Τα inductive reasoning tests μετρούν την ικανότητά σου να αναγνωρίζεις μοτίβα και σχέσεις σε αφηρημένα σχήματα και να προβλέπεις το επόμενο στοιχείο στη σειρά. Συχνά θα τα δεις και ως abstract ή diagrammatic reasoning, γιατί οι ερωτήσεις είναι με σχήματα, γραμμές, κουτάκια, σύμβολα, όχι με κείμενο.
Στο κλασικό (μη interactive) τεστ βλέπεις σειρές από 4-5 κουτιά και καλείσαι να επιλέξεις ποιο κουτί (α-ε) συμπληρώνει σωστά τη λογική ακολουθία. Η τυπική δομή είναι περίπου 24 ερωτήσεις σε 25 λεπτά (συνήθως).
Τα τεστ αυτά ελέγχουν να:
- Εντοπίζεις μοτίβα μεταβολής π.χ. περιστροφή σχήματος, αύξηση/μείωση στοιχείων, αλλαγή θέσης, εναλλαγή χρωμάτων
- Συνδυάζεις περισσότερους από έναν κανόνες ταυτόχρονα (π.χ. το σχήμα περιστρέφεται και προστίθεται μία κουκκίδα κάθε βήμα)
- Γενικεύεις από συγκεκριμένα παραδείγματα σε υποκείμενο κανόνα (αυτό είναι η «επαγωγή»)
Υπάρχει και η interactive inductive reasoning, όπου αντί για κλασικά multiple choice, σέρνεις στοιχεία ή συμπληρώνεις δυναμικά μοτίβα.
Σε κάθε σειρά σχημάτων, ο στόχος είναι να βρεις 1-3 κανόνες που εξηγούν πώς αλλάζει η εικόνα από κουτί σε κουτί. Ο πιο πρακτικός τρόπος είναι να περνάς συστηματικά από συγκεκριμένους άξονες, πάντα με την ίδια σειρά:
- Πρώτα κοίτα την κίνηση/θέση: πού μετακινείται το σχήμα; Διαγράφει κύκλο (π.χ. πάνω ? δεξιά ? κάτω ? αριστερά); Κινείται ανά δύο θέσεις;
- Μετά κοίτα την ποσότητα: προστίθεται ή αφαιρείται ένα στοιχείο κάθε βήμα; Διπλασιάζονται/μειώνονται;
- Έπειτα το σχήμα/μορφή: τετράγωνο γίνεται τρίγωνο, γεμίζει/αδειάζει, χοντραίνουν/λεπταίνουν γραμμές κ.λπ.
- Τέλος τα χρώματα/σκίαση: εναλλαγή μαύρο-άσπρο-γκρι, χρώμα που ακολουθεί την κίνηση του σχήματος, μοτίβο τύπου «κάθε δεύτερο βήμα αλλάζει χρώμα»
Σε αυτά τα inductive reasoning συχνά ισχύουν δύο κανόνες ταυτόχρονα π.χ. το σχήμα περιστρέφεται 90 μοίρες κάθε φορά και προστίθεται μία κουκκίδα στο επόμενο σημείο. Μια καλή πρακτική είναι να εντοπίζεις πρώτα τον «εύκολο» κανόνα (π.χ. περιστροφή) και μετά να ξανακοιτάς τη σειρά μόνο ως προς κάποιο άλλο στοιχείο (π.χ. αριθμός γραμμών ή χρώμα).
Ένα από τα πιο συχνά λάθη είναι ότι ο υποψήφιος σταματά στον πρώτο κανόνα που μοιάζει να δουλεύει και δεν ελέγχει αν εξηγεί όλα τα στοιχεία της σειράς π.χ. βλέπει ότι το σχήμα περιστρέφεται, αλλά αγνοεί ότι επίσης αυξάνονται οι κουκκίδες, με αποτέλεσμα να διαλέξει απάντηση που έχει σωστή γωνία αλλά λάθος πλήθος στοιχείων.
