Σημαντικές διευκρινίσεις για τον τρόπο με τον οποίο το Ελληνικό Δημόσιο μπορεί να αναζητά και να εισπράττει ποσά που έχουν καταβληθεί αχρεωστήτως σε πιστωτές πτωχευτικών διαδικασιών παρέχει η υπ’ αριθμ. 91/2025 γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους.
Η γνωμοδότηση εκδόθηκε μετά από ερώτημα της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων και αφορά υπόθεση πτώχευσης αγροτικής συνεταιριστικής οργάνωσης στη Βόρεια Ελλάδα, με επίκεντρο διανομές πλειστηριασμάτων που πραγματοποιήθηκαν πριν καταστούν τελεσίδικοι οι πίνακες κατάταξης των δανειστών.
Σύμφωνα με το σκεπτικό του ΝΣΚ, το Ελληνικό Δημόσιο δικαιούται να αναζητήσει ποσά τα οποία διανεμήθηκαν σε δανειστές που τελικώς αποβλήθηκαν από τους πίνακες κατάταξης με αμετάκλητες δικαστικές αποφάσεις. Όπως επισημαίνεται, οι αποφάσεις των πολιτικών δικαστηρίων που κατατάσσουν οριστικά το Δημόσιο σε συγκεκριμένο ποσό αποτελούν νόμιμο τίτλο για την έκδοση ταμειακής βεβαίωσης, ακόμη και αν η διανομή είχε προηγηθεί της τελεσιδικίας. Με τον τρόπο αυτό, ανοίγει ο δρόμος για την απευθείας βεβαίωση και είσπραξη των ποσών από εκείνους που τα έλαβαν χωρίς τελικά να τα δικαιούνται.
Κομβικό σημείο της γνωμοδότησης αποτελεί η διαπίστωση ότι, μετά την αμετάκλητη αποβολή τους από τους πίνακες κατάταξης, οι αρχικώς καταταγέντες δανειστές θεωρούνται ότι έχουν καταστεί αδικαιολογήτως πλουσιότεροι σε βάρος του Δημοσίου. Ως εκ τούτου, υποχρεούνται να αποδώσουν τα ποσά που εισέπραξαν, ανεξαρτήτως του γεγονότος ότι η διανομή έγινε στο πλαίσιο πτωχευτικής διαδικασίας. Το ΝΣΚ ξεκαθαρίζει ότι η αξίωση αυτή δεν στρέφεται κατά της πτωχευτικής περιουσίας, αλλά κατά των ίδιων των φυσικών προσώπων ή φορέων που έλαβαν τα χρήματα.
Παράλληλα, εξετάζεται το ζήτημα της παραγραφής. Η γνωμοδότηση καταλήγει ότι η αξίωση του Δημοσίου για την αναζήτηση των ποσών αυτών δεν έχει παραγραφεί, καθώς υπάγεται στη γενική εικοσαετή παραγραφή του αδικαιολόγητου πλουτισμού. Η προθεσμία, σύμφωνα με το ΝΣΚ, αρχίζει από τον χρόνο της καταβολής των ποσών και, στη συγκεκριμένη υπόθεση, λήγει το 2027, γεγονός που διατηρεί ενεργό το δικαίωμα του Δημοσίου να κινηθεί για την είσπραξή τους.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στις ευθύνες του συνδίκου πτώχευσης. Το ΝΣΚ επισημαίνει ότι ο αρχικός σύνδικος, ο οποίος προχώρησε σε διανομή των πλειστηριασμάτων χωρίς να λάβει υπόψη τις εκκρεμείς ανακοπές του Δημοσίου, ενδέχεται να υπέχει αστική ευθύνη λόγω παράλειψης ουσιωδών υποχρεώσεων του λειτουργήματός του. Ωστόσο, η ταμειακή βεβαίωση των ποσών δεν μπορεί να στραφεί κατά του συνδίκου, αλλά αποκλειστικά κατά των δανειστών που ωφελήθηκαν από τη μη νόμιμη διανομή.
