Διευρύνεται η πρόσβαση στο Κεντρικό Μητρώο Πραγματικών Δικαιούχων, καθώς δημοσιογράφοι, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ερευνητές, δημόσιες αρχές αλλά και επιχειρήσεις που πρόκειται να πραγματοποιήσουν συναλλαγές θα μπορούν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να αντλούν πληροφορίες για τα φυσικά πρόσωπα που βρίσκονται πίσω από εταιρείες και άλλες νομικές οντότητες.
Τη δυνατότητα αυτή προβλέπει το άρθρο 283 του πολυνομοσχεδίου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, που κατατέθηκε στη Βουλή, με το οποίο προστίθεται το νέο άρθρο 21Β στον νόμο 4557/2018, σε εφαρμογή του άρθρου 12 της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1640.
Στόχος της ρύθμισης είναι η ενίσχυση της διαφάνειας ως προς την πραγματική ιδιοκτησία και τον έλεγχο των επιχειρήσεων, στο πλαίσιο της πρόληψης και καταπολέμησης του ξεπλύματος χρήματος και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Η νέα διάταξη καθιερώνει δικαίωμα πρόσβασης για κάθε φυσικό ή νομικό πρόσωπο και κάθε νομική οντότητα που αποδεικνύει ότι διαθέτει ειδικό έννομο συμφέρον, αποκλειστικά για τους συγκεκριμένους σκοπούς.
Μάλιστα, προβλέπεται ρητά ότι η πρόσβαση στις πληροφορίες θα πραγματοποιείται χωρίς να ειδοποιείται η εταιρεία ή η νομική οντότητα την οποία αφορούν τα στοιχεία.
Σε περίπτωση που δεν είναι δυνατή η ηλεκτρονική πρόσβαση για κάποιον δικαιούχο, οι πληροφορίες θα παρέχονται με οποιοδήποτε άλλο πρόσφορο μέσο.
Σύμφωνα με τη διάταξη, οι δικαιούχοι πρόσβασης θα μπορούν να πληροφορούνται το ονοματεπώνυμο του πραγματικού δικαιούχου μιας εταιρείας, τον μήνα και το έτος γέννησής του, τη χώρα διαμονής, την υπηκοότητα ή τις υπηκοότητές του, καθώς και τη φύση και την έκταση των δικαιωμάτων που κατέχει σε νομικά πρόσωπα και νομικές οντότητες. Η πρόσβαση θα καλύπτει επίσης δικαιώματα που κατέχονται μέσω ρητών εμπιστευμάτων (trusts) και παρεμφερών νομικών οντοτήτων.
Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα πρόσβασης σε πρόσθετα προσωπικά στοιχεία, όπως η πλήρης ημερομηνία γέννησης, τα στοιχεία επικοινωνίας και ο Αριθμός Φορολογικού Μητρώου, υπό τις προϋποθέσεις που θέτει η διάταξη για την ταυτοποίηση του πραγματικού δικαιούχου.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για πρόσβαση σε ιστορικά δεδομένα. Συγκεκριμένα, δημοσιογράφοι, οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, ακαδημαϊκοί και συγκεκριμένες αρμόδιες αρχές τρίτων χωρών θα μπορούν να αναζητούν πληροφορίες για προηγούμενους πραγματικούς δικαιούχους, ακόμη και για εταιρείες που έχουν λυθεί ή έχουν παύσει να υφίστανται κατά την προηγούμενη πενταετία.
Επιπλέον, οι συγκεκριμένες κατηγορίες θα έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες που περιγράφουν τον τρόπο άσκησης ελέγχου ή ιδιοκτησίας μιας εταιρείας. Η δυνατότητα αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε περιπτώσεις διερεύνησης σύνθετων εταιρικών σχημάτων, διαδοχικών μεταβιβάσεων συμμετοχών και αλλαγών στη μετοχική ή ιδιοκτησιακή σύνθεση επιχειρήσεων.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την αναγνώριση ειδικού συμφέροντος για πρόσωπα που δραστηριοποιούνται στον χώρο της ενημέρωσης.
Ειδικότερα, η διάταξη προβλέπει ότι δικαίωμα πρόσβασης έχουν πρόσωπα που ενεργούν για δημοσιογραφικούς σκοπούς, πραγματοποιούν ρεπορτάζ ή ασκούν οποιαδήποτε άλλη μορφή έκφρασης στα μέσα ενημέρωσης, εφόσον η δραστηριότητά τους συνδέεται με την πρόληψη και καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από εγκληματικές δραστηριότητες, των βασικών αδικημάτων και της χρηματοδότησης της τρομοκρατίας.