Δεύτερο μεγάλο λάθος είναι ότι μένουν «κολλημένοι» σε μία ερμηνεία και δεν χρησιμοποιούν αποκλεισμό επιλογών: συχνά μπορείς να πετάξεις αμέσως 2-3 απαντήσεις που δεν ταιριάζουν ούτε στο βασικό μοτίβο της σειράς (π.χ. λάθος θέση, άλλο σχήμα), κερδίζοντας χρόνο. Πολλοί επίσης χάνουν χρόνο επειδή προσπαθούν να λύσουν κάθε ερώτηση τέλεια, στα timed τεστ, οπότε καλύτερα να κάνει κάποιος μια καλή εικασία και να προχωρήσει, παρά να «καεί» σε μία δύσκολη άσκηση.
Τρίτο κλασικό λάθος είναι ότι οι υποψήφιοι δεν κοιτούν τις απαντήσεις ως πηγή πληροφορίας. Αν δεις ποιες απαντήσεις διαφέρουν μόνο σε ένα στοιχείο (π.χ. μόνο στη θέση, αλλά όχι στο χρώμα), συχνά καταλαβαίνεις τι ελέγχει ο κανόνας αυτής της ερώτησης και «δουλεύεις ανάποδα» από τις επιλογές προς τη σειρά.
Τα περισσότερα inductive reasoning tests έχουν αναλογία περίπου 1 ερώτηση ανά 50-60 δευτερόλεπτα, οπότε χρειάζεται από πριν να έχεις στο μυαλό σου έναν «ρυθμό» π.χ. στις 10 πρώτες ερωτήσεις δεν πρέπει να έχει περάσει το μισό τεστ. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι αν μια ερώτηση σου τρώει ήδη πάνω από 90 δευτερόλεπτα και ακόμη «ψάχνεσαι», είναι προτιμότερο να κάνεις μια λογική εικασία και να προχωρήσεις, αντί να θυσιάσεις 2-3 επόμενες ερωτήσεις στις οποίες πιθανότατα θα τα πήγαινες πολύ καλά.
Στις επαγωγικές ερωτήσεις (αλλά και στις παραγωγικές), οι επιλογές φτιάχνονται ώστε 2-3 να είναι ξεκάθαρα λάθος αν κοιτάξεις μόνο το βασικό μοτίβο ή έναν από τους κανόνες. Στην πράξη, ο στόχος δεν είναι να καταλάβεις πλήρως κάθε μοτίβο, αλλά να απορρίψεις γρήγορα τις απαντήσεις που παραβιάζουν εμφανώς τη λογική της σειράς ή κάποιο βασικό περιορισμό (στους παραγωγικούς) π.χ. λάθος θέση, λάθος πλήθος στοιχείων, κανόνας που σπάει σε calendar. Αν με έναν τέτοιο βασικό έλεγχο μείνει με 2 πιθανές επιλογές, τότε αξίζει να επενδύσεις λίγο χρόνο για να αποφασίσεις, αν όχι, μια καλά τεκμηριωμένη εικασία είναι συχνά πιο συμφέρουσα από το να κολλήσεις.
Το τεστ αυτό δεν σε «τιμωρεί» επειδή άφησες μια ερώτηση για αργότερα, αλλά σε τιμωρεί έμμεσα αν κολλήσεις σε μία δύσκολη και χάσεις άλλες που θα μπορούσες να λύσεις γρήγορα. Μια πρακτική στρατηγική είναι ένα πρώτο πέρασμα με στόχο να απαντήσεις ότι βλέπεις αμέσως (εύκολα patterns) και δεύτερο πέρασμα για τις υπόλοιπες, αν σου περισσεύει χρόνος. Αυτό μειώνει το άγχος και αυξάνει τον αριθμό των ερωτήσεων που «αγγίζεις».
Η πιο αποτελεσματική διαχείριση χρόνου χτίζεται στην προπόνηση, όχι την ώρα του τεστ. Κάνε 2-3 πλήρη practice tests με πραγματικό timer (χωρίς pause, χωρίς κινητό) και στο τέλος δες σε ποιους τύπους ερωτήσεις χάνεις χρόνο, σε ποιο σημείο του τεστ αρχίζει να πέφτει η απόδοσή σου.
