Το φάντασμα του πολέμου πλανιέται πάνω από την Ευρώπη. Την ήπειρο που όλοι πίστεψαν ότι δεν θα ξαναδεί πόλεμο και θα πορεύεται ειρηνικά και με ευημερία. Με οικονομίες που θα συγκλίνουν, όπως προμήνυε η συμφωνία του Μάαστριχτ το 1992.
Αντί της σύγκλισης η Ευρώπη προχωρά στον πόλεμο, με μεγαλύτερες ανισότητες και σε σημαντική ύφεση, σε σχέση με άλλες μεγάλες οικονομίες.
Η σύνοδος κορυφής της Ε.Ε. που θα πραγματοποιηθεί στις 27-28 Ιούνη στις Βρυξέλλες, θα εγκρίνει την στρατηγική ατζέντα της Ε.Ε., για το διάστημα 2024-2029.
Το προσχέδιο δίνει προτεραιότητα στην «οικονομία του πολέμου», την «διασφάλιση της κυριαρχίας και της θέσης της Ευρώπης ως παγκόσμιου παίκτη στο νέο στρατηγικό/γεωπολιτικό/πολυπολικό πλαίσιο».
Ζητάει από τα κράτη-μέλη σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών και επενδύσεων’’ και ‘’βελτίωση της πρόσβασης μέσω της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων για στρατιωτικές επενδύσεις».
Αναφέρεται το ενδεχόμενο ευρωπαϊκών αμυντικών ομολόγων και η πιθανή χρηματοδότηση μεγάλων έργων όπως η ασπίδα αεράμυνας και η κυβερνοασφάλεια.
Το θέμα της υποστήριξης της Ουκρανίας παίζει σημαντικό ρόλο.
Η στρατηγική καλεί τις χώρες της Ε.Ε. να δαπανήσουν το ήμισυ των αμυντικών προϋπολογισμών σε ευρωπαϊκά προϊόντα ενώ τώρα, σύμφωνα με την επίτροπο Μ. Βεστάγκερ, το 80% δαπανήθηκε εκτός της Ε.Ε. και πάνω από το 60% κατευθύνθηκε σε αγορές των ΗΠΑ.
Η προηγούμενη στρατηγική ατζέντα 2019-1024, έβαζε τις προτεραιότητες στην ανάπτυξη ισχυρής οικονομικής βάσης και στην ανάπτυξη μιας κλιματικά ουδέτερης Ευρώπης.
Τώρα όλα αλλάζουν.
Από τον Γενάρη του 2024, ο Τιερύ Μπρετόν είχε δηλώσει ότι χρειάζεται αμυντικό ταμείο ύψους 100 δις ευρώ. Κάτι αντίστοιχο δήλωσε και ο Γ.Γ. του ΝΑΤΟ Στόλτενμπεργκ. Ήδη εκφράζονται αμφιβολίες για την δυνατότητα εύρεσης τέτοιων ποσών ενώ από που θα κοπούν είναι σίγουρο, από τις κοινωνικές δαπάνες.
Σε αυτό τον σχεδιασμό δεν λείπουν και οι αντιπαραθέσεις συμφερόντων όπως φάνηκε από την πρόσφατη επιστολή Μητσοτάκη-Τούσκ για δημιουργία ‘’Ευρωπαϊκής Αντιαεροπορικής/αντιβαλλιστικής ασπίδας’’ που προσανατολίζεται σε αμερικανικές και ισραηλινές εταιρείες ενώ ήδη υπάρχει σε εξέλιξη γαλλο-ιταλικό πρόγραμμα.
Η Κοινή Εξωτερική Πολιτική και Πολιτική Ασφάλειας (ΚΕΠΠΑ) της Ε.Ε. και ο επιχειρησιακός της βραχίονας, η Κοινή Πολιτική Ασφάλειας και Άμυνας, κατοχυρώθηκαν από την Συνθήκη του Μάαστριχτ. Λίγοι στόχοι έχουν υλοποιηθεί μέχρι σήμερα και μάλιστα υπήρξαν πολλές εξαγγελίες για δημιουργία Ευρωστρατού μεγάλης κλίμακας (60.000 στρατιωτών) που στην πορεία απέτυχε λόγω των ανταγωνισμών και των διαφορετικών συμφερόντων. Τώρα συζητούν για την συγκρότηση μικρής δύναμης ταχείας επέμβασης 5.000 στρατιωτών.