Αντίστοιχο δικαίωμα αναγνωρίζεται σε οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών, μη κυβερνητικές οργανώσεις και μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, εφόσον το αντικείμενο της δραστηριότητας, της μελέτης ή της έρευνάς τους συνδέεται με τα συγκεκριμένα ζητήματα.
Η ρύθμιση δεν περιορίζεται στους δημοσιογράφους και στις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές. Πρόσβαση στο Μητρώο θα μπορούν να αποκτούν και φυσικά ή νομικά πρόσωπα που πρόκειται να πραγματοποιήσουν συναλλαγή με μια επιχείρηση ή άλλη νομική οντότητα και επιθυμούν να αποτρέψουν τον κίνδυνο σύνδεσης της συναλλαγής με ξέπλυμα χρήματος, βασικά αδικήματα ή χρηματοδότηση της τρομοκρατίας. Πρακτικά, η διάταξη δίνει τη δυνατότητα σε έναν υποψήφιο συναλλασσόμενο, εφόσον πληροί τις νόμιμες προϋποθέσεις, να αναζητήσει πληροφορίες για τα πρόσωπα που ελέγχουν πραγματικά την επιχείρηση με την οποία σκοπεύει να συνεργαστεί.
Στις κατηγορίες που αποκτούν πρόσβαση περιλαμβάνονται οι υπηρεσίες του Γενικού Εμπορικού Μητρώου (ΓΕΜΗ), καθώς και οι αρμόδιες αρχές που εμπλέκονται στη διαχείριση και στον έλεγχο ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι δημόσιες αρχές που είναι αρμόδιες για την εκτέλεση ή τον έλεγχο διαδικασιών ανάθεσης δημόσιων συμβάσεων.
Οι αρχές αυτές θα μπορούν να αναζητούν πληροφορίες τόσο για τους υποψήφιους αναδόχους όσο και για τις επιχειρήσεις στις οποίες έχει ανατεθεί ή από τις οποίες έχει ήδη εκτελεστεί μια δημόσια σύμβαση.
Ιδιαίτερη πρόβλεψη περιλαμβάνει η διάταξη για την προστασία της ταυτότητας όσων αποκτούν πρόσβαση στο Μητρώο για δημοσιογραφικούς ή ερευνητικούς σκοπούς
Παρότι για κάθε πρόσβαση θα τηρείται ειδικό αρχείο, η νομοθετική ρύθμιση προβλέπει περιορισμούς στη γνωστοποίηση της ταυτότητας των προσώπων που αναζήτησαν πληροφορίες.
Ειδικότερα, όταν ένας πραγματικός δικαιούχος υποβάλλει αίτημα ενημέρωσης σχετικά με την πρόσβαση στα προσωπικά του δεδομένα, η απάντηση δεν θα πρέπει να οδηγεί στην ταυτοποίηση δημοσιογράφων, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών ή ερευνητών που απέκτησαν πρόσβαση στο Μητρώο.
Στις περιπτώσεις αυτές, το υποκείμενο των δεδομένων θα ενημερώνεται για το επάγγελμα ή τα καθήκοντα των προσώπων ή οντοτήτων που αναζήτησαν τις σχετικές πληροφορίες, χωρίς να αποκαλύπτεται η ταυτότητά τους.
Πρόκειται για μια πρόβλεψη που αποσκοπεί στην προστασία της ερευνητικής δραστηριότητας και στην αποτροπή της αποκάλυψης προσώπων που διερευνούν ενδεχόμενες υποθέσεις οικονομικού εγκλήματος.
Αντίστοιχοι περιορισμοί προβλέπονται για την αποκάλυψη της ταυτότητας συγκεκριμένων αρχών τρίτων χωρών, όταν η γνωστοποίηση θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο αναλύσεις ή έρευνες που βρίσκονται σε εξέλιξη.
Για τις αρμόδιες αρχές τρίτων χωρών που καλύπτονται από τη σχετική πρόβλεψη, το νομοσχέδιο εισάγει ειδική διαδικασία μη αποκάλυψης των αιτημάτων πρόσβασης. Οι αρχές αυτές θα πρέπει να γνωστοποιούν στον Κεντρικό Συντονιστικό Φορέα το χρονικό διάστημα για το οποίο ζητούν να παραμείνει εμπιστευτικό το αίτημά τους, καθώς και τους λόγους για τους οποίους η αποκάλυψή του θα μπορούσε να επηρεάσει αρνητικά τις έρευνές τους. Η αρχική περίοδος μη αποκάλυψης δεν θα μπορεί να υπερβαίνει τα πέντε έτη. Προβλέπεται, ωστόσο, δυνατότητα παράτασης για διάστημα έως ενός έτους, κατόπιν αιτιολογημένου αιτήματος. Μετά την παρέλευση της παράτασης θα απαιτείται νέο αιτιολογημένο αίτημα για τη συνέχιση του περιορισμού.
