Το πρώτο πλήγμα του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου άφησε νεκρό τον ηγέτη του ιρανικού καθεστώτος και πυροδότησε μια αλυσιδωτή σύγκρουση μηνών μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν, η οποία αναδιαμόρφωσε τις περιφερειακές συμμαχίες, κλονίζοντας την παγκόσμια ισορροπία δυνάμεων.
Μέσα σε λίγες ώρες, drones έπληξαν το Ντουμπάι. Οι ιρανικές επιθέσεις κατάφεραν τα πρώτα πλήγματα στη φήμη του εμιράτου, που αποτελούσε μέχρι πρότινος το κατεξοχήν καταφύγιο σταθερότητας στη Μέση Ανατολή. Οι μάχες εξαπλώθηκαν γρήγορα σε ολόκληρη την περιοχή, στοχεύοντας αμερικανικές βάσεις ακόμα και στη νήσο Ντιέγκο Γκαρσία στον Ειρηνικό. Παράλληλα, οι μαχητές της Χεζμπολάχ στον Λίβανο παραβίασαν τη συμφωνία εκεχειρίας με το Ισραήλ για να υπερασπιστούν το Ιράν.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Τα ιρανικά πλήγματα στη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ έδωσαν στην Τεχεράνη τον απόλυτο έλεγχο στις παγκόσμιες ενεργειακές ροές, μετατρέποντας τη σύγκρουση σε μάχη επικράτησης για τη θαλάσσια οδό. Η θαλάσσια κυκλοφορία μέσω των στενών, που πριν από τον πόλεμο ανερχόταν κατά μέσο όρο σε περίπου 130 πλοία την ημέρα, κατέρρευσε σε μόλις 15 πλοία ημερησίως τον Αύγουστο, λόγω των ιρανικών επιθέσεων και του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια.
Και οι δύο πλευρές προσπάθησαν να επιβάλουν νέες διαδρομές μέσω των διεθνών υδάτων: το Ιράν κοντά στις ακτές του και οι ΗΠΑ μέσω ενός καναλιού κατά μήκος των ακτών του Ομάν - όπου σημειώθηκαν και οι περισσότερες επιθέσεις.
Με αφορμή τους έξι μήνες πολέμου, η Wall Street Journal συγκεντρώνει όσα έχουν αλλάξει από την 28η Φεβρουαρίου:
1. Η τιμή του πετρελαίου αυξήθηκε, αλλά δεν έσπασε ρεκόρ
Οι ζοφερές προβλέψεις ότι το κλείσιμο των στενών θα εκτόξευε την τιμή του πετρελαίου πάνω από τα 150 δολάρια το βαρέλι δεν επαληθεύτηκαν. Οι τιμές κυμαίνονται πάνω από τα 80 δολάρια το βαρέλι, ενώ η βενζίνη βρίσκεται γύρω στα 4 δολάρια το γαλόνι (από 2,98 δολάρια πριν από τον πόλεμο).
Η απόκλιση οφείλεται στο ότι οι προβλέψεις δεν υπολόγισαν εναλλακτικές διαδρομές εξαγωγής ούτε τη μείωση εισαγωγών από την Κίνα.
Παρ' όλα αυτά, τα παγκόσμια αποθέματα εξαντλήθηκαν γρήγορα· στις ΗΠΑ, τα στρατηγικά αποθέματα αργού πετρελαίου έπεσαν στα χαμηλότερα επίπεδα από τη δεκαετία του 1980.