Σήμερα, με αφορμή το Ουκρανικό, μπαίνουν επιτακτικά στόχοι που αφορούν την αμυντική βιομηχανία αλλά και γενικότερα την ‘’οικονομία πολέμου’’, οι οποίοι εξυπηρετούν τα συμφέροντα των χωρών που έχουν μεγάλες αμυντικές βιομηχανίες, τα αμερικανικά γεωστρατηγικά συμφέροντα και οδηγούν στην συνολική οικονομική συρρίκνωση την Ευρώπη.
Η χώρα μας αναγκάζεται λόγω της μονομερούς εξωτερικής πολιτικής και της αντίληψης του ‘’δεδομένου συμμάχου’’ να εξυπηρετήσει τις προτεραιότητες των Αμερικανών και της Κεντρικής Ευρώπης και να παραμελήσει τις δικές της αμυντικές ανάγκες απέναντι στον τουρκικό επεκτατισμό. Δημοσιεύματα αναφέρουν ότι θα δίνουμε 500 εκατομμύρια για την Ουκρανία κάθε χρόνο μέχρι το 2030.
Τα σοβαρά και αξιόπιστα αντιαεροπορικά συστήματα βρίσκονται είτε στη Σαουδική Αραβία είτε συζητείται η παράδοση κάποιων στην Ουκρανία ενώ τα νησιά αποστρατιωτικοποιούνται μερικώς, με κίνδυνο να μην επιτραπεί η επιστροφή οπλικών συστημάτων σε αυτά.
Δαπανώνται τεράστια ποσά (φτάνουν τα 15 δις) για εξοπλισμούς που είναι αμφίβολο αν εξυπηρετούν τις πραγματικές αμυντικές ανάγκες (προμήθεια των δικτυοκεντρικών F-35, τα οποία μπορεί να μπλοκαριστούν την κρίσιμη στιγμή, προμήθεια των φρεγατών Belharra με οπλικά συστήματα σχεδόν όσα και τα μικρότερα πλοία αντί περισσότερων συμβατικών φρεγατών), χωρίς να εναρμονίζονται με ορθολογική οργάνωση, στελέχωση και επάρκεια ανταλλακτικών, προμήθεια μεγάλων drones αναγνώρισης αντί μικρών επιθετικών κλπ.
Θυμάμαι ότι τον οικονομικά δύσκολο χειμώνα του 2015, μετά από τη διαπίστωση μεγάλης έλλειψης ανταλλακτικών, προμηθευτήκαμε για τα αεροσκάφη F-16 ανταλλακτικά αξίας 100 εκατ. δολ. που μας κάλυψαν για τα επόμενα 5 χρόνια.
Μια χώρα δεν μπορεί να έχει επαρκή Άμυνα και προστασία της Εθνικής της Ανεξαρτησίας χωρίς να έχει την βασική οικονομική παραγωγή που στηρίζει την Λαϊκή Κυριαρχία, στα πλαίσια τουλάχιστον των δυνατοτήτων της. Και αυτές οι δυνατότητες υπήρχαν παλιότερα. Και αγροτική παραγωγή και παραγωγή βιομηχανικών προϊόντων, σε βαθμό υψηλότερο από άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Από το 1950 έως το 1973 η μορφή της ελληνικής οικονομίας άλλαξε σημαντικά. Η συμβολή της γεωργίας στο ΑΕΠ μειώθηκε από 28% στο 16% (σχεδόν υποδιπλασιάστηκε), ενώ της βιομηχανίας περίπου διπλασιάστηκε, από το 20% το 1950 στο 35% το 1973.
Γνωστές βιομηχανίες όπως η Χαλυβουργική, τα ναυπηγεία Σκαραμαγκά, η Πετζετάκις, η Πειραϊκή Πατραϊκή, η ΙΖΟΛΑ, αποτελούσαν την περίοδο εκείνη το ¼ του μεταποιητικού κλάδου παραγωγής (μελέτη ΕΚΠΑ/2020).
Στο βιβλίο του «Η Βαρειά Βιομηχανία στην Ελλάδα», ο Δ. Μπάτσης εκτιμούσε το 1947, ότι το συνολικό εισόδημα που θα προέκυπτε από την εγχώρια παραγωγή βιομηχανικών προϊόντων, άρα από την υποκατάσταση εισαγωγών, θα έφθανε σταδιακά από 5,6 δις δρχ σε 11,2 δις δρχ με βάση τις τιμές βιομηχανικών αγαθών του 1938, όταν το ΑΕΠ της χώρας ήταν 58,2 δις δρχ το 1948. Φυσικά η συναίνεση μεταξύ συντηρητικών και αριστερών απόψεων ήταν εντελώς επιφανειακή. Για την Αριστερά το κράτος θα ήταν ο βασικός οδηγός της μετάβασης στη βαριά βιομηχανία.
