Το κληρονομικό δίκαιο στην Ελλάδα αλλάζει σημαντικά, φέρνοντας κανόνες που κάνουν τη διαχείριση της περιουσίας πιο εύκολη και δίκαιη. Στόχος είναι να προστατευτούν τα ακίνητα από εγκατάλειψη και να διευκολυνθεί η σωστή αξιοποίησή τους από τους κληρονόμους.
Κατάργηση του «εξ αδιαιρέτου» και των «αδελφομοιρίων»
Η νέα ρύθμιση καταργεί την κοινή ιδιοκτησία μεταξύ κληρονόμων που συχνά προκαλούσε διαφωνίες και εγκατάλειψη ακινήτων. Τώρα, ένα ακίνητο θα περνά σε έναν κληρονόμο, ενώ οι υπόλοιποι θα αποζημιώνονται είτε χρηματικά είτε με άλλο περιουσιακό στοιχείο ίσης αξίας. Αν δεν υπάρξει συμφωνία, η αποζημίωση καθορίζεται από το δικαστήριο.
Αλλαγές στα ποσοστά κληρονομιάς
Ένας γονέας + ένα παιδί: Το ποσοστό του επιζώντος συζύγου αυξάνεται από 25% σε 33%.
Πολλά παιδιά: Παραμένει 25% στον σύζυγο και 75% στα παιδιά.
Επιπλέον, ο επιζών σύντροφος, ακόμη και χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, μπορεί να παραμείνει στην οικογενειακή κατοικία για τουλάχιστον τρία χρόνια, εκτός αν υπάρξει διαφορετική συμφωνία.
Προστασία συντρόφων χωρίς επίσημη δέσμευση
Τα ζευγάρια που ζουν μαζί χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης πλέον προστατεύονται: αν δεν υπάρχουν παιδιά ή συγγενείς, ο επιζών σύντροφος μπορεί να κληρονομήσει ολόκληρη την περιουσία, αποτρέποντας τη μεταβίβασή της στο Δημόσιο.
Νέες δυνατότητες αξιοποίησης ακινήτων
Η νομοθεσία επιτρέπει στον ιδιοκτήτη να πουλήσει ακίνητο εν ζωή, να εισπράξει το αντίτιμο και να παραμείνει στο σπίτι με συμφωνία ή ενοίκιο, διασφαλίζοντας την παραμονή του στο ίδιο περιβάλλον χωρίς αναγκαστική μετακόμιση.
Αυτές οι αλλαγές φέρνουν ένα νέο κεφάλαιο στο ελληνικό κληρονομικό δίκαιο, με στόχο τη λειτουργικότητα, τη δικαιοσύνη και την κοινωνική προστασία, ενώ προσφέρουν πρακτικές λύσεις σε χρόνια προβλήματα των οικογενειών.
Για εξατομικευμένη καθοδήγηση σχετικά με τις νέες ρυθμίσεις, συνιστάται η συμβουλή δικηγόρου εξειδικευμένου σε κληρονομικά θέματα.
Πρακτικός οδηγός με βασικές ερωτήσεις και απαντήσεις για το τι αλλάζει:
Διατηρούνται οι ιδιόγραφες διαθήκες;
Ναι, οι ιδιόγραφες διαθήκες παραμένουν σε ισχύ. Ωστόσο, εισάγεται υποχρεωτικός έλεγχος γνησιότητας όταν κατατίθενται από συγγενείς που δεν είναι παιδιά ή σύζυγοι ή όταν έχει περάσει ένας χρόνος από τον θάνατο του διαθέτη.
Από ποια ηλικία μπορεί πλέον κάποιος να συντάξει διαθήκη;
Το νέο πλαίσιο μειώνει το όριο ηλικίας στα 16 έτη, επιτρέποντας σε περισσότερα άτομα να καθορίσουν τη μεταθανάτια διάθεση της περιουσίας τους.
Τι προβλέπεται για άτομα με αναπηρία;
Άτομα με αναπηρίες μπορούν πλέον να συντάσσουν διαθήκη με τη βοήθεια τεχνολογικών μέσων, όπως φωνητική υποστήριξη ή άλλες τεχνολογίες, εξασφαλίζοντας ίση πρόσβαση στη διαδικασία.