Πώς κινήθηκαν οι μετοχές και οι τιμές του πετρελαίου κατά τη διάρκεια των τελευταίων έξι μηνών
1. - 28 Φεβ.: Ο πόλεμος ξεκινά
2. - 4 Μαΐου: Ξεκινά η «Επιχείρηση Ελευθερία», μια αποτυχημένη προσπάθεια των ΗΠΑ να ανοίξουν ξανά τον Περσικό Κόλπο
3. - 17 Ιουνίου: Υπογράφεται μνημόνιο κατανόησης στις Βερσαλλίες
4. - 4 Ιουλίου: Ο Τραμπ προαναγγέλλει μια «οριστική Συμφωνία»
5. - 20 Ιουλίου: Οι Χούθι κηρύσσουν ναυτικό αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά Θάλασσα
6. - 24 Ιουλίου: Ο Τραμπ καταθέτει σχέδια για κλιμάκωση των πληγμάτων κατά του Ιράν
7. - 24 Αυγ.: Οι ΗΠΑ ανακοινώνουν την «Οικονομική D-Day» που στοχεύει το Ιράν και τις χώρες που το υποστηρίζουν
2. Οι μεταφορές πετρελαίου χρειάζονται περισσότερο χρόνο και χρήμα
Το ημερήσιο κόστος ναύλωσης ενός δεξαμενόπλοιου από τον Περσικό Κόλπο προς την Κίνα ξεπερνά πλέον τα 500.000 δολάρια (υπερδιπλάσιο από το προπολεμικό κόστος), λόγω αυξημένων ασφαλίστρων και έλλειψης διαθέσιμων ναυτιλιακών εταιρειών.
Παράλληλα, ο ναυτικός αποκλεισμός της Σαουδικής Αραβίας στην Ερυθρά Θάλασσα από τους Χούθι ανάγκασε πολλά πλοία να κάνουν τον γύρο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ ή της Αφρικής, προσθέτοντας έως και 30 επιπλέον ημέρες ταξιδιού προς την Ασία.
3. Δημιουργούνται νέοι διάδρομοι για την «έξοδο» του πετρελαίου από τον Κόλπο
Πετρελαιοπαραγωγοί του Κόλπου, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κουβέιτ και το Ιράκ, επενδύουν δισεκατομμύρια δολάρια σε νέους αγωγούς πετρελαίου, μετατοπίζοντας τις μεταφορές προς χερσαίες οδούς (φορτηγά, σιδηρόδρομος) και νέα λιμάνια.
4. Η στρατιωτική ισχύς του Ιράν συρρικνώθηκε, αλλά ο στρατός του προσαρμόζεται
Οι ΗΠΑ έπληξαν πάνω από 13.000 στόχους στο Ιράν πριν από την εκεχειρία της 8ης Απριλίου, καταστρέφοντας το μεγαλύτερο μέρος του πολεμικού του ναυτικού. Ο στόλος ταχύπλοων σκαφών της Τεχεράνης, ωστόσο, παραμένει λειτουργικός, συνεχίζοντας τις επιθέσεις με drones και πυραύλους.
Παρά τις δηλώσεις των ΗΠΑ περί ολοκληρωτικής καταστροφής των ιρανικών δυνάμεων, αμερικανοί αξιωματούχοι σημειώνουν ότι οι βαλλιστικοί πύραυλοι που χρησιμοποιεί πλέον το Ιράν φαίνονται ταχύτεροι και πιο ευέλικτοι, υποδηλώνοντας ένα στρατό που προσαρμόζεται.
5. Η ιρανική ηγεσία έχει υιοθετήσει μια πιο επιθετική στάση
Μετά τον θάνατο του πατέρα του, ο νέος Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Μοτζταμπά Χαμενεΐ, αναδιάρθρωσε τις δυνάμεις του, αυστηροποιώντας τη στρατιωτική διοίκηση και ενισχύοντας τη λειτουργία των πολιτοφυλακών ως δικτύων πληροφοριών.
Οι Φρουροί της Επανάστασης, παράλληλα, έθεσαν τις βάσεις για την κλιμάκωση των επιθέσεων, στέλνοντας συμβούλους στο Ιράκ, την Υεμένη και τον Λίβανο.
6. Πισωγύρισμα στο πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης
Οι περισσότερες ζημιές στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν προκλήθηκαν από τα αμερικανοϊσραηλινά πλήγματα του Ιουνίου 2025. Οι εκτιμήσεις για την καθυστέρηση της ικανότητας κατασκευής πυρηνικού όπλου ποικίλλουν από αρκετούς μήνες έως μερικά χρόνια, ενώ οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα έχουν «παγώσει».
