Σε μια από τις σημαντικότερες διπλωματικές εξελίξεις των τελευταίων ετών στη Μέση Ανατολή, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν φέρονται να βρίσκονται ένα βήμα πριν από την υπογραφή μιας προκαταρκτικής συμφωνίας που θα μπορούσε να οδηγήσει στον τερματισμό της πολεμικής κρίσης στην περιοχή και να αποκαταστήσει την ομαλότητα σε μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη.
Σύμφωνα με πληροφορίες από το Axios, οι δύο πλευρές, με τη μεσολάβηση του Πακιστάν, του Κατάρ, της Αιγύπτου και της Τουρκίας, αναμένεται να συμμετάσχουν σε εικονική συνάντηση την Κυριακή, κατά τη διάρκεια της οποίας θα μπορούσε να υπογραφεί ηλεκτρονικά ένα Μνημόνιο Κατανόησης (MoU) που θα καθορίζει τα επόμενα βήματα για την αποκλιμάκωση της κρίσης.
Τι προβλέπει το προσχέδιο της συμφωνίας
Παρότι δεν έχει δημοσιοποιηθεί επίσημο κείμενο, οι πληροφορίες που διαρρέουν από διάφορες πλευρές αναφέρουν ότι η συμφωνία ενδέχεται να περιλαμβάνει:
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Παράταση της κατάπαυσης του πυρός για 60 ημέρες.
- Επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ.
- Σταδιακή άρση ορισμένων περιορισμών στη ναυσιπλοΐα και το εμπόριο.
- Έναρξη νέων συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
- Δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης της εφαρμογής της συμφωνίας.
- Πιθανή χαλάρωση συγκεκριμένων οικονομικών κυρώσεων υπό όρους.
Ωστόσο, παραμένουν σημαντικές διαφωνίες σχετικά με το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία της Τεχεράνης και τις περιφερειακές συμμαχίες του Ιράν.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να αποτελέσει σημείο καμπής όχι μόνο για τις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν αλλά και για τη συνολική σταθερότητα της Μέσης Ανατολής, μιας περιοχής που βρίσκεται επί μήνες στο επίκεντρο γεωπολιτικών εντάσεων.
Παράλληλα, η πιθανή επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ θεωρείται καθοριστικής σημασίας για τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας, καθώς από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Ο Τραμπ προαναγγέλλει την υπογραφή
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, εμφανίστηκε ιδιαίτερα αισιόδοξος για την έκβαση των συνομιλιών.
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social, υποστήριξε ότι η συμφωνία έχει προγραμματιστεί να υπογραφεί άμεσα και ότι αμέσως μετά το Στενό του Ορμούζ θα ανοίξει ξανά για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έκανε επίσης αναφορά στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, δηλώνοντας ότι η Τεχεράνη δεν θα αποκτήσει πυρηνικά όπλα, ενώ υπογράμμισε πως η συμφωνία αποτελεί αποτέλεσμα μιας νέας προσέγγισης στις διμερείς σχέσεις.
Ωστόσο, προειδοποίησε ότι σε περίπτωση αποτυχίας εφαρμογής της συμφωνίας, η Ουάσιγκτον διατηρεί «την τελική εναλλακτική λύση», μια αναφορά που ερμηνεύθηκε από πολλούς ως έμμεση απειλή στρατιωτικής δράσης.
Η επιφυλακτική στάση της Τεχεράνης
Οι δηλώσεις αυτές προκάλεσαν άμεση αντίδραση από το Ιράν. Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, μέσω ανάρτησης στο Telegram, χαρακτήρισε την επιμονή του Τραμπ για υπογραφή της συμφωνίας την Κυριακή ως «ασυνήθιστη» και υποστήριξε ότι ασκεί πίεση στην ιρανική διαπραγματευτική ομάδα.
Σύμφωνα με την ανακοίνωση, οι Ιρανοί διαπραγματευτές έχουν ήδη καταστήσει σαφές ότι το μνημόνιο δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί και ότι η υπογραφή εντός της Κυριακής «δεν πρόκειται να συμβεί». Παράλληλα, οι Φρουροί της Επανάστασης άφησαν αιχμές για τα κίνητρα του Αμερικανού προέδρου, υποστηρίζοντας ότι επιθυμεί η ανακοίνωση της συμφωνίας να συμπέσει με τα γενέθλιά του στις 14 Ιουνίου, μετατρέποντας το γεγονός σε μια προσωπική πολιτική και επικοινωνιακή επιτυχία.
