Η εξέλιξη των καθαρών κοινωνικών παροχών την περίοδο 2021-2023 παρουσιάζει μια σύνθετη εικόνα για την κοινωνική προστασία στην Ελλάδα, καθώς ενώ το συνολικό ύψος των παροχών αυξήθηκε, σημαντικές κοινωνικές λειτουργίες κατέγραψαν μειώσεις, ιδιαίτερα σε τομείς που σχετίζονται με ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, το σύνολο των καθαρών κοινωνικών παροχών αυξήθηκε κατά 1,9% το 2022 σε σχέση με το 2021 και κατά 5,8% το 2023 σε σχέση με το 2022, φθάνοντας τα 47,9 δισ. ευρώ. Ωστόσο, πίσω από τη συνολική αύξηση κρύβονται σημαντικές μειώσεις σε επιμέρους λειτουργίες κοινωνικής προστασίας.
Η πιο έντονη αρνητική εξέλιξη καταγράφεται στις παροχές για κοινωνικό αποκλεισμό, όπου σημειώθηκε μείωση κατά 2,8% το 2022 σε σχέση με το 2021 και ακόμη μεγαλύτερη μείωση κατά 16,6% το 2023 σε σχέση με το 2022. Πρόκειται για τη μεγαλύτερη ποσοστιαία μείωση από όλες τις λειτουργίες κοινωνικής προστασίας, γεγονός που δείχνει περιορισμό των παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της φτώχειας και του κοινωνικού αποκλεισμού. Η συνεχόμενη μείωση σε αυτή τη λειτουργία δημιουργεί ανησυχίες, καθώς αφορά παροχές προς άτομα και νοικοκυριά που βρίσκονται σε κατάσταση οικονομικής και κοινωνικής ευαλωτότητας.
Σημαντική μείωση καταγράφηκε και στις παροχές για οικογένεια και τέκνα. Ενώ το 2022 οι παροχές αυξήθηκαν κατά 7,3% σε σχέση με το 2021, το 2023 σημειώθηκε μείωση κατά 8,3% σε σχέση με το 2022. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η μείωση των παροχών με εισοδηματικά κριτήρια για χαμηλά εισοδήματα, οι οποίες μειώθηκαν κατά 19,6% το 2023, ενώ οι παροχές σε χρήμα για την ίδια κατηγορία μειώθηκαν κατά 20,7%. Αυτό σημαίνει ότι η μεγαλύτερη μείωση αφορά οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα, δηλαδή κοινωνικές ομάδες που έχουν μεγαλύτερη ανάγκη στήριξης.
Αρνητική εξέλιξη σημειώθηκε και στις παροχές στέγασης, οι οποίες μειώθηκαν κατά 5,4% το 2023 σε σχέση με το 2022, παρά το γεγονός ότι το 2022 είχαν αυξηθεί κατά 4,4% σε σχέση με το 2021. Η μείωση των παροχών στέγασης σε συνδυασμό με την αύξηση του κόστους κατοικίας επιβαρύνει ιδιαίτερα τα νοικοκυριά και κυρίως τα χαμηλότερα εισοδήματα, τα οποία δαπανούν μεγάλο μέρος του εισοδήματός τους για στέγαση.
Στον τομέα της ανεργίας, η συνολική εικόνα παρουσιάζει επίσης αρνητικά στοιχεία, παρά την αύξηση των συνολικών παροχών κατά 13,8% το 2023. Οι παροχές σε χρήμα μειώθηκαν κατά 0,1% το 2023, ενώ οι εφάπαξ παροχές μειώθηκαν σημαντικά κατά 26,2%. Επιπλέον, οι παροχές ανεργίας με εισοδηματικά κριτήρια μειώθηκαν δραματικά κατά 36,2% το 2022 και κατά 67,3% το 2023, γεγονός που δείχνει σημαντική μείωση της στήριξης προς τους πιο οικονομικά αδύναμους ανέργους.
Στη λειτουργία της αναπηρίας καταγράφηκε μείωση 0,5% το 2022 σε σχέση με το 2021, ενώ οι συντάξεις αναπηρίας μειώθηκαν κατά 5,9% την ίδια περίοδο. Αντίστοιχα, στη λειτουργία της χηρείας παρατηρείται μείωση των παροχών με εισοδηματικά κριτήρια κατά 15,6% το 2022 και κατά 24,3% το 2023, γεγονός που επηρεάζει κυρίως δικαιούχους χαμηλών εισοδημάτων.
Αντίθετα, σημαντικές αυξήσεις καταγράφηκαν στις παροχές για γήρας και ασθένεια. Οι παροχές για γήρας αυξήθηκαν κατά 0,8% το 2022 και κατά 7,1% το 2023, ενώ οι παροχές για ασθένεια αυξήθηκαν κατά 4,9% το 2022 και κατά 6,7% το 2023. Οι αυξήσεις αυτές σχετίζονται κυρίως με συντάξεις και δαπάνες υγείας και αποτελούν τον βασικό λόγο αύξησης των συνολικών κοινωνικών δαπανών. Ωστόσο, οι αυξήσεις αυτές δεν αντισταθμίζουν τις μειώσεις σε άλλες κοινωνικές λειτουργίες που αφορούν άμεσα τη στήριξη οικογενειών, ανέργων και ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.
