Σε ακριβώς έναν μήνα, στις 13 Νοεμβρίου 2026, ο κόσμος θα τελειώσει. Και, όπως αρμόζει σε ένα τέτοιο σενάριο Αποκάλυψης, η ημερομηνία συμπίπτει με Παρασκευή και 13.
Τουλάχιστον, αυτή ήταν η πρόβλεψη του φυσικού Χάιντς φον Φέρστερ από το Πανεπιστήμιο του Ιλινόι, σε επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε το 1960 στο περιοδικό Science. Αν και οι συζητήσεις περί επικείμενης καταστροφής έχουν αναζωπυρωθεί τους τελευταίους μήνες, εξαιτίας των υπερβολικών φόβων γύρω από την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, ο Φον Φέρστερ είχε κατά νου έναν εντελώς διαφορετικό κίνδυνο.
Για περισσότερο από έναν αιώνα, κυριαρχούσε ο φόβος ότι η πληθυσμιακή έκρηξη θα ξεπερνούσε τις δυνατότητες παραγωγής τροφίμων, οδηγώντας σε λιμούς. Η αντίληψη αυτή διατυπώθηκε από τον Άγγλο οικονομολόγο Τόμας Μάλθους (1766-1834). Ο Φον Φέρστερ, ωστόσο, εκτιμούσε ότι η ανθρώπινη εφευρετικότητα θα οδηγούσε σε κάλυψη των διατροφικών αναγκών. Εκείνο που θεωρούσε απειλητικό ήταν η διαρκώς επιταχυνόμενη αύξηση του πληθυσμού, η οποία, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, θα συνεχιζόταν χωρίς όριο.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Σε μια φράση που έμεινε γνωστή, ο ίδιος και οι συνεργάτες του προέβλεπαν: «Τα δισέγγονά μας και οι επόμενες γενιές δεν θα πεθάνουν από την πείνα. Θα συνθλιβούν μέχρι θανάτου». Σύμφωνα με τους υπολογισμούς τους, η ανθρωπότητα θα εξέπνεε το φθινόπωρο του 2026.
Στο σήμερα
Σήμερα, ωστόσο, είναι σαφές ότι η πρόβλεψη ήταν λανθασμένη. Ο παγκόσμιος πληθυσμός, που ανέρχεται σε περίπου 8,3 δισεκατομμύρια ανθρώπους, δεν αυξάνεται με τους ρυθμούς εκείνης της εποχής.
Αντιθέτως, σε δεκάδες χώρες, από τη Νότια Κορέα και την Ιαπωνία έως μεγάλο μέρος της Δυτικής Ευρώπης, οι δημογράφοι ανησυχούν πλέον για τη μείωση των γεννήσεων.
Στις ΗΠΑ, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει αναδείξει το ζήτημα. Έχει προτείνει φορολογικά κίνητρα για τις νέες οικογένειες, ενώ εξετάζεται ακόμη και η απονομή μεταλλίων σε γυναίκες που αποκτούν έξι ή περισσότερα παιδιά. Αντίστοιχη ιδέα είχε υποστηρίξει στο παρελθόν ο Ιωσήφ Στάλιν.
Πώς, όμως, μια τόσο λανθασμένη πρόβλεψη απέκτησε τέτοια επιρροή; Ειδικοί που μίλησαν στο Popular Science εξηγούν ότι ο Φον Φέρστερ και οι σύγχρονοί του βασίστηκαν σε πραγματικές πληθυσμιακές τάσεις του παρελθόντος, χωρίς να αντιληφθούν τις αλλαγές που βρίσκονταν ήδη σε εξέλιξη.
«Αποτύπωσε σωστά την εικόνα ακριβώς τη στιγμή που αυτή έπαψε να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα», δήλωσε ο Τζόελ Κοέν, καθηγητής στα Πανεπιστήμια Ροκφέλερ και Κολούμπια, ο οποίος μελετά επί χρόνια τις πληθυσμιακές μεταβολές.
Όπως εξηγεί, κανείς εκείνη την εποχή δεν είχε αντιληφθεί ότι ο παγκόσμιος πληθυσμός είχε ήδη φτάσει στο υψηλότερο σημείο του ρυθμού αύξησής του, στις αρχές της δεκαετίας του 1960.
Doomsday
Ο Φον Φέρστερ και οι συνεργάτες του δημοσίευσαν τη μελέτη τους με τίτλο «Doomsday» («Ημέρα της Κρίσεως») στις 4 Νοεμβρίου 1960. Η δυσοίωνη πρόβλεψή τους βασιζόταν σε μια μαθηματική εξίσωση, μέσω της οποίας επιχειρούσαν να υπολογίσουν την εξέλιξη του ανθρώπινου πληθυσμού στο μέλλον, με βάση τις τάσεις του παρελθόντος.
Για τη μελέτη τους, συγκέντρωσαν 24 εκτιμήσεις σχετικά με τον παγκόσμιο πληθυσμό, οι οποίες κάλυπταν μια περίοδο 2.000 ετών. Βασική παραδοχή τους ήταν ότι οι άνθρωποι διαφέρουν από τα υπόλοιπα είδη χάρη στη μοναδική ικανότητά τους να συνεργάζονται και να καινοτομούν.
Ενώ οι πληθυσμοί των εντόμων τείνουν να σταθεροποιούνται λόγω του συνωστισμού και του ανταγωνισμού για τους διαθέσιμους πόρους, οι άνθρωποι, σύμφωνα με τη θεωρία του, ακολουθούν διαφορετική πορεία: όσο αυξάνεται ο πληθυσμός, τόσο ενισχύεται η ικανότητά τους να συνεργάζονται. Και όσο αποτελεσματικότερα συνεργάζονται, τόσο ταχύτερα αυξάνεται ο πληθυσμός.
Αν αυτή η καμπύλη συνεχιζόταν χωρίς αλλαγές, ο πληθυσμός δεν θα συνέχιζε απλώς να αυξάνεται, αλλά θα εκτοξευόταν προς το άπειρο, φτάνοντας στο λεγόμενο «μαθηματικό όριο» στις 13 Νοεμβρίου 2026, με περιθώριο απόκλισης πέντε ετών.
Ο Φον Φέρστερ δεν ήταν ο μόνος που προειδοποιούσε για τους κινδύνους του υπερπληθυσμού. Οκτώ χρόνια αργότερα, το 1968, ο βιολόγος Πολ Ρ. Έρλιχ δημοσίευσε το βιβλίο The Population Bomb («Η πληθυσμιακή βόμβα»), το οποίο θεωρείται ένα από τα έργα που επηρέασαν περισσότερο τις ανησυχίες για την υπερβολική αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού.
«Και οι δύο είχαν δίκιο όταν κοιτούσαν προς τα πίσω, αλλά έκαναν λάθος όταν προσπαθούσαν να προβλέψουν το μέλλον», σημειώνει ο Κοέν.
Εκ πρώτης όψεως, η υπόθεση ότι το μέλλον θα ακολουθήσει την πορεία του παρελθόντος φαίνεται εύλογη. Για το μεγαλύτερο μέρος της ανθρώπινης ιστορίας, η οποία εκτείνεται σε περίπου 300.000 χρόνια, ο πληθυσμός αυξανόταν με αργούς αλλά σταθερούς ρυθμούς. Τα δεδομένα, ωστόσο, άλλαξαν ριζικά με την εμφάνιση της παγκοσμιοποίησης, την αποικιοκρατία και τη βιομηχανική Επανάσταση.
Με πληροφορίες από Popular Science
