Για ακόμη μία χρονιά ο ελληνικός τουρισμός προετοιμάζεται να σπάσει ρεκόρ. Εκατομμύρια τουρίστες θα επισκεφτούν τη χώρα, θα χαρούν τον ήλιο και τη θάλασσα και θα διαμορφώσουν μία αντίληψη για την πορεία της λεγόμενης βαριάς ελληνικής βιομηχανίας που εάν δεν είναι ψευδής, είναι σίγουρα παραπλανητική.
Ο τουρισμός όμως, δεν μπορεί να αξιολογηθεί λαμβάνοντας υπόψη μόνο έναν παράγοντα. Εάν κάποιος υποστηρίξει ότι η αύξηση των αφίξεων συνεπάγεται θετική πορεία του προϊόντος, είναι σχεδόν σίγουρο ότι θα κάνει λάθος. Ο τουρισμός έχει ανάγκη τα μεγέθη, όμως είναι πολλά περισσότερα από αριθμητική.
Πτώση του τζίρου στην εστίαση
Είναι νωρίς για να βγουν συμπεράσματα για τα μεγέθη, τις αφίξεις και τα έσοδα, όμως οι τάσεις έχουν διαφανεί. Μετά από μία μουδιασμένη έναρξη της τουριστικής περιόδου παρατηρείται σημαντική ανάκαμψη στις αφίξεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία από τα αεροδρόμια, μέχρι και τον Μάιο υπήρξε άνοδος στις αφίξεις της τάξης του 6,5%, με τις εκτιμήσεις των παραγόντων του τουρισμού να υπολογίζουν τις συνολικές αφίξεις στα 35 εκατομμύρια.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Όμως, παρά την αύξηση των αφίξεων κάποιοι είναι χαμένοι, με την εστίαση να μετράει ήδη απώλειες. Ο Στέλιος Δρόσος, πρόεδρος Επιχειρήσεων Εστίασης της Κω, μιλώντας στο dnews, εκτιμά ότι η συνολική πτώση του τζίρου είναι από 20 έως 30%. Από την πολυετή εμπειρία του διαπιστώνει ότι έχει περιοριστεί η δαπάνη των επισκεπτών, «έχουν όλοι ρίξει το budget τους» επισημαίνει και τονίζει ότι θα χρειαστεί πάρα πολύ προσωπική δουλειά για να προσεγγίσουν τα περσινά επίπεδα.
Αν και οι εξωτερικοί παράγοντες, όπως ο πόλεμος στο Ιράν, φαίνεται να επηρεάζει τη συνολική τουριστική δαπάνη, για τον κ. Δρόσο και τους χιλιάδες επιχειρηματίες του κλάδου τα βασικά προβλήματα είναι εσωτερικά, δομικά και δεν φαίνεται να επιλύονται: «Εμείς παράλληλα με τα προβλήματα με τη σεζόν, με τον περιορισμό της κατανάλωσης έχουμε και τα εσωτερικά θέματα που ταλανίζουν, δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα και αναστάτωση στον κλάδο».
Σύμφωνα με τον κ. Δρόσο, τα βασικά ζητήματα που αντιμετωπίζει ο κλάδος είναι η εύρεση προσωπικού, τα νέα κόστη που όπως επισημαίνει, διαρκώς εμφανίζονται (πάροχοι αποδείξεων και παραγγελειοληψίας) και φυσικά η εκρηκτική άνοδος του κόστους ενέργειας και των πρώτων υλών. «Ηλεκτρικό, γκάζι, κόστος πρώτων υλών, εάν αγοράζω το αρνί στα 17 ευρώ, πόσο μπορώ να το πουλήσω; Κάθε χρόνο έχουμε νέα προβλήματα και αντιμετωπίζουμε ζητήματα υποδομών, με την αποκομιδή σκουπιδιών, την καθαριότητα, με τους κοινόχρηστους χώρους. Για να φανταστείτε τι γίνεται δεν έχει ακόμα δοθεί από την Κτηματική Υπηρεσία η άδεια για ξαπλώστρες και ομπρέλες στα καταστήματα που έχουν όμορο δικαίωμα στις παραλίες. Καταλαβαίνετε όλα αυτά, τι ζητήματα δημιουργούν σε μία επιχείρηση» τονίζει ο κ. Δρόσος.
