Όπως αναφέρει η αιτιολογική έκθεση του Μεσοπροθέσμου στο ΜΠΔΣ 2013-2016 είχαν προβλεφθεί παρεμβάσεις ύψους 6,2 δις ευρώ στο σύνολο του κοινωνικού προϋπολογισμού με στόχο τον εξορθολογισμό των δαπανών του ασφαλιστικού συστήματος και την εξασφάλιση της είσπραξης των εσόδων. Η χρονική μετατόπιση των αναμενόμενων αποδόσεων από την αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης κατά 2 έτη και η υστέρηση της απόδοσης στην εξίσωση του ορίου των αποδοχών προς υπολογισμό ασφαλιστικών εισφορών ήταν οι βασικές παρεμβάσεις που θα δημιουργούσαν αποκλίσεις στο αποτέλεσμα του κοινωνικού προϋπολογισμού για την εν λόγω περίοδο.
Έτσι ελήφθη μέριμνα ώστε να υπάρξουν εξισορροπητικές δράσεις στον ίδιο υποτομέα για να καλυφθούν οι όποιες αποκλίσεις. Οι σημαντικότερες ήταν η διασταύρωση του συστήματος δήλωσης εργασίας ΕΡΓΑΝΗ με τις αναλυτικές περιοδικές δηλώσεις (ΑΠΔ) ασφάλισης του ΙΚΑ, η ένταξη στην ΑΠΔ του ΙΚΑ στοιχείων για όλους τους κλάδους ασφάλισης μισθωτών του ιδιωτικού τομέα, ο επανέλεγχος των αναπηρικών συντάξεων και των επιδομάτων αναπηρίας.
Η μεγάλη μεταρρύθμιση στο σενάριο για το Μεσοπρόθεσμο 2014-2018 για τον κοινωνικό προϋπολογισμό είναι η μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 3,9 ποσοστιαίες μονάδες με στόχο τη βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων μέσω της μείωσης του εργοδοτικού κόστους και την ενίσχυση της ζήτησης εργασίας.
Η μείωση των εσόδων των ασφαλιστικών ταμείων από την πρωτοβουλία αυτή έρχεται να καλυφθεί εν μέρει με αυξημένες επιχορηγήσεις από τον κρατικό προϋπολογισμό, καθώς και με άλλες δράσεις, όπως η κατάργηση οικογενειακών επιδομάτων που καταβάλλονται από τον ΟΑΕΔ σε ιδιωτικούς υπαλλήλους και τη μείωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων χρηματοδοτούμενων από τον ΟΑΕΔ.
Παράλληλα από την 1η Ιουλίου 2014 τίθεται σε εφαρμογή ο νέος τρόπος υπολογισμού των επικουρικών συντάξεων του ΕΤΕΑ, με την πρόβλεψη συντελεστή βιωσιμότητας ώστε να αποφεύγεται η δημιουργία ελλειμμάτων. Από 1η Ιανουαρίου 2015 το σύστημα αυτό θα ισχύσει για το σύνολο των φορέων, τομέων, καθώς και κλάδων επικουρικής ασφάλισης αρμοδιότητας Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας.
Το αποτέλεσμα του κοινωνικού προϋπολογισμού σε δημοσιονομική βάση διαμορφώθηκε στα 5.367 εκατ. ευρώ, το οποίο είναι αποτέλεσμα κυρίως της σημαντικότατης μείωσης του αποθέματος (stock) των απλήρωτων υποχρεώσεων με την ειδική χρηματοδότηση για την εκκαθάριση παλιών ληξιπρόθεσμων οφειλών ως 31/12/2011. Ο υποτομέας χρηματοδοτήθηκε με περίπου 4,1 δις ευρώ από την ειδική πίστωση και η εκκαθάριση των αντίστοιχων παλιών υποχρεώσεων ήταν της τάξης των 3,8 δις ευρώ. Τα μεγαλύτερα ποσά απορροφήθηκαν από τα νοσοκομεία, τον ΕΟΠΥΥ και το ΤΠΔΥ.
Οι παρεμβάσεις που υλοποιούνται συμβάλλουν και στο θετικό αποτέλεσμα του 2014, όπου εκτιμάται ότι το δημοσιονομικό ισοζύγιο του υποτομέα θα διαμορφωθεί σε 758 εκατ. ευρώ. Η θεσμοθέτηση της μείωσης των ασφαλιστικών εισφορών ως είναι αναμενόμενο δημιουργεί ένα άνοιγμα στους φορείς κοινωνικής ασφάλισης και κυρίως στον ΟΑΕΔ, και ως εκ τούτου η μη λήψη ισόποσων παρεμβάσεων επιδρά μειωτικά στο δημοσιονομικό τους αποτέλεσμα.
