Στη συνέντευξη τύπου που έδωσε ο Δημήτρης Μελισσανίδης, για την παράδοση της ΠΑΕ ΑΕΚ στον Μάριο Ηλιόπουλο, αφού ανέφερε τα κριτήρια, βάσει των οποίων επέλεξε το νέο ιδιοκτήτη, προσέθεσε, μεταξύ σοβαρού και αστείου: «Στο τέλος θα δείξει η νεκροψία». Τα γεγονότα λένε ότι, ο κος Μελισσανίδης στην τρίτη θητεία του στην ΑΕΚ, την παρέλαβε χρεωκοπημένη και την ανέβασε απνευστί από τη Γ’ Εθνική στη Superleague. Αν κάποιος θεωρεί ότι αυτό ήταν κάτι απλό, μπορεί να δει την τύχη άλλων ιστορικών ομάδων, όπως ο Πανιώνιος ή ο Ηρακλής, που επί χρόνια παλεύουν στις κατώτερες κατηγορίες. Επίσης, αρκεί να δει πόσο δυσκολεύτηκε η χρεωκοπημένη Ρέιντζερς στη Σκωτία, για να επανέλθει στο ανώτατο επίπεδο.
Επίσης, ο κος Μελισσανίδης ξεπέρασε κάθε οικονομικό, πολιτικό, γραφειοκρατικό και νομικό εμπόδιο, για να φτιάξει το νέο γήπεδό, ενώ οικοδόμησε ένα υπερσύγχρονο προπονητικό κέντρο. Ας συγκρίνει κάποιος το κατόρθωμα αυτό με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι ανταγωνιστές της ΑΕΚ, Παναθηναϊκός και ΠΑΟΚ, στην προσπάθεια να φτιάξουν σύγχρονα γήπεδα, για να διαπιστώσει πόσο δύσκολο ήταν το εγχείρημα. Εν τέλει, επί της θητείας του «Τίγρη», η ομάδα ξαναέγινε άκρως ανταγωνιστική. Κατέκτησε δύο Πρωταθλήματα και δύο Κύπελλα, εκ των οποίων, μάλιστα, το ένα ήταν νταμπλ και έχασε ένα την τελευταία αγωνιστική.
Στον πρώην διοικητικό ηγέτη της ΑΕΚ αποδίδονται βασικά δύο κατηγορίες. Η πρώτη είναι ότι άφησε την ΠΑΕ ΑΕΚ να χρεωκοπήσει, για να την πάρει χωρίς να πληρώσει cent. Προφανώς, δεν είχε καμία απολύτως υποχρέωση να πληρώσει για χρέη που άλλοι είχαν δημιουργήσει. Η δεύτερη μομφή εις βάρος του είναι ότι δεν έβαλε χρήματα από τη δική του τσέπη, για να αγοράσει παίκτες, όπως, ενδεχομένως να κάνουν άλλοι Πρόεδροι. Η απάντηση και ως προς αυτό είναι απλή: Ποτέ δεν έταξε κάτι τέτοιο. Άλλωστε, όπως δεν είχε καμία απολύτως υποχρέωση να πληρώσει για χρέη που άλλοι δημιούργησαν, έτσι δεν είχε και την απαίτηση φεύγοντας, να αφήσει χρέη, που θα έπρεπε να καλύψει ο επόμενος.
Το όραμά του το είχε περιγράψει ο ίδιος όταν ανέλαβε την ΠΑΕ: Να φτιάξει ένα γήπεδο, να αφήσει υποδομές στην ομάδα, προκειμένου να μην έχει ανάγκη κανένα «σωτήρα». Ούτε αυτόν, ούτε όποιον έρθει μετά από αυτόν. Και βάσει αυτών που μπορεί κάποιος να παρατηρήσει απέξω, τα κατάφερε. Αν οι φίλοι και οι οπαδοί στο πρόσωπό του έβλεπαν κάτι άλλο, (τον Πρόεδρο άλλων ομάδων εννοώ), σε αυτό δε φταίει ο κος Μελισσανίδης, αλλά αυτό που φαντασιώνονται οι οπαδοί, ως τον ιδανικό Πρόεδρό της για την ομάδα τους.
Το ζητούμενο, φυσικά, είναι η επόμενη μέρα
Με βάση τα παραπάνω, η τρίτη θητεία Μελισσανίδη στην ΑΕΚ, με τα καλά και τα κακά της, μπορεί να χαρακτηριστεί κατ΄ αναλογία με την Πεφωτισμένη Δεσποτεία του 18ου αιώνα, με «Πεφωτισμένη Προεδρεία». Ο πρώην ισχυρός άνδρας της ΑΕΚ κυβέρνησε ανεξέλεγκτα μεν, αλλά υιοθετώντας σωστές αρχές και αξίες για την οργάνωση της ομάδας του. Το θέμα είναι, ποιος εγγυάται ότι μετά το τέλος της «Πεφωτισμένης Προεδρείας» θα εξασφαλίσει στην ΑΕΚ, αντίστοιχη συνέχεια; Ποιος, δηλαδή, μπορεί να εγγυηθεί ότι το αποτέλεσμα της «νεκροψίας» (σύμφωνα με την ορολογία του ίδιου του «Τίγρη») δε θα είναι τέτοιο που να βάλει σε περιπέτειες την ΠΑΕ ΑΕΚ; Και, εν τέλει, ποιος μπορεί να ελέγξει τον νέο ισχυρό άνδρα; Η απάντηση είναι απλή: «Κανείς!».
