Η Ευρώπη δεν εμπιστεύεται ξαφνικά περισσότερο την Τουρκία. Ωστόσο, τη χρειάζεται περισσότερο από ποτέ.
Η αμφίθυμη στάση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, απέναντι στη συλλογική άμυνα του ΝΑΤΟ, σε συνδυασμό με τη σταδιακή μείωση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, ωθεί τους Ευρωπαίους συμμάχους να αναζητήσουν νέες ισορροπίες. Σε αυτό το πλαίσιο, η Τουρκία αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα, διαθέτοντας τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό της Συμμαχίας μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, ισχυρή αμυντική βιομηχανία, προηγμένα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και στρατηγική γεωγραφική θέση.
«Καθώς οι ΗΠΑ μειώνουν το βάρος που σηκώνουν εντός της Συμμαχίας, η σχετική βαρύτητα της Τουρκίας αυξάνεται», δήλωσε διπλωμάτης του ΝΑΤΟ στο Politico.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Σύμφωνα με τέσσερις διπλωμάτες της Συμμαχίας, η Ουάσινγκτον έχει αμφισβητήσει επανειλημμένα τη ρήτρα συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ, έχει αποσύρει στρατιωτικά μέσα από τα επιχειρησιακά σχέδια της Συμμαχίας, έχει μειώσει τις δυνάμεις της στη Γερμανία και εμφανίζεται απρόθυμη να συνεχίσει την προμήθεια κρίσιμου στρατιωτικού εξοπλισμού προς τους Ευρωπαίους συμμάχους.
Η Άγκυρα επιχειρεί να αξιοποιήσει τη συγκυρία. Ο υπουργός Άμυνας της Τουρκίας, Γιασάρ Γκιουλέρ, υποστήριξε ότι η στρατιωτική ισχύς, η αμυντική βιομηχανία και η στρατηγική θέση της χώρας του αποκτούν πλέον μεγαλύτερη σημασία για την Ευρώπη, εκτιμώντας παράλληλα ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να αποχωρήσουν από το ΝΑΤΟ.
Η Τουρκία παραμένει δύσκολος αλλά πολύτιμος σύμμαχος
Παρά τη νέα δυναμική, οι ευρωπαϊκές επιφυλάξεις δεν έχουν εξαφανιστεί. Η Τουρκία εξακολουθεί να συνδέει κάθε ουσιαστική εμβάθυνση των σχέσεων με την Ευρώπη με την παγωμένη ενταξιακή της πορεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ οι στενοί δεσμοί της με τη Ρωσία και την Κίνα, αλλά και οι επικρίσεις για το κράτος δικαίου και τα ανθρώπινα δικαιώματα, προκαλούν έντονο προβληματισμό.
«Σε μια περίοδο κατά την οποία η αμερικανική δέσμευση για την ευρωπαϊκή ασφάλεια αποδυναμώνεται, η συμβολή της Τουρκίας είναι απαραίτητη», σημειώνει ο πρώην Τούρκος διπλωμάτης και αναλυτής του Carnegie Europe, Σινάν Ουλγκέν. Ωστόσο, επισημαίνει ότι τα βαθύτερα προβλήματα στις σχέσεις Άγκυρας – Βρυξελλών εξακολουθούν να αποτελούν σημαντικό εμπόδιο.
Η Τουρκία υπήρξε διαχρονικά ένας ιδιόρρυθμος σύμμαχος του ΝΑΤΟ. Αν και η στρατηγική της θέση στη Μαύρη Θάλασσα και οι στρατιωτικές της δυνατότητες θεωρούνται εξαιρετικά σημαντικές, έχει επανειλημμένα προκαλέσει εντάσεις στη Συμμαχία, από την εισβολή στην Κύπρο το 1974 και τις διαρκείς αντιπαραθέσεις με την Ελλάδα μέχρι την αγορά των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400, που οδήγησε στην επιβολή αμερικανικών κυρώσεων.
Η αμυντική βιομηχανία αλλάζει τις ισορροπίες
Παρά τις διαφωνίες, η εντυπωσιακή ανάπτυξη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας καθιστά την Άγκυρα ολοένα και πιο ελκυστικό εταίρο.
