Στα επίπεδα του Ιουλίου του 2011 έχουν επιστρέψει οι καταθέσεις των ελληνικών νοικοκυριών, οι οποίες ανέρχονται πλέον στα 156 δισ. ευρώ, έχοντας ανακάμψει σημαντικά από το χαμηλό των 100 δισ. ευρώ που καταγράφηκε τον Νοέμβριο του 2015, στο αποκορύφωμα της οικονομικής κρίσης και των capital controls.
Μέσα σε σχεδόν έντεκα χρόνια, οι καταθέσεις αυξήθηκαν κατά 56 δισ. ευρώ, με μέση ετήσια ενίσχυση περίπου 5,2 δισ. ευρώ ή 4,2% σε ετήσια βάση. Παρά τη σημαντική αυτή πρόοδο, το επίπεδο των καταθέσεων εξακολουθεί να υπολείπεται κατά 40 δισ. ευρώ του ιστορικού υψηλού των 196 δισ. ευρώ που είχε καταγραφεί τον Δεκέμβριο του 2009. Για να επιστρέψουν σε εκείνα τα επίπεδα απαιτείται νέα αύξηση της τάξης του 25,6%.
Η ανάκτηση των αποταμιεύσεων αποτυπώνει τη σταδιακή αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στο τραπεζικό σύστημα, ωστόσο αναδεικνύει και τα όρια της αποταμιευτικής δυνατότητας των ελληνικών νοικοκυριών. Η περαιτέρω ενίσχυση των καταθέσεων δεν μπορεί να βασιστεί αποκλειστικά στη συγκυριακή αύξηση της ρευστότητας, αλλά προϋποθέτει πολιτικές που θα ενισχύσουν τη δυνατότητα αποταμίευσης.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Στο πλαίσιο αυτό, οικονομικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι απαιτούνται στοχευμένα κίνητρα για την τόνωση της αποταμίευσης, όπως φορολογικά ή επενδυτικά κίνητρα, καθώς και προϊόντα που θα ενθαρρύνουν τη συστηματική αποταμίευση. Πάνω απ' όλα, όμως, καθοριστικός παράγοντας παραμένει η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών. Χωρίς αύξηση των πραγματικών εισοδημάτων και βελτίωση της αγοραστικής δύναμης, η δυνατότητα δημιουργίας νέων αποταμιεύσεων παραμένει περιορισμένη, καθώς μεγάλο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού εξακολουθεί να κατευθύνεται στην κάλυψη των αυξημένων αναγκών διαβίωσης.
Προς την ίδια κατεύθυνση κινείται πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ, η οποία δημοσιεύθηκε πριν από περίπου δύο μήνες και εισηγείται τη δημιουργία νέων κινήτρων για την ενίσχυση της μακροπρόθεσμης αποταμίευσης των ελληνικών νοικοκυριών. Ειδικότερα, προτείνεται η θέσπιση ενός Ατομικού Αποταμιευτικού Επενδυτικού Λογαριασμού (ΑΠΕΛ), μέσω του οποίου οι ιδιώτες θα μπορούν, σε εθελοντική βάση, να επενδύουν σε χαρτοφυλάκια κινητών αξιών, λαμβάνοντας φορολογική έκπτωση που θα αυξάνεται ανάλογα με το ύψος της συμμετοχής και τον χρόνο διακράτησης της επένδυσης, έως και πέντε έτη. Η πρόταση απευθύνεται κυρίως σε νοικοκυριά με μεσαία εισοδήματα και προβλέπει ανώτατο όριο στο φορολογικό κίνητρο ώστε να περιορίζεται το δημοσιονομικό κόστος.
Παράλληλα, το ΙΟΒΕ εισηγείται τη δημιουργία Παιδικού Αποταμιευτικού Επενδυτικού Λογαριασμού (ΠΑΠΕΛ), ο οποίος θα ανοίγει με τη γέννηση κάθε παιδιού. Οι γονείς θα μπορούν να πραγματοποιούν ετήσιες καταθέσεις, οι οποίες θα ενισχύονται από το κράτος μέσω πρόσθετης δημοσιονομικής επιβράβευσης, ενώ τα κεφάλαια θα είναι διαθέσιμα, χωρίς φορολογική επιβάρυνση, μόνο μετά την ενηλικίωση του παιδιού, συνδέοντας έτσι την ενίσχυση της αποταμίευσης με την αντιμετώπιση και των δημογραφικών προκλήσεων.
