Μπροστά στη «μεγαλύτερη χρηματοδοτική πρόκληση της σύγχρονης ιστορίας της» βρίσκεται η Ευρώπη, σύμφωνα με νέα ανάλυση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), η οποία προειδοποιεί ότι οι δημοσιονομικές ανάγκες της ηπείρου αυξάνονται με ρυθμούς που απειλούν την οικονομική σταθερότητα και την κοινωνική συνοχή.
Η έκθεση με τον τίτλο «Πώς μπορεί η Ευρώπη να πληρώσει για πράγματα που δεν μπορεί να αντέξει οικονομικά;» σημειώνει ότι, χωρίς άμεση δράση, το δημόσιο χρέος των ευρωπαϊκών κρατών μπορεί να υπερδιπλασιαστεί μέσα στα επόμενα 15 χρόνια, δημιουργώντας έναν επικίνδυνο φαύλο κύκλο υψηλότερων επιτοκίων, ασθενέστερης ανάπτυξης και αυξημένων κινδύνων για την εμπιστοσύνη των αγορών.
Το ΔΝΤ υπογραμμίζει ότι οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις καλούνται να χρηματοδοτήσουν ταυτόχρονα αυξημένες ανάγκες για άμυνα, ενεργειακή ασφάλεια, ψηφιοποίηση, αλλά και τις ολοένα και πιο δαπανηρές συνέπειες της γήρανσης του πληθυσμού, όπως συντάξεις και υγειονομική περίθαλψη. Κατά τις εκτιμήσεις του Ταμείου, αυτές οι πιέσεις θα αυξήσουν τις δημόσιες δαπάνες κατά περίπου 4,5 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ στις ανεπτυγμένες οικονομίες της Ευρώπης μέχρι το 2040 και κατά 5,5 μονάδες στις χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης.
Την ίδια στιγμή, οι κοινωνίες απαιτούν περισσότερες δημόσιες υπηρεσίες, αλλά απορρίπτουν την αύξηση της φορολογίας ή των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, γεγονός που περιπλέκει το έργο των κυβερνήσεων. Όπως επισημαίνεται στην έκθεση, «οι Ευρωπαίοι στηρίζουν την αύξηση δημοσίων δαπανών, αλλά όχι υψηλότερους φόρους ή μεγαλύτερα ελλείμματα».
Το Ταμείο προβλέπει ότι, εάν δεν ληφθούν μέτρα, το μέσο δημόσιο χρέος των ευρωπαϊκών χωρών μπορεί να φτάσει το 130% του ΑΕΠ έως το 2040, και ακόμη υψηλότερα - περίπου στο 150% - εάν ο συνδυασμός αυξημένου χρέους και υψηλότερων επιτοκίων επιβαρύνει περαιτέρω την οικονομική δραστηριότητα. Η άνοδος του χρέους πάνω από αυτά τα επίπεδα θα μπορούσε να οδηγήσει σε σοβαρές μακροοικονομικές και χρηματοπιστωτικές αναταράξεις, σύμφωνα με το ΔΝΤ.
Για να αποτραπεί αυτό το σενάριο, το Ταμείο προτείνει ένα «τριπλό πακέτο δράσεων»: διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις που θα ενισχύσουν την ανάπτυξη και θα περιορίσουν μακροπρόθεσμες δαπάνες, δημοσιονομική προσαρμογή με αύξηση εσόδων και προτεραιοποίηση δαπανών, καθώς και, όπου κρίνεται απαραίτητο, επαναπροσδιορισμό του ρόλου του κράτους στην παροχή κοινωνικών υπηρεσιών.
Οι μεταρρυθμίσεις που προτείνει το ΔΝΤ περιλαμβάνουν αλλαγές στο ασφαλιστικό, ενίσχυση της αγοράς εργασίας, βελτίωση της φορολογικής διοίκησης και επιτάχυνση της ευρωπαϊκής ενοποίησης σε τομείς όπως η κεφαλαιαγορά, η ενέργεια και η δημοσιονομική συνεργασία. Η πλήρης εφαρμογή αυτών των μεταρρυθμίσεων θα μπορούσε να περιορίσει το δημόσιο χρέος κατά περίπου 25 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ σε σχέση με το σενάριο αδράνειας, ωστόσο δεν αρκεί από μόνη της.
Παράλληλα, το Ταμείο εκτιμά ότι οι περισσότερες χώρες θα πρέπει να προχωρήσουν σε δημοσιονομική προσαρμογή ύψους περίπου 3,5% του ΑΕΠ την επόμενη πενταετία, συνδυάζοντας εξοικονομήσεις δαπανών και αυξήσεις εσόδων. Σε ορισμένα κράτη με υψηλό χρέος, το απαιτούμενο μέγεθος της προσαρμογής είναι ακόμη μεγαλύτερο και υπερβαίνει τις δυνατότητες παραδοσιακής δημοσιονομικής πολιτικής.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, το ΔΝΤ υποστηρίζει ότι οι κυβερνήσεις ίσως χρειαστεί να αναθεωρήσουν τον πυρήνα του «ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου» –ενδεχομένως διαχωρίζοντας τις δημόσιες υπηρεσίες σε βασικές και «premium», με τις τελευταίες να χρηματοδοτούνται περισσότερο από ιδιώτες ή χρήστες με υψηλότερα εισοδήματα. Η έκθεση αναφέρει ότι σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες ο δημόσιος τομέας ήδη χρηματοδοτεί μεγαλύτερο μέρος δαπανών σε υγεία, εκπαίδευση και συντάξεις σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, γεγονός που δημιουργεί περιθώρια για ιδιωτική συμμετοχή
Το Ταμείο προειδοποιεί ότι καθυστέρηση των αναγκαίων πολιτικών θα αυξήσει δραματικά το κόστος προσαρμογής. Σύμφωνα με το σενάριο όπου οι μεταρρυθμίσεις ξεκινούν με πενταετή καθυστέρηση, η απαιτούμενη δημοσιονομική προσαρμογή αυξάνεται πάνω από 1% του ΑΕΠ ετησίως και οι κυβερνήσεις αναγκάζονται σε ακόμη πιο βαθιές αλλαγές στον ρόλο του κράτους.
Η ανάλυση καταλήγει ότι η Ευρώπη πρέπει να δράσει άμεσα και συντονισμένα, αξιοποιώντας τόσο εθνικά εργαλεία όσο και την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, για να προστατεύσει την οικονομική της σταθερότητα και να διατηρήσει το κοινωνικό της συμβόλαιο. «Καμία μεμονωμένη λύση δεν είναι επαρκής· απαιτείται συνδυασμός μεταρρυθμίσεων, δημοσιονομικής προσαρμογής και ευρείας δημόσιας συζήτησης», επισημαίνει το ΔΝΤ.
