Με το νέο πακέτο παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση των συνεπειών της ενεργειακής κρίσης που προκαλεί η σύρραξη ΗΠΑ- Ιράν, η κυβέρνηση προχωρά σε συνολική κατανομή πόρων ύψους 796 εκατ. ευρώ για το 2026, με προβλεπόμενο μόνιμο δημοσιονομικό κόστος 279 εκατ. ευρώ ετησίως από το 2027 και μετά. Το κυβερνητικό σχέδιο που παρουσιάσθηκε χθες συνδυάζει επιδοτήσεις καυσίμων, κοινωνικές παροχές και ρυθμίσεις οφειλών, επιχειρώντας να περιορίσει τις πιέσεις που δέχονται νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά του σε πραγματικούς όρους παραμένει περιορισμένη.
Παρεμβάσεις στην ενέργεια
Μεγάλο μέρος των πόρων κατευθύνεται στην άμεση ελάφρυνση του ενεργειακού κόστους. Το fuel pass για τους μήνες Απρίλιο και Μάιο απορροφά 130 εκατ. ευρώ, αποτελώντας τη μεγαλύτερη μεμονωμένη δαπάνη στον τομέα των καυσίμων. Παράλληλα, η επιδότηση στο diesel διαμορφώνεται στα 20 λεπτά ανά λίτρο, εκ των οποίων τα 16 λεπτά προ ΦΠΑ, με δημοσιονομικό κόστος 51 εκατ. ευρώ για τον Απρίλιο και 55 εκατ. ευρώ για τον Μάιο.
Σε πρακτικούς όρους, ένας οδηγός που καταναλώνει 80 έως 100 λίτρα καυσίμου τον μήνα εξοικονομεί περίπου 16 έως 20 ευρώ. Ένας εργαζόμενος που μετακινείται καθημερινά 30 χιλιόμετρα και δαπανά περίπου 150 ευρώ μηνιαίως για καύσιμα, θα δει μείωση της τάξης των 20 ευρώ, δηλαδή περίπου 13% της δαπάνης του για έναν μόνο μήνα. Ωστόσο, αν η τιμή της βενζίνης παραμένει πάνω από τα 2 ευρώ ανά λίτρο, η ετήσια επιβάρυνση ξεπερνά τα 500 έως 800 ευρώ, περιορίζοντας αισθητά το όφελος. Αντίστοιχα, ένας επαγγελματίας οδηγός ή μεταφορέας με κατανάλωση 1.200 λίτρων τον μήνα μπορεί να δει όφελος περίπου 240 ευρώ. Όμως, αν το συνολικό κόστος καυσίμων του φτάνει τα 2.400 ευρώ μηνιαίως, η επιδότηση καλύπτει μόλις το 10% της δαπάνης, και μάλιστα για περιορισμένο χρονικό διάστημα.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Και η στήριξη του πρωτογενούς τομέα έχει περιορισμένο εύρος, η οποία γίνεται με την επιδότηση λιπασμάτων κατά 15%, με κόστος 18 εκατ. ευρώ για την περίοδο 15 Μαρτίου έως 31 Μαΐου και επιπλέον 23 εκατ. ευρώ για το διάστημα Ιουνίου – Αυγούστου. Για παράδειγμα, ένας αγρότης που δαπανά 6.000 ευρώ για λιπάσματα μπορεί να λάβει επιστροφή περίπου 900 ευρώ. Παρά το όφελος, το συνολικό κόστος παραγωγής – που περιλαμβάνει ενέργεια, μεταφορές και ζωοτροφές – έχει αυξηθεί κατά πολύ μεγαλύτερα ποσά, συχνά άνω των 2.000 έως 3.000 ευρώ ετησίως, περιορίζοντας την πραγματική επίδραση του μέτρου.
Μικρό όφελος θα δουν οι τουρίστες και οι νησιώτες από τη δαπάνη των 56 εκατ. ευρώ για την αποζημίωση ακτοπλοϊκών εταιρειών για τις υποχρεωτικές εκπτώσεις σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, η οποία διατηρείται και το 2027. Ο βασικός λόγος είναι ότι τα συγκεκριμένα κονδύλια δεν κατευθύνονται άμεσα στη μείωση των τιμών των εισιτηρίων για το σύνολο των επιβατών, αλλά λειτουργούν ως αντιστάθμιση προς τις ακτοπλοϊκές εταιρείες για τις εκπτώσεις που ήδη υποχρεούνται να παρέχουν, όπως σε φοιτητές, πολύτεκνους ή άτομα με ειδικές ανάγκες. Αυτό σημαίνει ότι η επιδότηση δεν δημιουργεί νέα έκπτωση ούτε μειώνει το βασικό ναύλο, αλλά καλύπτει μέρος του κόστους που διαφορετικά θα επωμίζονταν οι εταιρείες.