Δράσεις Υπουργείου Εργασίας Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας
Το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας σχεδίασε για την περίοδο 2015-2018 και εφαρμόζει ένα πρόγραμμα διαρθρωτικών δράσεων με στόχους τη στήριξη της ανταγωνιστικότητας της Ελληνικής οικονομίας, καθώς και την καταπολέμηση της εισφοροδιαφυγής και την ενίσχυση της εισπραξιμότητας των ταμείων.
Αναλυτικότερα το πρόγραμμα αυτό περιλαμβάνει:
Μείωση των ασφαλιστικών εισφορών κατά 3,9 ποσοστιαίες μονάδες
Με την προβλεπόμενη μείωση επιδιώκεται η βελτίωση της ανταγωνιστικότητας των επιχειρήσεων μέσω της μείωσης του εργοδοτικού κόστους και η αύξηση της ζήτησης της εργασίας.
Σύμφωνα με στοιχεία του ΟΟΣΑ, η συνολική «φορολογική επιβάρυνση» στην Ελλάδα (διαφορά μεταξύ του κόστους του εργοδότη και των καθαρών αποδοχών του εργαζόμενου) δεν διαφέρει ουσιαστικά από το μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ωστόσο, σε αντίθεση με ό, τι παρατηρείται σε πολλές άλλες ανεπτυγμένες χώρες, η βασική παράμετρος της φορολογικής επιβάρυνσης στην Ελλάδα δεν είναι η φορολογία του εισοδήματος, αλλά το ύψος των ασφαλιστικών εισφορών. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ μεταξύ των 22 χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Ελλάδα κατετάγη στην ένατη με δέκατη θέση σε σχέση με τη συνολική φορολογική επιβάρυνση, αλλά στην τρίτη με πέμπτη, όσον αφορά στο ύψος των ασφαλιστικών εισφορών. Ακόμη και μετά τη μείωση των εργοδοτικών εισφορών κατά 1,1 μονάδα το έτος 2012, οι ασφαλιστικές εισφορές εξακολουθούν να ανέρχονται στο 43,96% των αποδοχών αναφοράς ενός τυπικού εργαζόμενου ή στο 50,56% αν ο εργαζόμενος/εργαζόμενη απασχολείται σε ένα επικίνδυνο επάγγελμα.
Ως εκ τούτου, ο περιορισμός της φορολογικής επιβάρυνσης μέσω της μείωσης των ασφαλιστικών εισφορών θα μειώσει το κόστος εργασίας, αυξάνοντας έτσι την κερδοφορία και την ανταγωνιστικότητα του επιχειρηματικού τομέα, καθώς και τη μετατόπιση της παραγωγής προς την κατεύθυνση τεχνικών υψηλής έντασης εργατικού δυναμικού. Στις υφιστάμενες συνθήκες στη χώρα μας που διέπονται από χαμηλή ανταγωνιστικότητα και υψηλή ανεργία, μια τέτοια μείωση θεωρείται επιθυμητή και αναμένεται να ενισχύσει μεσοπρόθεσμα την ανταγωνιστικότητα του επιχειρηματικού τομέα και κατά συνέπεια και τα φορολογικά έσοδα του κράτους.
Κατάργηση κοινωνικών πόρων φορέων κοινωνικής ασφάλισης
Καταργούνται την 1η Ιανουαρίου 2015 κοινωνικοί πόροι που προβλέπονται υπέρ των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης που εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας, καθώς και του Μετοχικού Ταμείου Πολιτικών Υπαλλήλων, προκειμένου να εξαλειφθούν επιβαρύνσεις σε τιμές προϊόντων και παρεχομένων υπηρεσιών. Δεδομένου ότι από τους πόρους που είχαν νομοθετηθεί υπέρ των ανωτέρω φορέων επωφελούνται μόνο συγκεκριμένες ομάδες ασφαλισμένων, ενώ παράλληλα το κόστος των πόρων αυτών μετακυλίεται στο κοινωνικό σύνολο, η κατάργησή τους, στόχο έχει αφενός τη μείωση των στρεβλώσεων στην οικονομική δραστηριότητα, αφετέρου την ενίσχυση της διαφάνειας, της αποτελεσματικότερης διαχείρισης των πόρων αυτών, αλλά και τη μείωση των διοικητικών επιβαρύνσεων.