Σημειώνεται πως ο Τραμπ έχει επανειλημμένα απειλήσει να επιτεθεί σε υπόγειες εγκαταστάσεις όπου το Ιράν θα μπορούσε να αναβιώσει το πυρηνικό του πρόγραμμα, ενώ έχει μιλήσει για κατάσχεση του αποθέματος εμπλουτισμένου ουρανίου της Τεχεράνης. Οι Αμερικάνοι δεν έχουν επιχειρήσει τίποτα από τα δύο μέχρι στιγμής.
7. Η οικονομία του Ιράν έχει υποστεί συντριπτικό πλήγμα
Οι τιμές καταναλωτή στο Ιράν έχουν αυξηθεί πάνω από 80% σε σχέση με πέρυσι, ενώ το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο αναμένει πως η ιρανική οικονομία θα συρρικνωθεί φέτος κατά 5,4%.
Στο πλαίσιο του αμερικανικού αποκλεισμού, οι αποστολές αργού πετρελαίου του Ιράν μειώθηκαν σε περίπου 280.000 βαρέλια την ημέρα τον Μάιο, από περισσότερα από 2,2 εκατομμύρια τον Φεβρουάριο. Οι εξαγωγές ανέκαμψαν βάσει μιας συμφωνίας για το άνοιγμα των στενών, αλλά υποχώρησαν ξανά μετά την κατάρρευση της συμφωνίας.
8. Και επίσημα στόχος οι αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο
Οι σοβαρές ζημιές στη μοναδική ναυτική βάση των ΗΠΑ στο Μπαχρέιν, καθώς και τα πλήγματα σε τουλάχιστον 20 αμερικανικές εγκαταστάσεις στην περιοχή, ανάγκασαν τις ΗΠΑ να επανεξετάσουν τη συνολική στρατιωτική τους παρουσία στη Μέση Ανατολή.
Πριν από τον πόλεμο, ορισμένοι στρατιωτικοί αξιωματούχοι προειδοποιούσαν ότι οι βάσεις στον Κόλπο ήταν εκτεθειμένες. Μια πρόταση για μετακίνηση των εγκαταστάσεων ανατολικότερα κατά την πρώτη θητεία του Τραμπ δεν υλοποιήθηκε.
9. Το κόστος του πολέμου έχει αυξηθεί
Ο αμερικανός υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ είχε υπολογίσει το κόστος του πολέμου στα 37,5 δισεκατομμύρια δολάρια τον Ιούλιο, πριν από τον πιο πρόσφατο γύρο πληγμάτων που ακολούθησε. Νωρίτερα στον πόλεμο, όταν ο Χέγκσεθ δεχόταν ερωτήσεις για το κόστος της σύγκρουσης από νομοθέτες, απαντούσε ρωτώντας τους πόσα θα πλήρωναν για να διασφαλίσουν ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει πυρηνική βόμβα.
10. Η υποχώρηση του πληθωρισμού έχει ανατραπεί
Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου, φυσικού αερίου, λιπασμάτων και μεταφορών έχουν επιβαρύνει την ανάπτυξη, βλάπτοντας περισσότερο τις οικονομίες εισαγωγής ενέργειας στην Ευρώπη και την Ασία. Το ΔΝΤ αναμένει τώρα ότι ο παγκόσμιος πληθωρισμός θα αυξηθεί στο 4,7% φέτος από 4,1% το 2025, διακόπτοντας μια πτωτική πορεία που βρισκόταν σε εξέλιξη από το 2024. Το σοκ αυτό έδωσε στους υπεύθυνους χάραξης της νομισματικής πολιτικής έναν ακόμη λόγο να κινηθούν προσεκτικά όσον αφορά τα επιτόκια.
11. Νέα οικονομικά όπλα έχουν μπει στο παιχνίδι
Τουριστικά θέρετρα έχουν μετατραπεί σε πιθανά θέατρα συγκρούσεων - ο πόλεμος απέδειξε ότι ο έλεγχός τους παρέχει τεράστια ισχύ με τη μορφή πολιτικής και οικονομικής πίεσης.