Έλλειψη 80.000 εργαζομένων στον τουρισμό
Τον περασμένο Μάρτιο, όπως επισημαίνει ο κ. Δρόσος, οι σύλλογοι και σωματεία της Κω και της Ρόδου, συναντήθηκαν στο υπουργείο Εργασίας με την υπουργό και τον Γενικό Γραμματέα με πρόθεση να βρεθεί η χρυσή τομή για την υπογραφή συμβάσεων εργασίας. Μέχρι τις αρχές Ιουλίου όπως προσθέτει ο κ. Δρόσος δεν είχε γίνει απολύτως τίποτα.
Από τον τουρισμό σήμερα σύμφωνα με εκτιμήσεις λείπουν 80.000 εργαζόμενοι. Η έλλειψη, όπως τονίζει ο Γιώργος Στεφανάκης, πρόεδρος του Συνδικάτου Τουρισμού- Επισιτισμού-Ξενοδοχείων Ν. Αττικής, «επιβεβαιώνει αυτό που λέμε εδώ και χρόνια. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι στον τουρισμό και ιδιαίτερα στα μεγάλα ξενοδοχεία, δουλεύουν 7 στα 7 και 10ωρο με το μισθό να είναι βρίσκεται στα επίπεδα του 2011. Αυτό μόνο του σημαίνει ότι κάθε εργαζόμενος καλύπτει δουλειά δύο ατόμων. Μιλάμε για πραγματική γαλέρα. Όσοι καταφέρνουν να φύγουν από τον κλάδο φεύγουν όσοι μένουν τραβάνε αυτά που τραβάνε».
Ο κ. Στεφανάκης αποδομεί και το αφήγημα που εξελίσσεται σε αντίληψη ότι οι νέοι πλέον δεν δουλεύουν: «Αυτά τα λένε οι ιδιοκτήτες. Στην ουσία δεν βρίσκουν κορόιδα, δεν βρίσκουν άτομα με τόσο χαμηλές απαιτήσεις, όμως ταυτόχρονα ειδικά στην εστίαση και τον τουρισμό, εάν δείτε τα στοιχεία του ΕΦΚΑ έχουν πολύ μεγάλη άνοδο τα βιβλιάρια ανηλίκων. Οι περισσότεροι εργαζόμενοι είναι νέοι άνθρωποι και τους παλαιότερους τους πέταξαν εκτός γιατί είχαν δικαιώματα, ιδιαίτερα στην περίοδο της πανδημίας».
Σημαντική πτώση και για τα τουριστικά καταστήματα
Με απώλειες ξεκίνησε η περίοδος και για τα τουριστικά εμπορικά καταστήματα. Ο Παύλος Χαρτερός, πρόεδρος Συλλόγου Καταστηματαρχών Κολυμπίων Ρόδου, μιλώντας στο dnews, τονίζει ότι εάν και δεν υπάρχουν ακόμη συνολικά στοιχεία, στην περιοχή που δραστηριοποιείται τα καταστήματα που ασχολούνται με τον τουρισμό έχουν μία πτώση από10 έως 20%.
Ο κόσμος πηγαίνει στο νησί, κινείται αλλά δεν ξοδεύει. Ο ίδιος σημειώνει ότι ενδεχομένως βρισκόμαστε μπροστά στην κρίση του μέσου ευρωπαίου πολίτη, όμως αυτό που έχει σημασία σύμφωνα με τους επιχειρηματίες του τουρισμού είναι οι δικές μας ενέργειες για να βελτιώσουμε το προϊόν.
«Σημαντικό κομμάτι της εσωτερικής κρίσης είναι και οι επιβαρύνσεις που κάθε χρόνο αυξάνονται. Έχουμε για παράδειγμα να κάνουμε με ένα τέλος διανυκτέρευσης που ξεκίνησε με 3 ευρώ στο πεντάστερο και έχει φτάσει στα 15 ευρώ ανά ημέρα. Αυτό είναι άμεσα πληρωτέο. Όσοι ασχολούνται με τον τουρισμό, γνωρίζουν ότι ο επισκέπτης σε μεγάλο ποσοστό, έρχεται με συγκεκριμένο budget. Έρχεται για να ξοδέψει 1000 ευρώ, όταν του πάρουμε αμέσως τα 250 υτά θα τα χάσει ένας άλλος τομέας».