Η ενίσχυση των συνταξιούχων
Στο κοινωνικό σκέλος, η ενίσχυση των συνταξιούχων αυξάνεται από 250 σε 300 ευρώ ετησίως, με ταυτόχρονη διεύρυνση των δικαιούχων. Το κόστος ανέρχεται σε 198 εκατ. ευρώ το 2026 και διατηρείται στα ίδια επίπεδα τα επόμενα χρόνια. Σε ετήσια βάση, τα 300 ευρώ αντιστοιχούν σε περίπου 0,82 ευρώ ημερησίως. Για έναν συνταξιούχο που αντιμετωπίζει αυξήσεις σε φάρμακα, ενέργεια και τρόφιμα, η ενίσχυση αυτή καλύπτει μόλις ένα μικρό ποσοστό των επιβαρύνσεων. Πιο σχηματικά, για έναν συνταξιούχο που πληρώνει ρεύμα 120 ευρώ τον μήνα και λόγω της κρίσης θα έχει πρόσθετη αύξηση 30 ευρώ, η ετήσια επιβάρυνση φτάνει τα 360 ευρώ. Η ενίσχυση των 300 ευρώ καλύπτει σχεδόν το σύνολο αυτής της αύξησης, αλλά δεν αφήνει περιθώριο για άλλες αυξήσεις, όπως σε τρόφιμα ή φάρμακα.
Έκτακτη ενίσχυση οικογενειών
Η μεγαλύτερη κοινωνική παρέμβαση αφορά την έκτακτη ενίσχυση οικογενειών με παιδιά, ύψους 240 εκατ. ευρώ για το 2026 που θα καταβληθεί τον Ιούνιο. Η ενίσχυση ανέρχεται σε 150 ευρώ ανά παιδί και καλύπτει περίπου 975.000 οικογένειες. Σε απόλυτα μεγέθη, μια οικογένεια με δύο παιδιά λαμβάνει 300 ευρώ και με τέσσερα παιδιά 600 ευρώ. Παρά το υψηλό δημοσιονομικό αποτύπωμα, η καθημερινή αξία του μέτρου είναι περιορισμένη. Μια οικογένεια με δύο παιδιά λαμβάνει 300 ευρώ, δηλαδή περίπου 0,82 ευρώ την ημέρα. Σε τετραμελές νοικοκυριό, το ποσό ανά άτομο είναι περίπου 0,20 ευρώ ημερησίως. Σε οικογένεια με τρία παιδιά, τα 450 ευρώ αντιστοιχούν σε 1,23 ευρώ την ημέρα συνολικά. Αν τα μέλη είναι πέντε, το ποσό ανά άτομο πέφτει στα 0,25 ευρώ ημερησίως. Σε πολύτεκνη οικογένεια με πέντε παιδιά, τα 750 ευρώ αντιστοιχούν σε 2,05 ευρώ την ημέρα. Για επτά άτομα, το ποσό ανά άτομο είναι περίπου 0,29 ευρώ ημερησίως, δηλαδή περίπου 9 ευρώ τον μήνα. Τα ποσά αυτά είναι χαμηλότερα από το κόστος βασικών αγαθών. Για παράδειγμα, ένα λίτρο γάλα κοστίζει περίπου 1,5 ευρώ, ενώ ένα κιλό ψωμί μπορεί να ξεπεράσει τα 2 ευρώ. Έτσι, η ενίσχυση εξαντλείται πρακτικά σε λίγες ημέρες.
Η επιστροφή ενοικίου
Η διεύρυνση των εισοδηματικών ορίων για την επιστροφή ενοικίου προσθέτει 25 εκατ. ευρώ ετησίως στον προϋπολογισμό. Το κράτος θα επιστρέψει το Νοέμβριο 2026 ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε ένα μηνιαίο ενοίκιο, είτε αφορά την κύρια κατοικία είτε και φοιτητική στέγη, με την καταβολή να πραγματοποιείται απευθείας στους τραπεζικούς λογαριασμούς των δικαιούχων. Η παρέμβαση αποκτά ακόμη πιο διευρυμένο χαρακτήρα, καθώς με την αναπροσαρμογή των εισοδηματικών κριτηρίων καλύπτεται περίπου το 86% των ενοικιαστών, δηλαδή σχεδόν 1.000.000 πολίτες, ενώ εντάσσονται στο μέτρο περίπου 70.000 νέοι δικαιούχοι. Το δημοσιονομικό κόστος υπολογίζεται σε 25 εκατ. ευρώ ετησίως, στοιχείο που υπογραμμίζει το εύρος αλλά και τα όρια της συγκεκριμένης πολιτικής. Τα νέα όρια εισοδήματος αυξάνονται σημαντικά, επιτρέποντας την ένταξη μεγαλύτερου αριθμού νοικοκυριών που μέχρι σήμερα αποκλείονταν, παρά το γεγονός ότι επιβαρύνονται από υψηλά ενοίκια. Για έναν άγαμο το όριο ανεβαίνει στις 25.000 ευρώ, ενώ για ένα ζευγάρι διαμορφώνεται στις 35.000 ευρώ με προσαύξηση 5.000 ευρώ για κάθε παιδί. Αντίστοιχα, για μονογονεϊκές οικογένειες το όριο φτάνει τις 39.000 ευρώ, με επιπλέον 5.000 ευρώ για κάθε παιδί μετά το πρώτο.