Υπάρχουν περιορισμοί στη σύνταξη διαθήκης για άτομα που νοσηλεύονται;
Θεσπίζεται αυστηρή απαγόρευση σύνταξης διαθήκης υπέρ προσώπων που υπηρετούν, διοικούν ή παρέχουν υπηρεσίες σε νοσοκομεία, γηροκομεία, ιδρύματα περίθαλψης ή άλλες δομές όπου βρίσκεται ο διαθέτης, ώστε να αποτρέπονται καταχρηστικές συμπεριφορές.
Εισάγεται η έννοια της αυτοδίκαιης κληρονομικής ανικανότητας;
Ναι. Όποιος έχει καταδικαστεί για εγκλήματα κατά της ζωής, της υγείας ή της γενετήσιας ελευθερίας του διαθέτη αποκλείεται αυτοδίκαια από την κληρονομιά.
Τι είναι οι κληρονομικές συμβάσεις και πώς λειτουργούν;
Θεσμοθετούνται για πρώτη φορά δύο είδη συμβάσεων: η σύμβαση μέσω της οποίας ο διαθέτης καθορίζει εν ζωή σε ποιον θα μεταβιβαστεί η περιουσία του μετά θάνατον και η σύμβαση με την οποία κάποιος παραιτείται εν ζωή από μελλοντικά κληρονομικά του δικαιώματα. Και οι δύο ρυθμίσεις αποσκοπούν στη μείωση συγκρούσεων και στην ορθολογική οργάνωση της περιουσίας.
Τι αλλάζει στην εξ αδιαθέτου διαδοχή για τον επιζώντα σύζυγο;
Το ποσοστό του επιζώντος συζύγου αυξάνεται στο 33% όταν υπάρχει ένα παιδί, ενώ όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά το ποσοστό ορίζεται στο 25%. Ελλείψει τέκνων, ο επιζών σύζυγος προηγείται πλέον των γονέων και των υπόλοιπων συγγενών.
Τι ισχύει για τα ζευγάρια με σύμφωνο συμβίωσης;
Οι συμβιοιούντες με σύμφωνο αποκτούν τα ίδια κληρονομικά δικαιώματα με τους συζύγους. Το νομοσχέδιο αναγνωρίζει πλέον θεσμικά αυτή τη μορφή οικογένειας.
Υπάρχει πρόβλεψη για ζευγάρια χωρίς σύμφωνο συμβίωσης;
Ναι, όταν δεν υπάρχουν άλλοι συγγενείς με κληρονομικό δικαίωμα και η περιουσία θα περιερχόταν στο Δημόσιο, ο επιζών σύντροφος αποκτά πλήρες κληρονομικό δικαίωμα εφόσον απέδειξε ότι συμβίωνε με τον θανόντα τουλάχιστον τρία χρόνια και υποβάλει αίτηση εντός τεσσάρων μηνών.
Πώς αλλάζει το καθεστώς ευθύνης για τα χρέη της κληρονομίας;
Καθιερώνεται απόλυτος διαχωρισμός ανάμεσα στην κληρονομική περιουσία και την ατομική περιουσία του κληρονόμου. Ο κληρονόμος δεν επιβαρύνεται πλέον με ίδια περιουσιακά στοιχεία για τα χρέη που συνοδεύουν την κληρονομία, γεγονός που αναμένεται να μειώσει δραστικά τις αποποιήσεις.
Ποιες είναι οι βασικές οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις των αλλαγών;
Η μεταρρύθμιση ενισχύει την ασφάλεια δικαίου, διευκολύνει τη συνέχιση οικογενειακών επιχειρήσεων, ενεργοποιεί ανενεργές περιουσίες, αυξάνει τη ρευστότητα στην αγορά ακινήτων και μειώνει τη δικαστική αντιδικία. Παράλληλα, προσαρμόζει το δίκαιο στις σύγχρονες μορφές οικογένειας και ενισχύει τον σεβασμό στη βούληση του διαθέτη.