Οι ευρωπαϊκές χώρες επιταχύνουν τον επανεξοπλισμό τους, αναζητώντας νέους προμηθευτές για να καλύψουν τα κενά που αφήνει η αμερικανική αποστασιοποίηση και να συνεχίσουν τη στήριξη της Ουκρανίας.
Η Τουρκία μπορεί να προσφέρει μεγάλες ποσότητες οπλικών συστημάτων σε σύντομο χρονικό διάστημα, μεταξύ αυτών τα δοκιμασμένα σε πραγματικές επιχειρήσεις drones της Baykar, αλλά και πολεμικά πλοία που κατασκευάζονται σε μόλις δύο έως τρία χρόνια.
Οι εξαγωγές της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας αυξήθηκαν κατά 50% μέσα στο τελευταίο έτος, αγγίζοντας τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια, γεγονός που κατατάσσει πλέον την Τουρκία στην 11η θέση παγκοσμίως μεταξύ των εξαγωγέων οπλικών συστημάτων.
Οι πρώτες συνεργασίες με την Ευρώπη
Η προσέγγιση αποτυπώνεται ήδη σε συγκεκριμένες συμφωνίες.
Το Ηνωμένο Βασίλειο και η Τουρκία συμφώνησαν να ενισχύσουν τον συντονισμό τους εντός του ΝΑΤΟ, ενώ η Baykar δημιούργησε κοινοπραξία με την ιταλική Leonardo για τη συμπαραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Παράλληλα, η Τουρκία παρέδωσε στη Ρουμανία το πρώτο πολεμικό πλοίο που εξάγει σε άλλο κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ, ενώ η Ισπανία συμφώνησε να προμηθευτεί 30 εκπαιδευτικά αεροσκάφη Hürjet.
Σύμφωνα με Τούρκο κυβερνητικό αξιωματούχο, αυξάνεται συνεχώς το ενδιαφέρον για νέες βιομηχανικές συνεργασίες με χώρες όπως η Ιταλία, η Ισπανία, η Ρουμανία, η Πολωνία, η Εσθονία, η Ουγγαρία, η Φινλανδία και η Πορτογαλία.
Παράλληλα, στις Βρυξέλλες εξετάζεται το ενδεχόμενο στενότερης συνεργασίας με την Τουρκία στον τομέα της ευρωπαϊκής άμυνας, ενώ κορυφαίοι αξιωματούχοι της ΕΕ συναντήθηκαν πρόσφατα με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για να συζητήσουν τις εξελίξεις στην περιφερειακή ασφάλεια.
Οι κόκκινες γραμμές παραμένουν
Παρά τη βελτίωση του κλίματος, οι διπλωμάτες του ΝΑΤΟ εκτιμούν ότι μια ουσιαστική πολιτική και αμυντική ενοποίηση με την Τουρκία δύσκολα μπορεί να προχωρήσει όσο παραμένουν ανοιχτά τα ζητήματα δημοκρατίας, ελευθερίας του Τύπου και κράτους δικαίου.
Επιπλέον, οι στενές σχέσεις της Άγκυρας με τη Ρωσία και την Κίνα εξακολουθούν να προκαλούν ανησυχία σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Παρ' όλα αυτά, η ανάγκη της Ευρώπης να ενισχύσει την άμυνά της απέναντι στη Ρωσία και να καλύψει το κενό που αφήνει η σταδιακή αποχώρηση των Ηνωμένων Πολιτειών από τον ρόλο του βασικού εγγυητή της ευρωπαϊκής ασφάλειας οδηγεί τις Βρυξέλλες σε μια πιο πραγματιστική προσέγγιση απέναντι στην Άγκυρα.
Όπως σημειώνουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, η συνεργασία στον τομέα της άμυνας ενδέχεται να αποτελέσει τον πιο ρεαλιστικό δρόμο για τη βελτίωση των σχέσεων ΕΕ – Τουρκίας, χωρίς να συνδέεται απαραίτητα με την επανεκκίνηση της ενταξιακής διαδικασίας.
