Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με έντονη ανησυχία τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, καθώς αυξάνονται οι φόβοι για νέα μεγάλη κλιμάκωση του πολέμου την Τρίτη, μετά τις απειλές Τραμπ για πλήγματα σε κρίσιμες υποδομές του Ιράν εάν δεν ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ. Η πιθανότητα μαζικών επιθέσεων των ΗΠΑ σε ενεργειακές και μεταφορικές εγκαταστάσεις θεωρείται σημείο καμπής για τη σύγκρουση, ενώ ήδη οι επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία και ιδιαίτερα στην Ευρώπη είναι σοβαρές.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει προκαλέσει σοκ στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, καθώς από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό διέρχεται περίπου το ένα τέταρτο της παγκόσμιας θαλάσσιας μεταφοράς πετρελαίου. Παρότι η Ευρωπαϊκή Ένωση προς το παρόν δηλώνει ότι δεν αντιμετωπίζει άμεσο πρόβλημα επάρκειας καυσίμων, στις Βρυξέλλες εξετάζονται πλέον όλα τα σενάρια.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει νέα «εργαλειοθήκη» μέτρων, με βάση την εμπειρία της ενεργειακής κρίσης του 2022. Στο επίκεντρο βρίσκεται η μείωση της ζήτησης ενέργειας, με προτάσεις για ενίσχυση της τηλεργασίας, περιορισμό μετακινήσεων, προώθηση των δημόσιων συγκοινωνιών και μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας. Παράλληλα εξετάζονται στοχευμένες ενισχύσεις για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενίσχυση μηχανισμών της αγοράς και πιθανή νέα αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου. Παρά τις διαφοροποιήσεις μεταξύ των κρατών-μελών, η ανάγκη συντονισμένης ευρωπαϊκής δράσης θεωρείται κρίσιμη, ώστε να αποφευχθούν αποσπασματικές κινήσεις που θα μπορούσαν να διαταράξουν ακόμη περισσότερο την αγορά.
Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη και με έντονο ανταγωνισμό από τις ασιατικές χώρες για την προμήθεια υγροποιημένου φυσικού αερίου και πετρελαίου, καθώς οι αγοραστές της Ασίας προσφέρουν υψηλότερες τιμές, με αποτέλεσμα δεξαμενόπλοια που είχαν προορισμό ευρωπαϊκά λιμάνια να αλλάζουν πορεία.
Η εξέλιξη αυτή επιβαρύνει περαιτέρω την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και ενισχύει τους φόβους για αύξηση των τιμών ενέργειας και νέο κύμα πληθωρισμού.
Ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας Φατίχ Μπιρόλ προειδοποίησε ότι, αν τα Στενά παραμείνουν κλειστά, οι απώλειες σε αργό πετρέλαιο και διυλισμένα προϊόντα θα αυξηθούν σημαντικά τους επόμενους μήνες. Παράλληλα, κάλεσε τις χώρες να μην προχωρήσουν σε απαγορεύσεις εξαγωγών ή σε μαζική αποθεματοποίηση καυσίμων, καθώς τέτοιες κινήσεις επιδεινώνουν την κρίση και αυξάνουν τις πιέσεις στις διεθνείς αγορές. Ήδη, ορισμένες χώρες αυξάνουν τα αποθέματά τους, παρά τη συντονισμένη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματικότητα των διεθνών παρεμβάσεων.
Η Ελλάδα ξεσκονίζει τα εθνικά σχέδια έκτακτης ανάγκης
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, η Ελλάδα ξεσκονίζει τα εθνικά σχέδια έκτακτης ανάγκης, το Εθνικό Σχέδιο Έκτακτης Δράσης για τα πετρελαιοειδή, για το φυσικό αέριο και την τροφοδοσία με ηλεκτρικό ρεύμα. Το Εθνικό Σχέδιο Έκτακτης Δράσης για τα πετρελαιοειδή, το οποίο προβλέπει σταδιακή εφαρμογή μέτρων, από εκστρατείες εξοικονόμησης και περιορισμό μετακινήσεων έως υποχρεωτικά μέτρα περιορισμού κατανάλωσης και, σε ακραία περίπτωση, δελτίο καυσίμων με προτεραιότητα σε κρίσιμες υπηρεσίες. Αντίστοιχα σχέδια υπάρχουν και για το φυσικό αέριο, με τρία επίπεδα κρίσης: έγκαιρη προειδοποίηση, επιφυλακή και κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Σε περίπτωση σοβαρής κρίσης μπορεί να περιοριστεί η κατανάλωση από μεγάλες βιομηχανίες ή ακόμη και να διακοπεί η παροχή σε μη προστατευόμενους καταναλωτές, ώστε να διασφαλιστεί η τροφοδοσία νοικοκυριών και βασικών υπηρεσιών. Επειδή το φυσικό αέριο συνδέεται άμεσα με την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας, υπάρχει και ξεχωριστό σχέδιο για την ηλεκτρική ενέργεια, που προβλέπει αύξηση παραγωγής από λιγνιτικές και υδροηλεκτρικές μονάδες, ενεργοποίηση εφεδρικών μονάδων και αύξηση εισαγωγών ηλεκτρικής ενέργειας. Σε ακραίες περιπτώσεις προβλέπονται ακόμη και κυλιόμενες διακοπές ρεύματος, με προτεραιότητα όμως στην ηλεκτροδότηση κρίσιμων υποδομών.
Σε κάθε περίπτωση ακόμη και αν σταματήσουν οι εχθροπραξίες ΗΠΑ - Ιράν, η επιστροφή στην κανονικότητα δεν θα είναι γρήγορη. Η διαταραχή στις ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου, τα προβλήματα στις μεταφορές, οι ζημιές σε ενεργειακές εγκαταστάσεις και οι αλλαγές στις εμπορικές διαδρομές θα συνεχίσουν να επηρεάζουν την αγορά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι ειδικοί εκτιμούν ότι θα χρειαστούν μήνες για να επανέλθουν οι αλυσίδες εφοδιασμού σε κανονικούς ρυθμούς, ακόμη και μετά το τέλος της σύγκρουσης.
Έτσι, οι εξελίξεις των επόμενων ημερών και ιδιαίτερα η αυριανή Τρίτη θεωρούνται κρίσιμες, καθώς ενδεχόμενη κλιμάκωση θα μπορούσε να επιδεινώσει ακόμη περισσότερο την ενεργειακή κρίση και να αυξήσει τις πιέσεις στην παγκόσμια, την ευρωπαϊκή και την ελληνική οικονομία.
