Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έδωσε στη δημοσιότητα μια τεχνική έκθεση που καταπιάνεται με το πώς οι κυβερνήσεις μπορούν να στηρίξουν τις τράπεζες σε περιόδους μεγάλης κρίσης, όταν η κατάρρευση τραπεζικών ιδρυμάτων απειλεί ολόκληρο το χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αυτή η στήριξη, που το ΔΝΤ χαρακτηρίζει «έσχατη λύση», έχει εφαρμοστεί πολλές φορές στο παρελθόν, σε χώρες που βρέθηκαν αντιμέτωπες με σοβαρά προβλήματα ρευστότητας και κινδύνους συστημικής κατάρρευσης, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα. Στόχος τέτοιων παρεμβάσεων είναι να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη των καταθετών και να αποφευχθούν μαζικές χρεοκοπίες τραπεζών, όμως το Ταμείο προειδοποιεί ότι αυτές οι κινήσεις έχουν συχνά μεγάλο κόστος για τους φορολογούμενους και μπορεί να ενθαρρύνουν ανεύθυνες πρακτικές στο μέλλον.
Στην έκθεση αναλύεται το πότε και πώς μπορεί να γίνει ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών με δημόσιο χρήμα, δηλαδή η εισφορά κεφαλαίων από το κράτος για να στηριχθούν οι ισολογισμοί των πιστωτικών ιδρυμάτων. Δίνονται παραδείγματα για τις μορφές που μπορεί να πάρει αυτή η στήριξη, από την απευθείας αγορά μετοχών μέχρι πιο σύνθετα χρηματοοικονομικά εργαλεία, και τονίζονται οι βασικές προϋποθέσεις για την εφαρμογή της.
Το ΔΝΤ προτείνει η παρέμβαση να περιορίζεται μόνο σε τράπεζες που είναι κρίσιμες για τη σταθερότητα του συστήματος, να μοιράζονται οι ζημιές με τους μετόχους και, όπου γίνεται, και με τους πιστωτές, και να υπάρχει συμμετοχή και από τον ιδιωτικό τομέα ώστε να μην επωμίζεται όλο το βάρος το Δημόσιο. Παράλληλα, δίνεται έμφαση στη διαφάνεια των αποφάσεων, στην άμεση κατάρτιση ρεαλιστικών σχεδίων αναδιάρθρωσης και στην αποφυγή μέτρων που θα αλλοιώσουν τον ανταγωνισμό στην αγορά.
Το ΔΝΤ εξετάζει και τον τρόπο με τον οποίο οι κυβερνήσεις μπορούν να διαχειριστούν τις τράπεζες στις οποίες συμμετέχουν ως μέτοχοι μετά από μια τέτοια στήριξη. Φέρνει ως παράδειγμα το μοντέλο του UK Government Investments στη Βρετανία, το οποίο θεωρεί από τα πιο επιτυχημένα, καθώς λειτουργεί με πλήρη επαγγελματισμό, ανεξαρτησία από πολιτικές παρεμβάσεις και ξεκάθαρο σχέδιο για το πότε και πώς θα αποχωρήσει το κράτος από την ιδιοκτησία.
Η έκθεση του ΔΝΤ αναφέρεται επίσης στο ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, στην αντίστοιχη μονάδα της Ιρλανδίας, στις ανεξάρτητες επιτροπές μετόχων στο Ισραήλ και στη μονάδα διαχείρισης μετοχών στην Ουκρανία.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, η κρατική συμμετοχή στις τράπεζες που έχουν ανακεφαλαιοποιηθεί πρέπει να είναι προσωρινή, να διέπεται από σαφείς κανόνες, να διοικείται από επαγγελματίες και να μην επηρεάζεται από την κυβερνητική πολιτική, έτσι ώστε να εξασφαλίζεται η σταθερότητα χωρίς να υπονομεύεται η ομαλή λειτουργία της αγοράς.
Ωστόσο, σύμφωνα με νέα τεχνική έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου η έγκαιρη και αποτελεσματική ανάκτηση ποσών που προέρχονται από τα χρήματα των φορολογουμένων αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για τη διασφάλιση της δημοσιονομικής σταθερότητας.
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι καθυστερήσεις στις ανακτήσεις οδηγούν σε απώλεια εσόδων για το Δημόσιο και ενδέχεται να προκαλέσουν την ανάγκη για νέο δημόσιο δανεισμό, με επιπρόσθετο βάρος στους πολίτες. Προτείνεται η ενίσχυση των εσωτερικών ελέγχων και μηχανισμών παρακολούθησης, ώστε να διασφαλίζεται ότι όλα τα οφειλόμενα ποσά εντοπίζονται και εισπράττονται χωρίς καθυστέρηση.
Παράλληλα, τονίζεται η ανάγκη για πλήρη διαφάνεια και λογοδοσία των αρμόδιων αρχών, με περιοδική δημοσιοποίηση στοιχείων για τα ποσά που έχουν ανακτηθεί. Σε περιπτώσεις ενδείξεων παρατυπιών, συστήνεται η διεξαγωγή ερευνών και η άσκηση διώξεων, προκειμένου να επιστρέψουν τα χρήματα στο δημόσιο ταμείο.
Στο τελευταίο αυτό σκέλος, το ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας απέτυχε παταγωδώς, καθώς δεν κατάφερε να προστατεύσει αποτελεσματικά τα χρήματα των Ελλήνων πολιτών. Δεν διασφάλισε την ανεξαρτησία του από πολιτικές πιέσεις και δεν προχώρησε σε νομικές ενέργειες ή μηνύσεις κατά διοικήσεων τραπεζών που ευθύνονται για τις σοβαρές ζημιές των ιδρυμάτων τους, την περίοδο που λάμβαναν στήριξη από τους Έλληνες φορολογούμενους. Η αδράνεια αυτή άφησε αναπάντητα κρίσιμα ζητήματα λογοδοσίας και ενίσχυσε την αίσθηση ατιμωρησίας στον τραπεζικό τομέα.