Σε πρακτικό επίπεδο, ένας ενοικιαστής που καταβάλλει 600 ευρώ τον μήνα θα λάβει περίπου 600 ευρώ ετησίως, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 50 ευρώ τον μήνα αν επιμεριστεί. Αντίστοιχα, για ενοίκιο 800 ευρώ, η επιστροφή φτάνει τα 800 ευρώ τον χρόνο, δηλαδή περίπου 66 ευρώ τον μήνα. Παρά τα φαινομενικά υψηλά ποσά, η πραγματική επίδραση στην καθημερινότητα είναι πιο περιορισμένη, καθώς σε ημερήσια βάση η ενίσχυση μεταφράζεται σε περίπου 1,6 έως 2,2 ευρώ συνολικά, ή ακόμη λιγότερο όταν επιμερίζεται ανά μέλος ενός νοικοκυριού.
72 δόσεις και άρση κατασχέσεων
Η ρύθμιση οφειλών σε έως 72 δόσεις αφορά περίπου 1,3 εκατομμύρια πολίτες και 284.000 επιχειρήσεις, καλύπτοντας συνολικά χρέη 95,3 δισ. ευρώ. Το επιτόκιο διαμορφώνεται στο 5,84%, με ελάχιστη δόση 30 ευρώ.
Για παράδειγμα, χρέος 18.000 ευρώ μεταφράζεται σε μηνιαία δόση περίπου 250 ευρώ. Αν και αυτό διευκολύνει την αποπληρωμή, το συνολικό ποσό αυξάνεται λόγω τόκων, ενώ η βασική αιτία δημιουργίας χρεών – το αυξημένο κόστος ζωής – παραμένει. Η διεύρυνση του εξωδικαστικού μηχανισμού σε οφειλές άνω των 5.000 ευρώ εντάσσει περίπου 300.000 επιπλέον οφειλέτες, χωρίς όμως να αποτρέπει τη δημιουργία νέων χρεών.
Η άρση κατασχέσεων τραπεζικών λογαριασμών που ανακοίνωσε η κυβέρνηση δεν είναι τόσο ελκυστική και εύκολη. Σε πρώτη φάση ο οφειλέτης θα πρέπει να καταβάλει κατ’ ελάχιστον το 25% της οφειλής και εν συνεχεία να προχωρήσει σε ρύθμιση του υπολοίπου προς τη φορολογική διοίκηση. Έτσι θα τού παρασχεθεί μία ευκαιρία προκειμένου να ανακτήσει πρόσβαση στον λογαριασμό του. Για έναν επαγγελματία με τζίρο 2.000 ευρώ τον μήνα και καθαρό εισόδημα 800 ευρώ, η συγκέντρωση αυτού του ποσού είναι εξαιρετικά δύσκολη. Ακόμη και αν καταφέρει να το συγκεντρώσει, θα πρέπει να συνεχίσει να πληρώνει δόσεις, περιορίζοντας τη ρευστότητά του. Για έναν επαγγελματία με χρέος 40.000 ευρώ, απαιτείται άμεση πληρωμή 10.000 ευρώ. Αν και το μέτρο επιτρέπει την επαναφορά της ρευστότητας, στην πράξη πολλοί οφειλέτες αδυνατούν να συγκεντρώσουν τέτοια ποσά, περιορίζοντας την εφαρμογή του.
Συνολικά, το πακέτο δημιουργεί μια εικόνα ευρείας αλλά ρηχής στήριξης: αγγίζει πολλούς, αλλά ωφελεί ουσιαστικά λίγους. Η πραγματική ισορροπία μεταξύ κερδισμένων και χαμένων θα εξαρτηθεί τελικά από τη διάρκεια της κρίσης.