Ο κ. Χαρτερός επισημαίνει το αυτονόητο. Οι τουριστικές περιοχές προσφέρουν δισεκατομμύρια στο ελληνικό κράτος αλλά η ανταποδοτικότητα είναι περιορισμένη. «Εάν υπήρχε η ανταπόδοση θα μπορούσαν να βελτιωθούν οι υποδομές» επισημαίνει ο κ. Χαρτερός και τονίζει ότι στη Ρόδο, όπως και σε όλη την Ελλάδα «έχουμε πολλά προβλήματα στις βασικές υποδομές, δεν έχουμε δρόμους, φωτισμό, υποδομές καθαριότητας δεν έχουμε τις ανάλογες υποδομές για να σεβαστούμε τα άτομα με αναπηρία. Και τα νησιά είναι η εικόνα της Ελλάδας».
Το κράτος οφείλει να φροντίζει για την ασφάλεια των επισκεπτών, επισημαίνει ο κ. Χαρτερός γιατί ήλιο και θάλασσα έχουν όλοι οι ανταγωνιστές μας στη Μεσόγειο. «Ο επισκέπτης πρέπει να νιώσει ασφάλεια. Να υπάρχουν διαβάσεις πεζών, σωστή επιτήρηση από την αστυνομία. Να αισθάνεται ότι εάν χτυπήσει θα μπορεί να τον περιθάλψει ένα νοσοκομείο. Οφείλουμε να βελτιωνόμαστε εάν θέλουμε να ενισχύσουμε τη θέση μας, οφείλουμε να αναβαθμίσουμε το προϊόν» τονίζει ο κ. Χαρτερός και προσθέτει ότι «οι αφίξεις είναι απλά νούμερα. Πρέπει να προχωράμε μπροστά και να μην βάζουμε εμπόδια, να μην έχουμε δρόμους με λακούβες, δεν είναι δυνατόν το 2026 να διανύουν οι επισκέπτες δύο ή τρία χιλιόμετρα δρόμων για να φτάσουν σε ένα κατάστημα ή μία παραλία και να μην υπάρχει πεζοδρόμιο».
Η συνολική εικόνα του τουριστικού προϊοντος
Ο Κυριάκος Κώτσογλου, Αντιπεριφερειάρχης Τουρισμού και Ηλεκτρονικής διακυβέρνησης είναι ένας από τους ανθρώπους που γνωρίζουν όσο λίγοι τα ζητήματα του τουρισμού. Είναι ο συντάκτης της Τουριστικής Στρατηγικής της Περιφέρειας Κρήτης και η ανάλυσή του εάν και εστιάζει στην Κρήτη, αποτελεί υπόδειγμα για την ανάπτυξη του τουριστικού προϊόντος σε πανελλαδικό επίπεδο.
«Ουσιαστικά όταν μιλάμε για τον τουρισμό, μιλάμε περισσότερο για αριθμούς και λιγότερο για τάσεις» επισημαίνει ο κ. Κώτσογλου και ξεκινάει από τους αριθμούς για να καταλήξει στην ουσία: «Μέχρι τις 30 Ιουνίου, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, η Κρήτη εμφανίζει αύξηση στις αφίξεις της τάξης του 7% σε σχέση με τις αντίστοιχες αφίξεις το 2025. Και αυτή είναι μία πορεία που ακολουθείται τα τελευταία χρόνια μετά την παρέλευση της πανδημίας. Το αεροδρόμιο του Ηρακλείου μέχρι τις 30 Ιουνίου υποδέχθηκε σχεδόν 1.500.000 αφίξεις εξωτερικού και 500.000 αφίξεις εσωτερικού. Το αεροδρόμιο των Χανίων βρίσκεται στο 40% του αεροδρομίου του Ηρακλείου».
Οι αφίξεις ακολουθούν ανοδική πορεία, όμως όπως τονίζει ο κ. Κώτσογλου «αυτή η εικόνα δεν συνάδει με την κατάσταση της αγοράς. Οι αφίξεις από μόνες τους δεν μπορούν να μετασχηματιστούν σε έσοδο εάν δεν πολλαπλασιαστούν συγκεκριμένα μεγέθη: αριθμός αφίξεων επί ημέρες διαμονής επί μέση δαπάνη ημερήσια. Αυτό το πολλαπλασιαστικό σύνολο δίνει το έσοδο στον προορισμό».