Στον 1Γ/2025 η δοκιμασία επαγωγικού συλλογισμού δεν ήταν «στατικό» τεστ με ίδιες ερωτήσεις για όλους, αλλά προσαρμοστικό. Οι ερωτήσεις αντλούνται από τράπεζα θεμάτων και αλλάζουν ανά υποψήφιο, ανάλογα με τις προηγούμενες απαντήσεις. Όλοι ξεκινούσαν με μία ερώτηση μέτριας δυσκολίας, αν απαντούσες σωστά, το σύστημα σου έδινε δυσκολότερη επόμενη ερώτηση, αν απαντούσες λάθος, ευκολότερη. Έτσι δύο άνθρωποι δίπλα-δίπλα στην αίθουσα έβλεπαν διαφορετικές σειρές σχημάτων, ακόμη και αν έγραφαν την ίδια ώρα.
Το ΑΣΕΠ τόνισε ότι οι ερωτήσεις βασίζονται σε πλούσια, σύνθετα σχήματα, γραμμές και μοτίβα, ώστε να είναι πρακτικά αδύνατη η απομνημόνευση και η αναπαραγωγή τους μετά την εξέταση. Αυτός είναι ακριβώς ο λόγος που στην ανακοίνωση της 13/7/2025 ξεκαθαρίζει ό,τι κυκλοφορεί σε ομάδες συζήτησης/chat rooms είναι απλώς παραδείγματα επαγωγικού συλλογισμού από το διαδίκτυο και είναι κατάλληλα για εξάσκηση. Επίσης, για εξοικείωση, το ίδιο το ΑΣΕΠ ανάρτησε ενδεικτικά παραδείγματα ερωτήσεων επαγωγικού συλλογισμού στην ιστοσελίδα του (29/5/2025), αντίστοιχα με αυτά που είχε δώσει και σε προηγούμενες διαδικασίες (δασοπόνοι 2024, διαγωνισμοί διοικητών φορέων).
Η επαγωγική ενότητα στον 1Γ/2025 ήταν μέρος της «Δοκιμασίας δεξιοτήτων και εργασιακής αποτελεσματικότητας» και βαθμολογικά έπιανε 25% της συνολικής βαθμολογίας (οι δεξιότητες συνολικά 50% εκ των οποίων 25% επαγωγικός και 25% εργασιακές συμπεριφορές). Σύμφωνα με τις οδηγίες, η computerized δοκιμασία επαγωγικού συλλογισμού αποτελούνταν από 25 ερωτήσεις, στο πλαίσιο συνολικής εξέτασης διάρκειας 1 ώρας και 25 λεπτών για γνώσεις + δεξιότητες μαζί, χωρίς διάλειμμα. Ο ειδικός χρόνος για το κομμάτι του επαγωγικού συλλογισμού στο CAT κυμαινόταν (ανάλογα με τον σχεδιασμό) περίπου στα 14-30 λεπτά για 10-20 ερωτήσεις, με 1-1,5 λεπτό ανά ερώτηση, κάτι που αναφέρθηκε και σε ενημερωτικά κείμενα/οδηγούς για τον 1Γ/2025.
Μπορείς να εξασκηθείς ειδικά σε όλα τα παραπάνω επιλύοντας τρεις χαρακτηριστικούς επαγωγικούς συλλογισμούς τύπου ΑΣΕΠ δικής μου επινόησης ως ακολούθως:
Ερώτηση 1η
Ποιο σχήμα συμπληρώνει σωστά τη σειρά (α, β, γ, δ, ε);
Επεξήγηση σωστής απάντησης: Πάμε να δούμε πώς δουλεύει αυτός ο επαγωγικός συλλογισμός. Πρώτα από όλα, σύμφωνα με τη σειρά που βρίσκεται στο πάνω μέρος, αναζητούμε ένα σχήμα που να έχει έξι μαύρα τετράγωνα, οπότε εξαλείφονται οι απαντήσεις γ (έχει 4) και ε (έχει 5) καθώς εμείς αναζητούμε 6 αφού η σειρά αυξάνεται κατά 2?3?4?5. Επίσης, τα τετράγωνα μετακινούνται όλα κατά 90 μοίρες. Σκεφτείτε τον κύκλο ως ένα ρολόι, στην πρώτη εικόνα έχουμε τα 2 τετράγωνα στις ώρες 12 και 3 το μεσημέρι. Στη δεύτερη εικόνα, το πρώτο τετράγωνο μετακινήθηκε στις 3 το μεσημέρι, το επόμενο στις 6 το απόγευμα και προστέθηκε ένα στις 9 το βράδυ. Κατόπιν, το πρώτο τετράγωνο μετακινήθηκε στις 6 η ώρα, το επόμενο στις 9, το μεθεπόμενο στις 12 και προστέθηκε ένα στις 3 (4 τετράγωνα). Ύστερα, το πρώτο τετράγωνο μετακινήθηκε στις 9 η ώρα, το δεύτερο στις 12, το τρίτο στις 3, το τέταρτο στις 6 και το πέμπτο πήγε στις 9 μαζί με το πρώτο τετράγωνο (5 τετράγωνα). Σε αυτό που αναζητούμε, το πρώτο τετράγωνο μετακινήθηκε στις 12 η ώρα, το δεύτερο στις 3, το τρίτο στις 6, το τέταρτο στις 9, το πέμπτο στις 12 μαζί με το πρώτο και το έκτο στις 3 μαζί με το δεύτερο, οπότε η σωστή απάντηση βρίσκεται στην επιλογή β.
