να μεταλλάξεις τα μυαλά των πολιτών ώστε να στηρίζουν συμφέροντα πέρα από τα δικά τους. Μην ξεχνάμε ότι η συνείδηση των ανθρώπων καθορίζεται από ότι βλέπουν και ότι ακούνε και όχι αντίστροφα.
Οι εργαζόμενοι, ειδικά οι χαμηλόμισθοι που δεν είναι συνειδητοποιημένοι, δεν έχουν υπομονή να περιμένουν την οργανωμένη συγκρότηση του κράτους από την Αριστερά. Προτιμούν την ανοργάνωτη έφοδο με την Ακροδεξιά και ότι αρπάξουν. Δεν έχουν εξάλλου τίποτα να χάσουν και τους υποσχέθηκαν ότι κάποιο «κοκκαλάκι» θα μείνει και γι αυτούς. Βλέπουν το τυρί και όχι τη φάκα.
Χαρακτηριστικό είναι ότι οι εκλογικές τάσεις έχουν αντιστραφεί. Στη Γαλλία σύμφωνα με την τελευταία κυλιόμενη έρευνα της εταιρίας Ifop, ενώ στον γενικό πληθυσμό η ενωμένη Αριστερά λαμβάνει 29% (πήρε 28%) και η Ακροδεξιά 36% (πήρε 33%), στους εργάτες/στις εργάτριες η Αριστερά λαμβάνει 23% και η Ακροδεξιά 56%. Αντίστροφα, στα στελέχη, τα ελευθέρια και διανοητικά επαγγέλματα κ.λπ. η Αριστερά λαμβάνει 38% και η Ακροδεξιά 18%, ενώ στην ανώτερη εισοδηματική κατηγορία (άνω των 2.500 ευρώ μηνιαίως) η Αριστερά λαμβάνει 24% και η Ακροδεξιά 22% (Δανάη Κολτσίδα/Dnews.gr).
Συμπεράσματα
1. Τα ποσοστά των Γαλλικών εκλογών της πρώτης Κυριακής δείχνουν επιβεβαίωση της σημαντικής ανόδου της Ακροδεξιάς, στήριξη του αντιφασιστικού-λαϊκού μετώπου και σημαντική υποχώρηση της στήριξης Μακρόν. Η Ακροδεξιά έγινε μαζικό (κυρίαρχο) κίνημα και τροφοδοτήθηκε από την πολιτική Μακρόν.
To 48,8% της Ακροδεξιάς στη Μασσαλία του νότου δείχνει το πρόβλημα. Το 1981 στην ίδια περιοχή οι Σοσιαλιστές πήραν 34%, οι Κομμουνιστές 28% (συνολικά 62% την δεύτερη Κυριακή) και ο Λεπέν 1%.
2. Είναι γνωστό ότι μόνο με το αντι-, χωρίς σοβαρές προτάσεις για τον τρόπο ζωής και στιβαρή ηγεσία και οργάνωση δεν αναχαιτίζεται ο φασισμός.
3. Χρειάζεται αποκάλυψη του αρπαχτικού καπιταλισμού, ο οποίος λόγω μείωσης του ποσοστού κέρδους βρίσκεται σε «κατάσταση αγωνίας» και οδηγείται σε ιμπεριαλιστικές περιπέτειες (βλέπε Ουκρανία και από τις δυο ιμπεριαλιστικές πλευρές, Ταϊβάν κ.α.), έχει ανάγκη την «οικονομία του πολέμου» και σκληρό κράτος με φασισμό, για να κρατήσει το κράτος και την οικονομία του.
4. Η σημερινή πορεία της Ε.Ε. και η κρίση (οικονομική και πολεμική) έχει ανάγκη την Ακροδεξιά για να σταθεροποιηθεί και να διατηρήσουν τα κέρδη τους οι πολεμικές βιομηχανίες.
5. Η Δεξιά φοβάται την Ακροδεξιά αλλά την έχει ανάγκη και δεν μπορεί να την αντιμετωπίσει παρά μόνο αν καταφύγει στη βοήθεια της Αριστεράς, κάτι που δεν θέλει (παρά μόνο εκλογικά).
6. Η ψευδής όψη της Ακροδεξιάς σαν αντισυστημικής και φιλολαϊκής δύναμης αποκαλύπτεται γρήγορα με την ανάληψη της εξουσίας (βλέπε Μελόνι).
7. Η άποψη ότι η σημερινή Ακροδεξιά δεν είναι ίδια με τον προπολεμικό φασισμό είναι «στάχτη στα μάτια».
8. Η επεκτατική δυναμική που αναπτύσσει ο συνδυασμός Ακροδεξιάς και μεγάλου κεφαλαίου σπρώχνει σε εξωτερικές περιπέτειες που οδηγούν σε μεγάλες καταστροφές.
9. Η στήριξη της φιλελεύθερης Δεξιάς για να αναχαιτισθεί η Ακροδεξιά οδηγεί στην τροφοδότηση της τελευταίας και στην ανάδειξή της στην εξουσία σαν πιο συνεπούς δύναμης και καλύτερος εκφραστής των συμφερόντων, που αρχικά εκπροσωπούσε η Δεξιά.
10. Οι προτάσεις αλλαγής των πραγμάτων με ενδιάμεσα βήματα (τακτική των σκαλοπατιών) αποδείχτηκαν τόσα χρόνια ότι αποτελούν «ασπιρίνες» αν δεν συνοδεύονται από έλεγχο της εξουσίας.
11. Οι οικονομικές διεκδικήσεις χωρίς πολιτική κατεύθυνση μπορούν να οδηγήσουν παντού.
12. Η παραμέληση της κατάστασης και των συσχετισμών στο διεθνή περίγυρο, οδηγεί σε βιαστικά λάθη.
13. Τα πράγματα δεν αλλάζουν με ελευθεριακά κινήματα, αυθορμητισμούς και κόμματα-χυλός με ασαφή προγράμματα. Αλλάζουν με ισχυρά και οργανωμένα κόμματα, που έχουν ιδεολογική κατεύθυνση και εναρμονίζονται διαρκώς με τις σύγχρονες κοινωνικές ανάγκες.
Ο Νίκος Τόσκας είναι πρώην υπουργός και υποστράτηγος ε.α.
