Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς της προαιρετικής ασφάλισης των μακροχρόνια ανέργων εισάγει ο e-ΕΦΚΑ με την νέα του εγκύκλιο βάσει των διατάξεων του άρθρου 67 του νόμου 5239/2025. Οι νέες ρυθμίσεις εκσυγχρονίζουν το ισχύον πλαίσιο, καταργώντας τα παλαιά ηλικιακά όρια υπαγωγής στη ρύθμιση, ενώ παράλληλα παρέχουν νέες διευκολύνσεις για ασφαλισμένους που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση, αλλά δεν έχουν ακόμη συμπληρώσει τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης.
Η προαιρετική ασφάλιση των μακροχρόνια ανέργων θεσπίστηκε με το άρθρο 10 του νόμου 2874/2000, δίνοντας τη δυνατότητα σε ασφαλισμένους που έχουν μείνει εκτός αγοράς εργασίας να συνεχίσουν την ασφάλισή τους προκειμένου να θεμελιώσουν δικαίωμα πλήρους σύνταξης γήρατος. Η καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών πραγματοποιείται από πόρους της Δημόσιας Υπηρεσίας Απασχόλησης (ΔΥΠΑ), γεγονός που επιτρέπει στους δικαιούχους να διατηρούν ασφαλιστική συνέχεια χωρίς οικονομική επιβάρυνση.
Η σημαντικότερη αλλαγή αφορά την κατάργηση των συγκεκριμένων ηλικιακών ορίων που ίσχυαν μέχρι σήμερα για την ένταξη στη ρύθμιση. Στο προηγούμενο καθεστώς προβλεπόταν ότι οι άνδρες έπρεπε να έχουν συμπληρώσει το 60ό έτος και οι γυναίκες το 55ο, ενώ στη συνέχεια, μετά τις αλλαγές στο ασφαλιστικό σύστημα, τα όρια αυτά είχαν προσαρμοστεί στο 62ο έτος για τους περισσότερους ασφαλισμένους και στο 57ο για όσους υπάγονταν στα Βαρέα και Ανθυγιεινά Επαγγέλματα. Με τη νέα διάταξη τα συγκεκριμένα ηλικιακά όρια καταργούνται, καθώς κρίθηκαν πλέον ανεπίκαιρα λόγω των διαδοχικών μεταβολών στη συνταξιοδοτική νομοθεσία.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Στη θέση τους θεσπίζεται ένα πιο ευέλικτο σύστημα. Η βασική προϋπόθεση πλέον είναι ότι ο ασφαλισμένος δεν πρέπει να απέχει περισσότερο από πέντε έτη από το ελάχιστο όριο ηλικίας που απαιτείται για τη λήψη πλήρους σύνταξης γήρατος, σύμφωνα με τις διατάξεις που ισχύουν κάθε φορά για «παλαιούς» και «νέους» ασφαλισμένους. Με τον τρόπο αυτό η ένταξη στη ρύθμιση συνδέεται πλέον με το πραγματικό όριο συνταξιοδότησης κάθε ασφαλισμένου και όχι με ένα προκαθορισμένο ηλικιακό όριο.
Παραδείγματα εφαρμογής της νέας ρύθμισης
Η εγκύκλιος παρέχει μάλιστα συγκεκριμένα παραδείγματα εφαρμογής της νέας ρύθμισης. Για τους νέους ασφαλισμένους, όταν το ελάχιστο όριο πλήρους συνταξιοδότησης είναι το 67ο έτος, η υπαγωγή στην προαιρετική ασφάλιση μπορεί να γίνει από το 62ο έτος. Για εργαζόμενους που υπάγονται στα Βαρέα και Ανθυγιεινά Επαγγέλματα, όπου η πλήρης σύνταξη χορηγείται στο 62ο έτος, η υπαγωγή είναι δυνατή από το 57ο έτος. Αντίστοιχα, για εργαζόμενους σε υπόγειες στοές μεταλλείων, λιγνιτωρυχείων ή σε εναέριες και υποθαλάσσιες εργασίες, το όριο εισόδου στη ρύθμιση μπορεί να διαμορφωθεί ακόμη και στο 52ο έτος. Για τους παλαιούς ασφαλισμένους, το αρμόδιο τμήμα συντάξεων θα εξετάζει κατά περίπτωση το ισχύον όριο ηλικίας, καθώς αυτό διαφοροποιείται ανάλογα με τις ειδικές ασφαλιστικές διατάξεις.