Επικουρικές συντάξεις
Από την 1η Ιουλίου 2014 τίθεται σε εφαρμογή ο νέος τρόπος υπολογισμού των επικουρικών συντάξεων του ΕΤΕΑ, ο οποίος βασίζεται στο διανεμητικό σύστημα προκαθορισμένων εισφορών με νοητή κεφαλαιοποίηση, με την πρόβλεψη συντελεστή βιωσιμότητας, ώστε να αποφεύγεται η δημιουργία ελλειμμάτων. Από 1η Ιανουαρίου 2015 το σύστημα αυτό θα ισχύσει για το σύνολο των φορέων, τομέων, καθώς και κλάδων επικουρικής ασφάλισης αρμοδιότητας Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας.
Παροχές εφάπαξ βοηθημάτων
Από το 2014 και εφεξής σύμφωνα με τις διατάξεις της υποπαραγράφου ΙΑ.5, παρ.7 του ν. 4093/12 (ΦΕΚ 222, τ. Α), εφαρμόζεται νέος τρόπος υπολογισμού των εφάπαξ παροχών, ο οποίος στηρίζεται σε αναλογιστική ισοδυναμία και περιλαμβάνει ένα συντελεστή βιωσιμότητας ώστε να αποφεύγεται οποιαδήποτε μελλοντική ανισορροπία του συστήματος. Με την εφαρμογή της ανωτέρω διάταξης αναμένεται σταδιακή απομείωση των απλήρωτων υποχρεώσεων στα Ταμεία Πρόνοιας.
Ρυθμίσεις για τα μετοχικά ταμεία
Το Μετοχικό Ταμείο Πολιτικών Υπαλλήλων (ΜΤΠΥ) εποπτείας του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Πρόνοιας, καθώς και τα Μετοχικά Ταμεία Στρατού, Αεροπορίας και Ναυτικού αρμοδιότητας του Υπουργείου Εθνικής Άμυνας υποχρεούνται να υποβάλουν κάθε έτος στην Εθνική Αναλογιστική Αρχή (ΕΑΑ) αναλογιστική μελέτη και οικονομικές καταστάσεις για τον έλεγχο της βι-ωσιμότητάς τους. Οι αυξομειώσεις των παροχών διενεργούνται με απόφαση του οικείου Διοικητικού Συμβουλίου μετά από σύμφωνη γνώμη της ΕΑΑ.
Μέτρα καταπολέμησης της εισφοροδιαφυγής και ενίσχυσης της εισπραξιμότητας
Σύστημα ΕΡΓΑΝΗ
Για πρώτη φορά στο πληροφοριακό σύστημα «Εργάνη» καταγράφεται με πληρότητα το σύνολο των εργοδοτών και εργαζομένων μισθωτής εργασίας. Η θέσπιση εντός του 2013 των υψηλότατων, για τα μέχρι σήμερα δεδομένα της αγοράς εργασίας, προστίμων για περιπτώσεις αδήλωτης και ανασφάλιστης εργασίας, επιφέρει συνακόλουθα συμμόρφωση των επίσημων αναγγελιών πρόσληψης στο πληροφοριακό σύστημα «Εργάνη», υποδηλώνοντας έτσι τη μετατροπή σημαντικού μέρους της «μαύρης» εργασίας σε ασφαλισμένες και νόμιμες θέσεις εργασίας.
Ο έλεγχος δεν περιορίζεται στην καταγραφή των θέσεων εργασίας στο πληροφοριακό σύστημα «Εργάνη», αλλά και στη διασταύρωση των στοιχείων αυτών με τα στοιχεία των Αναλυτικών Περιοδικών Δηλώσεων των εργοδοτών μέσω των οποίων καταβάλλονται οι αντίστοιχες ασφαλιστικές εισφορές, έτσι ώστε να διασφαλίζεται η πλήρης συνέπεια των εργοδοτών στις ασφαλιστικές τους υποχρεώσεις. Σε περιπτώσεις απόκλισης των στοιχείων που καταγράφονται στην Εργάνη με αυτά που δηλώνονται στις Αναλυτικές Περιοδικές Δηλώσεις, επιβάλλονται επίσης υψηλότατα πρόστιμα.