Ερώτηση 2η
Ποιο σχήμα συμπληρώνει σωστά τη σειρά (α, β, γ, δ, ε);
Επεξήγηση σωστής απάντησης: Εδώ όλοι πλέον θα έχετε βρει με την πρώτη ματιά ποια είναι τα μοτίβα. Πάμε να δούμε το βασικό το οποίο είναι ο κύκλος που βρίσκεται στη μέση του κουτιού και αλλάζει χρώμα από μαύρο σε λευκό σε κάθε βήμα, οπότε αυτό που αναζητούμε είναι λευκό κι έτσι εξαλείφονται οι απαντήσεις γ και δ. Επίσης, παρατηρούμε ένα μαύρο τετράγωνο το οποίο εξαφανίζεται στο επόμενο βήμα και εμφανίζεται στην απέναντι γωνία ως λευκό τετράγωνο σε κάθε δύο βήματα, επομένως στο κουτί που ψάχνουμε δεν θα υπάρχει το λευκό τετράγωνο κι έτσι εξαλείφεται και η επιλογή α. Με αυτά δεν έχουμε βρει ακόμα μια μοναδική απάντηση οπότε πάμε και στο τρίτο μοτίβο. Παρατηρούμε ένα μαύρο τρίγωνο κάτω δεξιά το οποίο εξαφανίζεται δύο βήματα και εμφανίζεται ξανά στο τρίτο, οπότε στο κουτί που αναζητούμε δεν θα υπάρχει το μαύρο τρίγωνο οπότε εξαλείφεται και η επιλογή ε και η σωστή απάντηση κρύβεται πίσω από την απάντηση β, για άλλη μια φορά σήμερα.
Ερώτηση 3η
Ποιο σχήμα συμπληρώνει σωστά τη σειρά (α, β, γ, δ, ε);
Επεξήγηση σωστής απάντησης: Με όλα αυτά που είπαμε παραπάνω για το πώς να απαντάτε, θεωρώ ότι και αυτό θα είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα επαγωγικού συλλογισμού. Συγκεκριμένα, έχουμε ένα γκρι ορθογώνιο ως βασικό μοτίβο το οποίο σε κάθε βήμα βρίσκεται πάνω μετά κάτω μετά ξανά πάνω κ.ο.κ. Στο κουτί που αναζητάμε το γκρι ορθογώνιο βρίσκεται πάνω οπότε εξαλείφονται οι επιλογές β και γ. Κάθε φορά που το βελάκι δείχνει κάπου, στο επόμενο βήμα εμφανίζεται ένα μαύρο τετράγωνο, το οποίο μετά σε επόμενο βήμα αυτό αλλάζει χρώμα γίνεται λευκό και μπαίνει μέσα στον κεντρικό ρόμβο, οπότε στο κουτί που αναζητούμε θα πρέπει να έχει μπει το μαύρο τετράγωνο μέσα στον ρόμβο και να έχει αλλάξει χρώμα κι έτσι εξαλείφεται η επιλογή ε. Τέλος, στο κουτί που αναζητούμε θα πρέπει να περιέχει τον ρόμβο με ένα τετράγωνο λευκό στο εσωτερικό του, ένα γκρι ορθογώνιο πάνω και θα έχει εμφανιστεί ένα βέλος το οποίο θα δείχνει πού θα εμφανιστεί στο επόμενο βήμα το μαύρο τετράγωνο, οπότε εξαλείφεται και η επιλογή α και η σωστή απάντηση είναι η επιλογή δ.
