Μια νέα μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου «προκαλεί» τη συμβατική αντίληψη για τον ρόλο των εμπορευμάτων στις οικονομίες. Όπως υποστηρίζει δεν είναι το μέγεθος του τομέα που καθορίζει την επίδρασή του στις μακροοικονομικές διακυμάνσεις, αλλά ο βαθμός ενσωμάτωσής του στο παραγωγικό δίκτυο κάθε χώρας.
Η έρευνα, με «Μακροοικονομικές διακυμάνσεις που οδηγούνται από τα εμπορεύματα: έχει σημασία το μέγεθος;» (Commodity-driven Macroeconomic Fluctuations: Does Size Matter?), υπογραμμίζει ότι η πραγματική δύναμη των εμπορευμάτων πηγάζει από τη θέση τους μέσα στην οικονομία - από το πόσο αλληλεξαρτώνται με άλλους κλάδους και πόσο βαθιά διεισδύουν στην παραγωγή και την κατανάλωση. Εξετάζοντας 66 οικονομίες, οι συγγραφείς της έκθεσης καταλήγουν ότι η «διασυνδεσιμότητα» των εμπορευμάτων αποτελεί τον βασικό μηχανισμό μέσω του οποίου οι διακυμάνσεις στις διεθνείς τιμές μεταδίδονται στην ευρύτερη οικονομική δραστηριότητα.
Αντί να εστιάζουν μόνο στο μέγεθος του τομέα των εμπορευμάτων, οι ερευνητές εισάγουν έναν νέο δείκτη - το Network-Adjusted Value-Added Share (NAVAS) - ο οποίος μετρά πόσο αλληλεξαρτάται ο τομέας των εμπορευμάτων με τους υπόλοιπους κλάδους της οικονομίας, τόσο ανάντη όσο και κατάντη στην αλυσίδα παραγωγής. Όπως δείχνουν τα στοιχεία, οι αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες οικονομίες (EMDEs) διαθέτουν κατά μέσο όρο 31% υψηλότερο NAVAS από τις ανεπτυγμένες (AEs), γεγονός που εξηγεί και τη μεγαλύτερη μακροοικονομική τους αστάθεια.
Η ανάλυση αποκαλύπτει ότι τα σοκ στις τιμές των εμπορευμάτων δεν λειτουργούν ομοιόμορφα. Όταν οι τιμές αυξάνονται λόγω αυξημένης παγκόσμιας ζήτησης, οι χώρες με υψηλό NAVAS εμφανίζουν εντονότερη άνοδο στην κατανάλωση. Αντίθετα, όταν οι αυξήσεις οφείλονται σε περιορισμούς προσφοράς - όπως διαταραχές στην παραγωγή ή γεωπολιτικές εντάσεις - η υψηλή διασυνδεσιμότητα του τομέα συμβάλλει στη μετρίαση των αρνητικών επιπτώσεων στην κατανάλωση. Με απλά λόγια, η εσωτερική δικτύωση του τομέα των εμπορευμάτων δρα άλλοτε ως ενισχυτής και άλλοτε ως «αμορτισέρ» για την οικονομία.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται ανάμεσα στις ανεπτυγμένες οικονομίες με τη μεγαλύτερη εσωτερική διασύνδεση του τομέα των εμπορευμάτων, σύμφωνα με τη μελέτη του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Παρότι το μερίδιο των εμπορευμάτων στο ΑΕΠ παραμένει περιορισμένο, η χώρα καταγράφει υψηλό δείκτη Network-Adjusted Value-Added Share - 0,52 συνολικά, έναντι μέσου όρου 0,45 για τις υπόλοιπες ανεπτυγμένες οικονομίες. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι οι μεταβολές στις διεθνείς τιμές των εμπορευμάτων έχουν σημαντική επίδραση στην εγχώρια οικονομική δραστηριότητα, όχι τόσο λόγω του όγκου παραγωγής, αλλά εξαιτίας των ισχυρών παραγωγικών αλληλεξαρτήσεων.
Σύμφωνα με την μελέτη, η Ελλάδα παρουσιάζει υψηλή διασύνδεση στους περισσότερους επιμέρους τομείς: αγροτικά προϊόντα 0,83, μέταλλα 0,67, και ενέργεια 0,24. Η εικόνα αυτή σκιαγραφεί μια οικονομία όπου η αγροδιατροφική αλυσίδα - από τη γεωργία και τη μεταποίηση έως τον τουρισμό και τις εξαγωγές - διαδραματίζει καίριο ρόλο στη διάχυση των διεθνών σοκ. Οι κλάδοι που εξαρτώνται από τα μέταλλα, όπως οι κατασκευές και η βιομηχανία, αποτελούν επίσης βασικούς διαύλους μετάδοσης των τιμών των πρώτων υλών στο εσωτερικό.
Παρά τη μέτρια ενεργειακή διασύνδεση, η Ελλάδα, ως καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, παραμένει ευάλωτη σε αυξήσεις των διεθνών τιμών πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι επιπτώσεις αυτές εκδηλώνονται κυρίως μέσω του κόστους παραγωγής και της αγοραστικής δύναμης των νοικοκυριών. Αντίθετα, σε περιόδους πτώσης των τιμών, η εσωτερική διασύνδεση λειτουργεί ως «αμορτισέρ», μετριάζοντας την ύφεση μέσω των εγχώριων παραγωγικών δικτύων.
Με απλά λόγια στην περίπτωση της Ελλάδας, το υψηλό NAVAS σημαίνει ότι η χώρα μπορεί να βιώνει πιο έντονες βραχυπρόθεσμες επιδράσεις από τις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών, αλλά διαθέτει και μεγαλύτερη ικανότητα ανάκαμψης όταν οι εξωτερικές συνθήκες είναι ευνοϊκές.