Δυστυχώς, οι σφαίρες που σκότωσαν τον Μπάτση μαζί με τον Μπελογιάννη το 1952, σκότωσαν και το πέρασμα της ελληνικής οικονομίας στη βιομηχανική παραγωγή και η οικονομία κατευθύνθηκε σταδιακά στον ευκαιριακό και υποδουλωτικό εμπορικό και αργότερα χρηματοπιστωτικό τομέα.
Η ελληνική βιομηχανία την δεκαετία του ’70 συμμετείχε κατά 20% στο ΑΕΠ με 400.000 εργαζόμενους ενώ τώρα αντιστοιχεί περίπου στο 8% του Α.Ε.Π. όταν η ευρωπαϊκή βιομηχανία αντιστοιχεί στο 14,3% του Α.Ε.Π. της Ε.Ε. και η αγροτική οικονομία στην Ε.Ε. είναι σταθεροποιημένη στο 1,4% του συνολικού ΑΕΠ εδώ και 20 χρόνια.
Από τις αρχές της δεκαετίας του ’90 το μεγάλο ευρωπαϊκό κεφάλαιο άρχισε να ενισχύει τις θέσεις του και να ανοίγει τις αγορές της Ε.Ε. στις εισαγωγές αγροτικών προϊόντων από χώρες του λεγόμενου τρίτου κόσμου και βαθμιαία να καταργεί ή μειώνει τις ποσοστώσεις και τους δασμούς. Η πολιτική αυτή οδήγησε στη συρρίκνωση της αγροτικής παραγωγής, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και σε όλες τις χώρες της Ε.Ε. Οι επιπτώσεις στην Ελλάδα είναι πιο δραματικές λόγω των μικρών εκμεταλλεύσεων και της γεωγραφικής ιδιαιτερότητας. Το εμπορικό ισοζύγιο των αγροτικών προϊόντων της Ελλάδας με τις χώρες της ΕΕ μέχρι το 1980 ήταν θετικό ενώ από το 1981 έγινε μόνιμα ελλειμματικό.
Σύμφωνα με τον Οικονομικό Ταχυδρόμο (Ρομπόλης, Μπέτσης, 03/04/24), σοβαρό προβληματισμό και ανησυχία προκαλούν στους ευρωπαίους η υποτονική αύξηση του ΑΕΠ (κατά μέσο όρο 0,5%) το 2023 στην ευρωζώνη, όσο και η αναθεώρηση των προβλέψεων προς τα κάτω τα επόμενα χρόνια. Οι τάσεις αυτές σηματοδοτούν την προσέγγιση της ευρωπαϊκής οικονομίας σε μια νέα κρίση του ευρωπαϊκού κοινωνικο-οικονομικού και πολιτικού μοντέλου με εμβάθυνση των συνεπειών στην δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα.
Στην Ελλάδα οι ξένες άμεσες επενδύσεις παρουσίασαν πτώση το 2023 σε σχέση με το 2022 της τάξης του 40% ενώ το 45% των επενδύσεων διοχετεύτηκε στην αγορά ακινήτων. Από το 2026 θα λήξουν οι ενισχύσεις του Ταμείου Ανάκαμψης ενώ από το 2032 λήγει η περίοδος ρύθμισης των όρων αποπληρωμής του χρέους των μνημονίων.
Σε αυτή την κατάσταση γενικότερης παγκόσμιας αστάθειας, προσπάθειας αναδιανομής πόρων και ζωνών επιρροής από τις κυρίαρχες χώρες, η Ευρώπη γενικά και ειδικότερα η χώρα μας θα βρεθεί χωρίς στηρίγματα, αποβιομηχανοποιημένη, χωρίς έρευνα, με κίνδυνο εμπλοκής σε πόλεμο αλλά και φτωχοποίηση.
Σε μια Ευρώπη με μειωμένες αντιστάσεις είναι ευκαιρία για διεκδικήσεις απελευθέρωση από τα δεσμά της συνθήκης του Μάαστριχτ ώστε να μπορέσει να αναγεννηθεί η βιομηχανική και η αγροτική παραγωγή.
Η αστάθεια στην Κεντρική Ευρώπη δίνει ευκαιρίες για διεκδικήσεις από τον νότο και την περιφέρεια αλλιώς μπορεί να υπάρξει μεγαλύτερη ενσωμάτωση στις απαιτήσεις των κυρίαρχων κρατών και χειροτέρευση της κατάστασής τους.