Εξορθολογισμός μηχανισμών είσπραξης ασφαλιστικών εισφορών του ΕΤΕΑ
Από το 2014 και εφεξής εξορθολογίζεται ο μηχανισμός είσπραξης ασφαλιστικών εισφορών για το σύνολο του ΕΤΕΑ, προβλέποντας την υποχρεωτική δήλωση και καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών μέσω των Αναλυτικών Περιοδικών Δηλώσεων (ΑΠΔ) για το σύνολο των εργοδοτών. Η υποχρέωση αυτή θα έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική βελτίωση της εισπραξιμότητας του ΕΤΕΑ και την αντιμετώπιση της εισφοροδιαφυγής μέσω της συστηματικής και έγκαιρης παρακολούθησης των υποχρεώσεων όλων των εργοδοτών. Παραβατικές πρακτικές καταβολής παράνομων συντάξεων που εντοπίστηκαν στον παρελθόν αναμένεται να εξαλειφθούν. Παράλληλα, απλοποιείται ο τρόπος καταβολής και είσπραξης των εισφορών, μειώνεται το γραφειοκρατικό βάρος των επιχειρήσεων αφού οι εργοδότες θα υποβάλλουν πλέον μόνο μία ηλεκτρονική μισθοδοτική κατάσταση, βελτιώνεται η ελεγκτική ικανότητα και αποτελεσματικότητα των ασφαλιστικών φορέων, ενισχύεται η ικανότητα παρακολούθησης και πιστής καταγραφής της ασφαλιστικής ιστορίας των ασφαλισμένων.
Εξορθολογισμός μηχανισμών είσπραξης ασφαλιστικών εισφορών του ΤΑΠΙΤ και του ΤΑΥΤΕΚΩ
Αντιστοίχως από το 2014 εξορθολογίζεται και ο μηχανισμός είσπραξης ασφαλιστικών εισφορών του Ταμείου Προνοίας Ιδιωτικών Υπαλλήλων και του Ταμείου Ασφάλισης Υπαλλήλων Τραπεζών και Επιχειρήσεων Κοινής Ωφέλειας, προβλέποντας την υποχρεωτική δήλωση και καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών μέσω των ΑΠΔ. Η δράση αυτή θα έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική βελτίωση της εισπραξιμότητας του ΤΑΠΙΤ και του ΤΑΥΤΕΚΩ, καθώς και ταχύτητα και εξορθολογισμό στην απονομή των αντίστοιχων παροχών των ταμείων.
Καθολικοί διασταυρωτικοί έλεγχοι μεταξύ των δηλωθεισών και καταβληθεισών εισφορών στο ΙΚΑ-ΕΤΑΜ
Από το τέλος του 2013 και εφεξής, εφαρμόζονται μέσω του ΟΠΣ-ΙΚΑ καθολικοί διασταυρωτικοί έλεγχοι μεταξύ των δηλωθεισών και καταβληθεισών εισφορών στο κύριο ταμείο ασφάλισης ΙΚΑ-ΕΤΑΜ.
Στις περιπτώσεις εντοπισμού αποκλίσεων εκδίδονται άμεσα οι αντίστοιχες διοικητικές πράξεις επιβολής και γίνεται ηλεκτρονική ενημέρωση των εργοδοτών. Ο συνεχής και συστηματικός έλεγχος θα εδραιώσει στους εργοδότες τη συνέπεια έναντι των υποχρεώσεών τους και θα συμβάλλει στην αυξημένη συμμόρφωσή τους στην καταβολή των μηνιαίων ασφαλιστικών εισφορών. Η συνακόλουθη βελτίωση της εισπραξιμότητας του ταμείου προβλέπεται να ενισχύσει σημαντικά τα έσοδά του.
Διαρθρωτικά μέτρα εξορθολογισμού λειτουργίας ΟΑΕΕ
Από το 2014 τίθεται σε εφαρμογή πλέγμα διαρθρωτικών παρεμβάσεων για τον εξορθολογισμό της λειτουργίας του ΟΑΕΕ και τη βελτίωση της εισπραξιμότητας του φορέα. Στόχος των παρεμβάσεων αυτών είναι η υπέρβαση των αδυναμιών του παρελθόντος και η ανταπόκριση του Οργανισμού στις νέες απαιτήσεις και τις σύγχρονες προκλήσεις. Οι παρεμβάσεις αυτές έχουν κεντρικό στόχο την ενίσχυση των εσόδων και αφορούν:
- Την οργανωτική αναδιοργάνωση του φορέα, με παράλληλη εκπαίδευση του προσωπικού, στην κατεύθυνση της εμπέδωσης του νέου τρόπου αντιμετώπισης και προσέγγισης του ασφαλισμένου και τον εκσυγχρονισμό της υλικοτεχνικής του υποδομής παρέχοντας σύγχρονες ηλεκτρονικές υπηρεσίες (καταγραφή του ασφαλιστικού βίου, ηλεκτρονικό μητρώο κ. λπ.), που θα ενισχύσουν την εικόνα του Οργανισμού και την δυνατότητα του να απευθύνεται στους ασφαλισμένους και θα συμβάλλουν στην επιστροφή των ασφαλισμένων στο σύστημα.