Τροφή για σκέψη
Σκοπός του υπογράφοντος δεν είναι να κάνει τον απολογισμό της θητείας του κου Μελισσανίδη, ούτε φυσικά, να του αποδώσει τα εύσημα. Η αλλαγή στο ιδιοκτησιακό καθεστώς της ΑΕΚ δίνει αρκετή τροφή για σκέψη, για όλες τις ομάδες. Πώς ελέγχεται θεσμικά ο ιδιοκτήτης μίας ΠΑΕ; Πώς διαχειρίζεται τα έσοδά της και από πού αντλεί τους πόρους χρηματοδότησης; Και επιπλέον, επειδή οι ΠΑΕ δεν είναι απλές ανώνυμες εταιρείες, αλλά έχουν από πίσω τους πολύ κόσμο, ποιος είναι ο ρόλος των φιλάθλων ως προς αυτό;
Το παράδειγμα της ΑΕΚ είναι χαρακτηριστικό… Ο εμβληματικός ηγέτης Λουκάς Μπάρλος πέρασε στην ιστορία της ομάδας, επειδή υποθήκευσε προσωπικά περιουσιακά στοιχεία του για να την υποστηρίξει. Αυτό όμως, δεν είναι υγιής τρόπος λειτουργίας. Αντιθέτως, δείχνει ότι ακόμα και όταν κάποιος έχει τις καλύτερες προθέσεις, στο τέλος της ημέρας μπορεί να κάνει και κακό.
Με καλές προθέσεις μπήκε το 2004 και ο Ντέμης Νικολαΐδης, στην ΑΕΚ. Παράτησε τη λαμπρή σταδιοδρομία του, ως ποδοσφαιριστή και ηγήθηκε μίας ομάδας επιχειρηματιών, για να σώσει την αγαπημένη του ομάδα. Υπέβαλε αίτηση υπαγωγής στο άρθρο 44 του Πτωχευτικού Κώδικα (μία διάταξη που ίσχυε για όλες τις εταιρείες και δεν θεσπίστηκε ειδικά για την ΑΕΚ), έκανε διακανονισμό των οφειλών και έδειξε ότι, με τη στήριξη του κόσμου θα έβγαζε την ομάδα από το αδιέξοδο. Η στήριξη όμως, του κόσμου μόνο υπό την ιδιότητα του φιλάθλου που αγοράζει το εισιτήριο, δεν ήταν αρκετή. Ο Ντέμης δεν τόλμησε να βάλει τον κόσμο στο «παιχνίδι» δημιουργώντας μία ομάδα λαϊκής βάσης, με αποτέλεσμα, να μην μπορέσει να αντέξει στον πόλεμο που του έγινε από κάθε πλευρά. Έτσι απέτυχε και, επί της ουσίας, άνοιξε το δρόμο προς την πτώχευση.
Και για να μη μένουμε μόνο στην τυραννισμένη διοικητικά ΑΕΚ… Ποιος δε θυμάται την περιπέτεια που είχε ο Ολυμπιακός, όταν τον ανέλαβε ο Γιώργος Κοσκωτάς; Ποιος δε βλέπει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ακόμα και σήμερα, ο Παναθηναϊκός, στην προσπάθειά του να βγει από το τέλμα που τον οδήγησε η λεγόμενη «πολυμετοχικότητα»; Σε εποχές που όσο πάνε γίνονται όλο και πιο σύνθετες, σε οικονομικό, πολιτικό και κοινωνικό επίπεδο, ο ρόλος των φιλάθλων πρέπει επιτέλους να αναδειχθεί και να γίνει πιο ενεργός. Όπως, πιο ενεργή πρέπει να γίνει η παρέμβαση της Πολιτείας.