Η αύξηση στις αφίξεις είναι επιβεβαιωμένη, παρατηρείται όμως μία αντίστοιχη μείωση στη μέση διαμονή. Από τις 8,6 ημέρες που ήταν το 2023 έπεσε στις 7,8 ημέρες το 2025 και αυτή η πτώση, κατά 10% δημιουργεί -σε συνδυασμό με την αύξηση των καταλυμάτων και των κλινών- μείωση στις πληρότητες. Ιδιαίτερα ουσιαστική είναι δυστυχώς και η μείωση στη δαπάνη ανά επισκέπτη η οποία από το 2023 έχει πέσει περίπου κατά 30%, όπως επισημαίνει ο κ. Κώτσογλου.
Στην Κρήτη, η μέση τουριστική δαπάνη, από 986 ευρώ το 2023 (χωρίς εισιτήρια και κόστος διαμονής), έπεσε στα 691 ευρώ το 2025 και αναφερόμαστε στη δαπάνη που πηγαίνει απευθείας στην αγορά, εστιατόριο, καφενείο, μουσείο, τουριστικό κατάστημα, σουβενίρ, ταξί, προϊόντα κλπ.
Όπως τονίζει ο κ. Κώτσογλου η μεγάλη χαμένη της εξίσωσης είναι η εστίαση. «Έπαψε η λογική της ταβέρνας κάθε μέρα. Ειδικά η βραχυχρόνια μίσθωση έχει φούρνο για πρωινό, μεσημέρι σούπερ μαρκετ και μαγείρεμα στο σπίτι. Όλο αυτό δημιουργεί μια ασφυξία και ένα σοβαρό πρόβλημα καθώς παρατηρείται μία μετατόπιση πλούτου από την εστίαση στο λιανεμπόριο».
Πάμε… και έχει ο θεός
Το τουριστικό προϊόν συνολικά, πόσο μάλλον σε περιόδους κρίσης δεν μπορεί να είναι μόνο «ήλιος και θάλασσα». Η ανάλυση της πορείας του τουρισμού δεν μπορεί να είναι μόνο οι αφίξεις. Ο κόσμος που επιλέγει έναν προορισμό, είναι εξαιρετικά σημαντικό στοιχείο, αλλά δεν είναι αρκετό. Η ανάλυση οφείλει να λάβει υπόψη περισσότερους παράγοντες: Τις «Επτά Κρήτες», όπως περιγράφει η ανάλυση του κ. Κώτσογλου, οι οποίες οφείλουν να αναπτυχθούν ταυτόχρονα προκειμένου να αναπτυχθεί ισόρροπα και το τουριστικό προϊόν.
Η διάσημη Κρήτη, είναι η Κρήτη που γνωρίζει ο κόσμος και επιλέγει να επισκέπτεται. Είναι σημαντικό να έχεις επισκέπτες αλλά ο προορισμός δεν μπορεί να στηρίζεται αποκλειστικά στις αφίξεις. Χρειάζεται την Ποικιλόμορφη Κρήτη, την ικανότητα του προορισμού να απαντάει πειστικά στο ερώτημα εκτός από τον ήλιο και τη θάλασσα έχω κάτι άλλο να κάνω; Την Ανθεκτική Κρήτη. Την απάντηση στα ερωτήματα πως απευθύνεσαι και πως αντικαθιστάς αγορές. Πόσο ανθεκτικοί είμαστε στην ρευστότητα του προϊόντος και ποιες ενέργειες κάνουμε κάθε φορά. Την Αειφόρο Κρήτη: Τι ενέργειες κάνεις για να μην καταστρέψεις τον προορισμό, πόσο αειφόρος είσαι, πόσο καλά συνεργάζονται οι κοινωνίες με τους επισκέπτες. Την έξυπνη Κρήτη: Ποιο είναι το ψηφιακό σου αποτύπωμα, η ψηφιακή μετάβαση, πόσο κοντά είσαι στις νέες γενιές και στο ψηφιακό καθεστώς; Τη Συνεργατική Κρήτη. Πόσο συνεργαζόμενοι είναι οι φορείς, οι δήμοι, η πολιτεία, πόσο αναλυτικά μιλάμε για τις νέες συμβάσεις, πόσο αγαπημένοι είναι εργοδότες και εργαζόμενοι, πόσο λαμβάνει υπόψη της η πολιτεία τις τοπικές κοινωνίες για το ειδικό χωροταξικό, πόσες ενέργειες γίνονται από κοινού. Τέλος, οι «αφίξεις» έχουν ανάγκη την Κρήτη των Υποδομών, των δρόμων, των βιολογικών, των κάθετων αξόνων, των υδάτων κλπ.
