Η νέα εκτίναξη των τιμών της ενέργειας αποτελεί πλήγμα για την ασθμαίνουσα οικονομία της ευρωζώνης η οποία καλά καλά δεν έχει ακόμη συνέλθει από την τελευταία ενεργειακή κρίση, η οποία έχει αφήσει ισχυρό αποτύπωμα στην εξαγωγική επίδοση της ευρωζώνης, επηρεάζοντας τόσο τη ζήτηση όσο και την ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με αναλύσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, η συνδυασμένη επίδραση της ασθενικής παγκόσμιας ζήτησης, των προβλημάτων στις εφοδιαστικές αλυσίδες και της εκτίναξης των τιμών ενέργειας συνέβαλε στη συγκρατημένη πορεία των εξαγωγών της ευρωζώνης τα τελευταία δύο χρόνια.
Μετά την ισχυρή ανάκαμψη που καταγράφηκε αμέσως μετά την πανδημία της COVID-19, η δυναμική των εξαγωγών άρχισε να εξασθενεί, με τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να δυσκολεύονται να ανακτήσουν τα μερίδια αγοράς που είχαν χάσει την περίοδο της υγειονομικής κρίσης. Η επιβράδυνση αυτή συνδέεται εν μέρει με τη γενικότερη επιβράδυνση του παγκόσμιου εμπορίου, ωστόσο οι αναλυτές επισημαίνουν ότι η ενεργειακή κρίση επηρέασε την ευρωζώνη δυσανάλογα σε σχέση με άλλες μεγάλες οικονομίες.
Η αύξηση των τιμών ενέργειας επηρεάζει τις εξαγωγές μέσω δύο βασικών μηχανισμών. Από τη μία πλευρά, η άνοδος των τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου περιορίζει τη διεθνή ζήτηση, καθώς μεταφέρει εισόδημα από τις χώρες που καταναλώνουν ενέργεια προς τις χώρες που την παράγουν, οι οποίες συνήθως εμφανίζουν χαμηλότερη καταναλωτική δαπάνη. Από την άλλη, το αυξημένο ενεργειακό κόστος επιβαρύνει άμεσα το κόστος παραγωγής, μειώνοντας την ανταγωνιστικότητα των εξαγωγικών επιχειρήσεων.
Το πρόβλημα έγινε ιδιαίτερα εμφανές το 2022, όταν οι τιμές του φυσικού αερίου στην ευρωζώνη εκτινάχθηκαν σε επίπεδα πολλαπλάσια των προ πανδημίας τιμών. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ανάλυσης, οι χονδρικές τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη ήταν κατά μέσο όρο περίπου 13 φορές υψηλότερες από το 2020, ενώ την ίδια περίοδο στις Ηνωμένες Πολιτείες και στην Ασία αυξήθηκαν πολύ λιγότερο, περίπου 3,5 και 9 φορές αντίστοιχα.
Οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης αποτυπώθηκαν ιδιαίτερα έντονα σε ενεργοβόρους κλάδους της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Κλάδοι όπως η βασική μεταλλουργία και η χημική βιομηχανία, οι οποίοι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την ενέργεια, κατέγραψαν σημαντική μείωση εξαγωγών, με τις πωλήσεις στο εξωτερικό να υποχωρούν περίπου κατά 18% και 14% αντίστοιχα στο τέλος του 2022.
Παράλληλα, οι δείκτες τιμών παραγωγού δείχνουν ότι η ανταγωνιστικότητα των ευρωπαϊκών προϊόντων έχει επιδεινωθεί. Αν και η υποτίμηση του ευρώ στην αρχική φάση της ενεργειακής κρίσης βοήθησε προσωρινά τις εξαγωγές, η αύξηση του κόστους παραγωγής αντιστάθμισε σε μεγάλο βαθμό αυτό το πλεονέκτημα, οδηγώντας σε υψηλότερες σχετικές τιμές για τα ευρωπαϊκά προϊόντα στις διεθνείς αγορές.
Οι προοπτικές για τα επόμενα χρόνια παραμένουν αβέβαιες, καθώς η ευρωζώνη δεν έχει ακόμη καλύψει το κενό που άφησε η μείωση των ρωσικών προμηθειών φυσικού αερίου, γεγονός που αναδείχθηκε ξανά με αφορμή την κρίση στη Μέση Ανατολή.
Η Ελλάδα, ως οικονομία με σημαντική εξάρτηση από εισαγόμενες ενεργειακές πρώτες ύλες, επηρεάζεται ακόμη πιο έντονα από τις διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές ενέργειας. Η αύξηση των τιμών του φυσικού αερίου και του πετρελαίου μεταφέρεται γρήγορα στο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας και στις μεταφορές, επηρεάζοντας τόσο τη βιομηχανία όσο και την αγροτική παραγωγή. Για πολλούς κλάδους της ελληνικής μεταποίησης, όπως τα τρόφιμα, τα δομικά υλικά και τα μέταλλα, το ενεργειακό κόστος αποτελεί σημαντικό μέρος των συνολικών δαπανών παραγωγής. Όταν το κόστος αυτό αυξάνεται, οι επιχειρήσεις βλέπουν τα περιθώρια κέρδους να περιορίζονται, γεγονός που μπορεί να οδηγήσει είτε σε αύξηση τιμών είτε σε μείωση παραγωγής.
Παράλληλα, οι υψηλές τιμές ενέργειας επηρεάζουν έμμεσα την παραγωγή μέσω της συνολικής οικονομικής δραστηριότητας. Η άνοδος των τιμών καυσίμων μειώνει το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και αυξάνει το κόστος μεταφορών και logistics, επιβαρύνοντας ολόκληρη την εφοδιαστική αλυσίδα. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της ζήτησης για ορισμένα προϊόντα και τη δημιουργία πρόσθετων πιέσεων στις επιχειρήσεις.