Η ιταλική κυβέρνηση κάνει την προσπάθεια να συστήσει έναν κρατικό οργανισμό, ο οποίος θα ελέγχει τα οικονομικά των ομάδων και θα επιβάλλει όρια στις δαπάνες τους. Πρόκειται για μία κυβερνητική πρωτοβουλία, στην οποία αντιδρούν οι ιδιοκτήτες των club, αλλά και η Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου, επικαλούμενοι το αυτοδιοίκητο. Ωστόσο, η θέσπιση ενός τέτοιου οργάνου μοιάζει αναγκαία, πολύ περισσότερο σε ένα πρωτάθλημα, όπως το Ιταλικό, όπου ιδιοκτήτες των ομάδων είναι ξένα funds. Ας σημειωθεί ότι στη Γαλλία, ένα τέτοιο όργανο λειτουργεί από χρόνια και ελέγχει ακόμα και τα συμβόλαια των ποδοσφαιριστών, εγκρίνει τις συμφωνίες για τα τηλεοπτικά δικαιώματα και τις χορηγίες και γενικά, ασκεί αυστηρό εποπτικό έλεγχο. Δεδομένης της σημασίας του αθλητισμού στην κοινωνία μίας χώρας, η εισαγωγή μίας παρόμοιας ρυθμιστικής αρχής και στη χώρα μας, δε θα ήταν κακή ιδέα.
Προϋποθέσεις επιτυχίας
Στο πέρασμά του στη νέα επαγγελματική εποχή, για να εξασφαλισθεί η βιωσιμότητα στο ποδόσφαιρο αρκούσε η δημιουργία υποδομών (γήπεδο, προπονητικό κέντρο κλπ). Σήμερα, αυτά θεωρούνται αυτονόητα δεδομένα. Έχουμε περάσει στο στάδιο της σύγχρονης διοικητικής και εταιρικής οργάνωσης, της στελέχωση των clubs από ανθρώπους με τεχνογνωσία σε αγωνιστικά, οικονομικά, εμπορικά, νομικά θέματα, αλλά και με κουλτούρα και επίγνωση του πού βρίσκονται και ποιες αξίες πρεσβεύει κάθε ομάδα. Όμως, οι φορείς αυτών των αξιών δεν είναι άλλοι από τους ίδιους τους φιλάθλους και επομένως η ανάδειξη του ρόλου τους είναι σημαντική.
Στη χώρα μας, το μοντέλο του ηγέτη – πατερούλη δεν κυριαρχεί απλώς. Στη συνείδηση των φιλάθλων θεωρείται το μοναδικό αποδοτικό μοντέλο. Και αυτό γιατί, το γενικό αίσθημα ανομίας που υπάρχει δίνει την εντύπωση ότι επικρατεί ο νόμος της ζούγκλας και, επομένως πιθανότητες επικράτησης έχει ο πιο ισχυρός. Ωστόσο, η θεσμική εκπροσώπηση του κόσμου στις ΠΑΕ, που θα μπορούσε να εξασφαλισθεί μέσω του Ερασιτέχνη (που βάσει νόμου συμμετέχει με το 10% στο μετοχικό κεφάλαιο) μπορεί να αποτελέσει μία αξιόπιστη ασφαλιστική δικλείδα και ένα μέσο ελέγχου του εκάστοτε «ισχυρού άνδρα» όχι μόνο σε σχέση με το εξωτερικό περιβάλλον, δηλαδή τους ανταγωνιστές, αλλά και με το εσωτερικό, δηλαδή τη διαχείριση της κάθε ΠΑΕ.
Όλα τα παραπάνω εφαρμόζονται σε πολλές χώρες και σε πολλές ομάδες είτε κάνουν πρωταθλητισμό σε ανώτατο επίπεδο είτε όχι. Από οργανωμένες ομάδες με πολλούς τίτλους και ανώτατο επίπεδο οργάνωσης, μέχρι ομάδες κατώτερων κατηγοριών και μικρότερη οπαδική βάση. Εκεί οι Πρόεδροι εκλέγονται βάσει προγράμματος που παρουσιάζουν στους οπαδούς. Δεσμεύονται για τα λεγόμενά τους και ελέγχονται για τα πεπραγμένα τους.
Στην Ελλάδα, για τους λόγους που αναφέραμε, ο κόσμος δεν έχει αναλάβει τέτοιο ρόλο. Η λογική της ανάθεσης της σωτηρίας σε έναν Μεσσία, που επικρατεί σε πολιτικό επίπεδο, επικρατεί και στις ΠΑΕ. Στο τέλος της ημέρας, εκείνο που μας νοιάζει είναι αν πάρουμε το Πρωτάθλημα. Όμως, μία ομάδα δεν είναι μόνο αυτό. Είναι κάτι πολύ παραπάνω. Κάτι που δεν πωλείται και δεν αγοράζεται, με τη μεταβίβαση κάθε μετοχικού κεφαλαίου. Ας το σκεφτούν αυτό, κυρίως, οι φίλαθλοι. Η σημαντική αλλαγή που έγινε στην ΠΑΕ ΑΕΚ είναι μία καλή αφορμή, για να ανοίξει η συζήτηση.
(Ο Κώστας Καρβουναρίδης είναι Δικηγόρος – Διεθνές Μάστερ Αθλητικού Δικαίου και Μάνατζμεντ / Διεθνές Κέντρο Αθλητικών Σπουδών – CIES –FIFA)