«Αυτά τα επτά στοιχεία, είναι όλα σημαντικά, η διασημότητα, η ποικιλομορφία, η ανθεκτικότητα, η αειφορία, η εξυπνάδα, η συνεργατικότητα , η ολιστικότητα των υποδομών» τονίζει ο κ. Κώτσογλου και προσθέτει ότι «αυτός που μελετάει τον προορισμό πρέπει να λέει, πολύ ωραία, έχω 7% παραπάνω, μια χαρά, η «Διάσημη Κρήτη» πάει καλά. Έχω όμως βοηθήσει την Ποικιλόμορφη, έχω φροντίσει να χαρτογραφήσω κι άλλα μονοπάτια, οι περιοχές Unesco πάνε καλά; τι γίνεται με τα πολιτιστικά δρώμενα, πόσα πανηγύρια θα κάνω φέτος, πως θα δουλέψουν οι λίμνες και οι καταρράκτες; Τι γίνεται με τις αγορές. Οι ισραηλινοί έχουν επιστρέψει, έχω πρόβλημα με τους Ουκρανούς και τους Ρώσους, οι αμερικάνοι είναι λίγο πεσμένοι, η Ευρώπη πάει καλά; Τι γίνεται με την Αειφορία μου; κάνω κάτι για να μαζέψω τα ύδατα, τι γίνεται με το ψηφιακό μου αποτύπωμα, πως πάει ο διαδραστικός χάρτης. Τι γίνεται με τη συνεργατικότητα των φορέων, τι γίνεται με το δρόμο που έχει γεμίσει κολωνάκια. Θα κάνουμε κανένα βιολογικό; Η αύξηση των αφίξεων συνοδεύεται με βελτίωση των υποδομών ή θα γίνουμε τσίρκο; Πότε θα γίνει το αεροδρόμιο;».
Αυτά είναι κάποια από τα ερωτήματα που θέτεις όταν μελετάς τις ανάγκες που έχουν οι «Επτά Κρήτες» που έχει το τουριστικό προϊόν σε όλη τη χώρα. Θέτεις τα ερωτήματα και βλέπεις τι ενέργειες απαιτούνται κάθε φορά για να υλοποιηθεί η στρατηγική σου, τονίζει ο κ. Κώτσογλου, αλλιώς… έχει ο θεός!
Εμείς, ο καθένας από εμάς κρίνοντας από την προσωπική εμπειρία, παρατηρώντας το τι συμβαίνει στους τόπους προορισμού, ακούγοντας τους ανθρώπους του τουρισμού, μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι βρισκόμαστε στο… έχει ο θεός!
Οι φορείς του τουρισμού και όσοι γνωρίζουν, δεν πανηγυρίζουν για τις αφίξεις. Ζητάνε βελτίωση των υποδομών, θέλουν συνεργασία με την πολιτεία. Επιδιώκουν ρύθμιση της αγοράς, κατανοώντας ότι η ασυδοσία δεν ευνοεί κανέναν και ξέρουν ότι ο τουρισμός δεν είναι πια μόνο ήλιος και θάλασσα. Είναι πολλά περισσότερα, αλλά στη χώρα μας σπάνια συζητάμε και διαμορφώνουμε σοβαρά και μακροπρόθεσμα σχέδια. Αυτό που συνήθως συμβαίνει, είναι να αφήνουμε τα πράγματα να εξελίσσονται με οδηγό τη συγκυρία, τα προβλήματα μεγεθύνονται, αδυνατούμε ή δεν θέλουμε να τα αντιμετωπίσουμε και στη συνέχεια «κλαίμε πάνω από το χυμένο γάλα».