12. Οι πρώτες ύλες γίνονται όλο και ακριβότερες
Το ήλιο, το οποίο είναι απαραίτητο για την κατασκευή ημιαγωγών για τη βιομηχανία τεχνητής νοημοσύνης και τα μηχανήματα μαγνητικής τομογραφίας, κοστίζει πλέον όλο και ακριβότερα μετά τις διαταραχές στο Κατάρ, έναν σημαντικό παραγωγό του αερίου.
Η σύγκρουση οδήγησε σε αύξηση των τιμών του θειικού οξέος, μιας χημικής ουσίας ζωτικής σημασίας για τα τρόφιμα, τα μέταλλα, το χαρτί, τα τσιπ υπολογιστών και το καθαρό νερό. Οι προμήθειες νάφθας, μιας πρώτης ύλης για πλαστικά, διαλύτες και χρώματα, δέχθηκαν επίσης πιέσεις, προκαλώντας μία από τις πιο περίεργες παρενέργειες του πολέμου: η ιαπωνική εταιρεία παραγωγής σνακ Calbee δήλωσε ότι σχεδιάζει να χρησιμοποιεί πλέον ασπρόμαυρη συσκευασία σε μερικά από τα πιο δημοφιλή πατατάκια της λόγω ελλείψεων νάφθας.
13. Χώρες συνάπτουν νέες συμμαχίες
Οι σύμμαχοι των ΗΠΑ, Τουρκία, Σαουδική Αραβία και Πακιστάν, υπέγραψαν σύμφωνο συλλογικής άμυνας στις αρχές Αυγούστου, καθώς ο πόλεμος εγείρει ερωτήματα σχετικά με την αξιοπιστία της αμερικανικής ομπρέλας ασφαλείας.
14. Οι ανταγωνιστές των ΗΠΑ ωφελούνται
Η Ρωσία κέρδιζε 12,7 δισεκατομμύρια δολάρια τον μήνα στο απόγειο του πολέμου χάρη στις υψηλότερες τιμές του πετρελαίου και μια προσωρινή απαλλαγή από τις αμερικανικές κυρώσεις στο πετρέλαιο, σύμφωνα με αξιωματούχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η απαλλαγή έληξε τον Ιούνιο.
15. Η υποστήριξη για τον πόλεμο μεταξύ των Αμερικανών ψηφοφόρων έχει υποχωρήσει
Η έγκριση για τον πόλεμο μεταξύ των εγγεγραμμένων ψηφοφόρων που ερωτήθηκαν έχει πέσει από το 50% στα τέλη Φεβρουαρίου όταν ξεκίνησε η σύγκρουση, σε 43% στα μέσα Ιουλίου καθώς οι μάχες αναζωπυρώνονταν, σύμφωνα με δημοσκόπηση του Fox News.
16. Οι ανθρώπινες απώλειες περιορίζονται
Ο πόλεμος έχει σκοτώσει περισσότερους από 3.600 ανθρώπους στο Ιράν, σύμφωνα με το Human Rights Activists News Agency, τους περισσότερους, αν όχι όλους, πριν από την προσωρινή εκεχειρία της 8ης Απριλίου.
Περίπου 18 αμερικανοί στρατιώτες έχασαν τη ζωή τους ως αποτέλεσμα ιρανικών επιθέσεων με drones και πυραύλους σε βάσεις και στρατιωτικά ατυχήματα στις ΗΠΑ, με εκατοντάδες άλλους να έχουν τραυματιστεί. Σε όλες τις αραβικές χώρες του Κόλπου, οι επιθέσεις αντιποίνων από τις ιρανικές αρχές και τις συμμαχικές ένοπλες ομάδες άφησαν 28 πολίτες νεκρούς και εκατοντάδες άλλους τραυματίες μέχρι τις 3 Ιουνίου, σύμφωνα με τη Διεθνή Αμνηστία.