Παράλληλα, η εγκύκλιος προχωρά και σε ορισμένες τεχνικές προσαρμογές της νομοθεσίας. Ο όρος «κάρτα ανεργίας» αντικαθίσταται πλέον από τον όρο «ψηφιακή κάρτα ΔΥΠΑ», ενώ η αναφορά στον πρώην κλάδο ΛΑΕΚ του ΟΑΕΔ αντικαθίσταται από τη γενικότερη διατύπωση «πόροι της ΔΥΠΑ». Οι αλλαγές αυτές δεν επηρεάζουν ούτε τη διάρκεια ούτε την έναρξη, τη λήξη ή την αναστολή της προαιρετικής ασφάλισης, οι οποίες εξακολουθούν να διέπονται από το ισχύον θεσμικό πλαίσιο.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι διευκρινίσεις που παρέχονται για ασφαλισμένους οι οποίοι έχουν ήδη συμπληρώσει το απαιτούμενο όριο ηλικίας για πλήρη σύνταξη, αλλά εξακολουθούν να ασφαλίζονται προαιρετικά προκειμένου να συμπληρώσουν τις απαιτούμενες 4.500 ημέρες ασφάλισης. Σύμφωνα με την εγκύκλιο, στις περιπτώσεις αυτές υπάρχει πλέον η δυνατότητα διακοπής της προαιρετικής ασφάλισης με έγγραφη δήλωση του ασφαλισμένου και συμπλήρωσης του υπολειπόμενου ασφαλιστικού χρόνου μέσω αναγνώρισης πλασματικών χρόνων ασφάλισης, σύμφωνα με τις διατάξεις των νόμων 2084/1992 και 3996/2011, όπου αυτές εφαρμόζονται. Η ρύθμιση αυτή μπορεί να επιταχύνει σημαντικά την έναρξη καταβολής της σύνταξης σε περιπτώσεις όπου η αναμονή οφειλόταν αποκλειστικά στη συμπλήρωση των απαιτούμενων ημερών ασφάλισης.
Η εγκύκλιος υπενθυμίζει επίσης ότι ο χρόνος της προαιρετικής ασφάλισης μπορεί να αξιοποιηθεί και για τη θεμελίωση δικαιώματος σύνταξης λόγω αναπηρίας ή σύνταξης λόγω θανάτου. Ειδικότερα, σε περίπτωση που κατά τη διάρκεια της προαιρετικής ασφάλισης διαπιστωθεί αναπηρία ή επέλθει ο θάνατος του ασφαλισμένου, ο χρόνος αυτός μπορεί να ληφθεί υπόψη τόσο για τη χορήγηση σύνταξης αναπηρίας όσο και για τη σύνταξη που δικαιούνται τα μέλη της οικογένειας του θανόντος. Ωστόσο, για τις περιπτώσεις αναπηρίας διευκρινίζεται ότι ο ασφαλισμένος πρέπει να έχει καταστεί ανάπηρος σε ποσοστό 67% μετά την υπαγωγή του στην προαιρετική ασφάλιση, ώστε ο συγκεκριμένος χρόνος να μπορεί να συνυπολογιστεί για τη θεμελίωση του σχετικού δικαιώματος.
Οι νέες διατάξεις ισχύουν από τις 17 Οκτωβρίου 2025, ημερομηνία δημοσίευσης του νόμου 5239/2025 στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Σύμφωνα με τον e-ΕΦΚΑ, στόχος των αλλαγών είναι η προσαρμογή του θεσμικού πλαισίου στις σύγχρονες συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις, η απλοποίηση των διαδικασιών και η διευκόλυνση των μακροχρόνια ανέργων που βρίσκονται κοντά στη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος.