Δεν μπορεί η Γερμανία να εξάγει και αυτοκίνητα και ζάχαρη. Δεν μπορεί χάριν των κεντροευρωπαίων καταναλωτών να εισάγονται αγροτικά προϊόντα χωρίς δασμούς η με μειωμένους από την Λατινική Αμερική ή την Μέση Ανατολή ενώ οι λαοί εκεί πεινούν και στον ευρωπαϊκό Νότο η αγροτική και βιομηχανική παραγωγή εξαφανίζεται.
Δεν μπορεί η Ισπανία και η Ουγγαρία να υπογράφουν συμβόλαια για κατασκευή εργοστασίων κινεζικών ηλεκτρικών αυτοκινήτων ενώ η Γερμανία και η Σουηδία θα κατασκευάζουν κινεζικές μπαταρίες αυτοκινήτων και η Ελλάδα να επιμένει στην φοβική μονοδιάστατη εξωτερική πολιτική, η οποία δεν παρέχει σχεδόν τίποτα και ζητάει τα πάντα.
Δεν μπορεί η γειτονική Τουρκία να συνεργάζεται με όλες τις χώρες, χωρίς δεσμεύσεις και περιορισμούς και να φτιάχνει βιομηχανία και υψηλή τεχνολογία ενώ εισάγει ανεμπόδιστα τα ουκρανικά σιτηρά, το ρωσικό πετρέλαιο και δέχεται τους Ρώσους τουρίστες.
Η αδέσμευτη αγροτική ανάπτυξη θα κρατήσει τον κόσμο στην επαρχία και θα δημιουργηθεί αγροτική τάξη. Η βιομηχανική θα δημιουργήσει εργατική τάξη που θα παράγει και θα παλέψει για ένα καλύτερο αύριο. Αλλιώς θα συνεχίσει να ρημάζει η ύπαιθρος και να κινείται ο πληθυσμός στις μεγάλες πόλεις για να γίνουν μικρέμποροι και να διατηρούν την συντηρητική μικροαστική αντίληψη που δεν τροφοδοτεί την ανάπτυξη.
Η έρευνα και οι σύγχρονες τεχνολογίες μπορούν να αναπτυχθούν παράλληλα με την αγροτική και βιομηχανική ανάπτυξη αλλά όχι μόνες τους.
Οι σφαίρες που σκότωσαν τον Δ. Μπάτση ας μην σκοτώσουν και τις ιδέες του για την βιομηχανική ανάπτυξη της χώρας, ίσως με σύγχρονα δεδομένα παραγωγής υψηλής τεχνολογίας και όχι «τεχνολογίας των φουγάρων».
Είναι ώρα να προταθούν πολιτικές διεκδικήσεων και αποδέσμευσης από τα δεσμά που επέβαλαν οι κυρίαρχες χώρες της Ευρώπης εδώ και 30 χρόνια.
Όταν όλα τριγύρω αλλάζουν προς το χειρότερο ανοίγουν ‘’παράθυρα’’ ευκαιρίας διεκδίκησης αλλαγής της κατάστασης, για το καλύτερο.
Η ελληνική ακροδεξιά καπηλεύεται συνθήματα γύρω από την Εθνική Ανεξαρτησία και Λαϊκή Κυριαρχία αλλά στην πράξη απεργάζεται συμμαχίες με την οικονομική ολιγαρχία, όπως ήδη έκανε στην Ιταλία η Μελόνι και ετοιμάζεται στη Γαλλία η Λεπέν.
Οι πολιτικές δημιουργίας κεντρώων κομματικών σχημάτων με το πρόσχημα του προοδευτικού μετώπου και της αντιμετώπισης της ακροδεξιάς είναι πολιτικές διατήρησης της υπάρχουσας κατάστασης. Ιδιαίτερα όταν δεν υπάρχουν προγραμματικές θέσεις.
Μήπως αντί για τα μαγειρέματα νέων πολιτικών συμμαχιών για αντιμετώπιση της συντηρητικής Δεξιάς είναι η ώρα διεκδίκησης μιας παραγωγικής ανάπτυξης χωρίς δεσμεύσεις που θα ενισχύει και την Εθνική Ανεξαρτησία και την Λαϊκή Κυριαρχία;
Μήπως είναι ώρα να γίνει ο λαός αφέντης στον τόπο του;
Ο Ν. Τόσκας είναι πρώην υπουργός και υποστράτηγος ε.α.