- Τη διεύρυνση της ασφαλιστικής βάσης του φορέα εντάσσοντας εφεξής ασφαλισμένους σύμφωνα με τη δραστηριότητα που ασκούν.
- Τη βελτίωση της εισπραξιμότητας του φορέα με μέτρα ενίσχυσης της ανταπόκρισης των ασφαλισμένων στις υποχρεώσεις τους, όπως: τη μετατροπή των διμηνιαίων εισφορών σε μηνιαίες για την αντιμετώπιση προβλημάτων ρευστότητας των επιχειρήσεων και τη διευκόλυνση της τακτικής καταβολής των εισφορών, την αξιοποίηση υφιστάμενων εισπρακτικών μηχανισμών όπως του νέου Κέντρου Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών και άλλων μηχανισμών.
Επιπροσθέτως, ο Οργανισμός θα προβεί στην εκκαθάριση του μητρώου των ασφαλισμένων, ώστε να απομακρυνθούν από αυτό «ανύπαρκτοι» ασφαλισμένοι και να αποκατασταθεί και αποτυπωθεί η πραγματική δύναμη των ασφαλισμένων του Οργανισμού.
Μέτρα βελτίωσης της εισπραξιμότητας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης
Προβλέπονται δράσεις για τη βελτίωση της εισπραξιμότητας των Φορέων Κοινωνικής Ασφάλισης μέσω συστηματικών διασταυρώσεων των οφειλετών ασφαλιστικών εισφορών με άλλους φορείς της Γενικής Κυβέρνησης παροχής χορηγήσεων, επιστροφών δημοσίων πόρων κ.λπ. Ειδικότερα προβλέπεται:
- Ο συμψηφισμός επιστροφών ΦΠΑ και Φόρου Εισοδήματος με ασφαλιστικές οφειλές.
- Η παρακράτηση από τα ποσά των επιδοτήσεων, αποζημιώσεων κ.λπ. των ληξιπρόθεσμων οφειλών
προς ΦΚΑ.
- Επιχειρησιακή λειτουργία του Κέντρου Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών των ΦΚΑ. Από 1η Ιανουαρίου 2014 τίθεται σε πλήρη επιχειρησιακή λειτουργία το Κέντρο Είσπραξης Ασφαλιστικών Οφειλών. Μέσω του κέντρου αυτού εφαρμόζονται στοχευμένα εισπρακτικά μέτρα στους οφειλέτες με ενιαίες διαδικασίες και κανόνες για όλους τους ασφαλιστικούς οργανισμούς, αξιοποιώντας σύγχρονες τεχνικές ανάλυσης κινδύνου και στοχευμένων παρεμβάσεων. Η λειτουργία του κέντρου θα συμβάλλει στην αύξηση των εσόδων των ταμείων τόσο μέσω της ρύθμισης χρεών των οφειλετών όσο και ως αποτέλεσμα της επιβολής στοχευμένων μέτρων αναγκαστικής είσπραξης.
Δημιουργία του Εθνικού Μητρώου Ασφάλισης - Ασφαλιστικής Ικανότητας
Το σύστημα «ΑΤΛΑΣ», το οποίο ήδη υλοποιείται, περιλαμβάνει το μητρώο ενεργών ασφαλισμένων και το μητρώο δικαιούχων πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας περίθαλψης. Τα οφέλη της λειτουργίας του συστήματος αυτού συνοψίζονται στην έκδοση ηλεκτρονικών βεβαιώσεων χρόνου ασφάλισης, την
εξοικονόμηση προσωπικού και παραγωγικού χρόνου των εργαζομένων στους ΦΚΑ, τη βελτίωση και επιτάχυνση της διαδικασίας απονομής συντάξεων και την κατάργηση της θεώρησης των βιβλιαρίων ασθένειας με αποτέλεσμα την εξοικονόμηση πόρων και την εξάλειψη της παραβατικότητας από τις πλαστές θεωρήσεις των βιβλιαρίων
