Σημαντικές αλλαγές στο άρθρο 825 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας σχετικά με την ερμηνεία διαθηκών και εν ζωή δικαιοπραξιών υπέρ του Δημοσίου ή κοινωφελών σκοπών φέρνει το νέο σχέδιο νόμου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών για τις Κοινωφελείς Περιουσίες που βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση.
Με βάση τις προτεινόμενες ρυθμίσεις, κάθε αμφισβήτηση που αφορά στον τρόπο εκκαθάρισης, διαχείρισης ή εκτέλεσης περιουσίας διατιθέμενης προς το Δημόσιο θα υπάγεται πλέον στην αρμοδιότητα του Εφετείου Αθηνών, ενώ για περιουσίες αξίας έως 50.000 ευρώ καθίσταται αρμόδιο το Μονομελές Πρωτοδικείο Αθηνών. Οι νέες διατυπώσεις αντικαθιστούν ένα παρωχημένο, όπως χαρακτηρίζεται, πλαίσιο και επιχειρούν να το εκσυγχρονίσουν.
Την ίδια στιγμή, στο υπουργείο Δικαιοσύνης ολοκληρώθηκε το τελικό κείμενο του νέου κληρονομικού δικαίου, το οποίο αναμένεται να τεθεί και αυτό σε διαβούλευση και συνιστά την πιο εκτεταμένη αναθεώρηση των κληρονομικών κανόνων των τελευταίων οκτώ δεκαετιών. Στόχος είναι η αντιμετώπιση της απαξίωσης της περιουσίας που συχνά προκαλείται από τη διαδικασία μεταβίβασης, αλλά και η ανάσχεση του κύματος αποποιήσεων που καταγράφεται τα τελευταία χρόνια.
Στο επίκεντρο βρίσκονται για πρώτη φορά οι κληρονομικές συμβάσεις, μέσω των οποίων ο διαθέτης θα μπορεί, όσο ακόμη ζει, να συνάπτει συμφωνίες με τους κληρονόμους του για τη διανομή της περιουσίας χωρίς να δεσμεύεται από τη νόμιμη μοίρα. Η νέα αυτή δυνατότητα αναμένεται να προσφέρει ευελιξία και να επιτρέψει συγκροτημένο προγραμματισμό, διασφαλίζοντας τη συνέχιση επιχειρήσεων και τη διατήρηση βιώσιμων περιουσιακών στοιχείων. Προβλέπεται επίσης η δυνατότητα παραίτησης από μέρος της κληρονομίας, όταν ο κληρονόμος δεν επιθυμεί να αποκτήσει περιουσία που δεν μπορεί να αξιοποιήσει.
Βαθιά τομή αποτελεί και η αλλαγή στο καθεστώς της νόμιμης μοίρας, καθώς καταργείται στην πράξη η εξ αδιαιρέτου συγκυριότητα που οδηγούσε εκατοντάδες χιλιάδες ακίνητα σε αδράνεια. Με τη νέα ρύθμιση, το ακίνητο περιέρχεται σε έναν κληρονόμο, ενώ οι υπόλοιποι αποζημιώνονται, αποφεύγοντας τον κατακερματισμό και διευκολύνοντας την αξιοποίηση των περιουσιακών στοιχείων. Παράλληλα, αλλάζουν και οι μερίδες συζύγων και παιδιών: ο επιζών σύζυγος θα λαμβάνει πλέον το 33% της κληρονομίας όταν υπάρχει ένα παιδί, αντί για το σημερινό 25%, ενώ στις περιπτώσεις δύο ή περισσότερων παιδιών το ισχύον καθεστώς παραμένει. Ιδιαίτερη μέριμνα θεσπίζεται και για τους συντρόφους που συζούν χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης, καθώς θα μπορούν να παραμένουν για τουλάχιστον τρία χρόνια στην κοινή κατοικία και, ελλείψει συγγενών, να καθίστανται μοναδικοί κληρονόμοι.
Μεταξύ των καινοτομιών περιλαμβάνεται και η δυνατότητα ασφαλούς πώλησης κατοικίας από ηλικιωμένους με διατήρηση δικαιώματος παραμονής μέχρι το τέλος της ζωής τους, πρακτική που εφαρμόζεται ήδη σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Στο πεδίο των ιδιόγραφων διαθηκών αυστηροποιούνται οι διαδικασίες αναγνώρισης γνησιότητας, με υποχρεωτικό έλεγχο από συμβολαιογράφο, μάρτυρες και πραγματογνωμοσύνες, ώστε να περιοριστεί η κυκλοφορία πλαστών εγγράφων.
Ταυτόχρονα, περιορίζονται οι αποποιήσεις καθώς ο κληρονόμος θα ευθύνεται για τα χρέη του θανόντος μόνο μέχρι την αξία της κληρονομίας και όχι με την προσωπική του περιουσία, με τους πιστωτές να ικανοποιούνται αποκλειστικά μέσω διαδικασιών εκκαθάρισης.