Το κλίμα επιβαρύνθηκε περαιτέρω από τη νέα προειδοποίηση του Τραμπ περί ύπαρξης «απόλυτης εναλλακτικής λύσης» σε περίπτωση αποτυχίας των συνομιλιών. Αν και δεν διευκρίνισε σε τι αναφέρεται, η δήλωση ερμηνεύεται ως μήνυμα ότι η Ουάσιγκτον διατηρεί στο τραπέζι πιο σκληρές επιλογές εφόσον δεν επιτευχθεί συμφωνία.
Παρά τις δημόσιες αντιπαραθέσεις, διπλωματικές πηγές εκτιμούν ότι οι συνομιλίες συνεχίζονται και ότι οι δύο πλευρές παραμένουν κοντά σε μια συμφωνία. Ωστόσο, οι διαφωνίες σχετικά με το χρονοδιάγραμμα και οι εκατέρωθεν πολιτικές πιέσεις δείχνουν ότι η τελική ευθεία των διαπραγματεύσεων εξακολουθεί να κρύβει σημαντικά εμπόδια.
Ο Νετανιάχου συγκαλεί συμβούλιο ασφαλείας
Στον απόηχο των δηλώσεων του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ο πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου αναμένεται να συγκαλέσει αύριο το υπουργικό συμβούλιο ασφαλείας, σύμφωνα με δημοσιεύματα ισραηλινών μέσων ενημέρωσης.
Όπως αναφέρουν ισραηλινές πηγές ασφαλείας, ανώτεροι αξιωματούχοι εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες ότι οι όροι της υπό διαμόρφωση συμφωνίας ενδέχεται να επηρεάσουν αρνητικά την ασφάλεια του Ισραήλ και τις περιφερειακές ισορροπίες.
Οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι η Ουάσιγκτον φέρεται να έχει αποδεχθεί βασικά στοιχεία των ιρανικών θέσεων, γεγονός που προκαλεί προβληματισμό στο Τελ Αβίβ, καθώς εκτιμάται ότι μπορεί να ενισχύσει τη θέση της Τεχεράνης στη Μέση Ανατολή.
Η συνεδρίαση του υπουργικού συμβουλίου ασφαλείας, που αναμένεται να συγκληθεί από τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, θα επικεντρωθεί στις τελευταίες εξελίξεις γύρω από τις συνομιλίες ΗΠΑ–Ιράν, καθώς και στις πιθανές επιπτώσεις για την εθνική ασφάλεια του Ισραήλ.
Ο ρόλος του Πακιστάν και των αραβικών χωρών
Καθοριστικό ρόλο στη διαδικασία έχουν διαδραματίσει το Πακιστάν και το Κατάρ, τα οποία λειτούργησαν ως βασικοί δίαυλοι επικοινωνίας ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη.
Ο πρωθυπουργός του Πακιστάν, Σεμπάζ Σαρίφ, δήλωσε ότι «οι δύο πλευρές βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε μια ειρηνευτική συμφωνία», επιβεβαιώνοντας ότι η χώρα του προετοιμάζεται για ηλεκτρονική τελετή υπογραφής.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, μετά την υπογραφή θα ακολουθήσουν τεχνικές συνομιλίες με τη συμμετοχή εμπειρογνωμόνων από όλες τις εμπλεκόμενες χώρες, προκειμένου να εξειδικευθούν οι όροι εφαρμογής της συμφωνίας.
{https://x.com/CMShehbaz/status/2065751039136207357}
Η επόμενη ημέρα και οι διεθνείς επιπτώσεις
Το ενδιαφέρον πλέον στρέφεται στις επαφές που θα πραγματοποιηθούν στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G7, όπου ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να συναντηθεί με ηγέτες αραβικών χωρών, μεταξύ των οποίων εκπρόσωποι της Αιγύπτου, του Κατάρ και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, στο επίκεντρο των συζητήσεων θα βρεθούν η εφαρμογή της συμφωνίας, η ασφάλεια στο Στενό του Ορμούζ και η διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου σταθερότητας στην περιοχή μετά το τέλος των συγκρούσεων.
Παράλληλα, το Ηνωμένο Βασίλειο και η Γαλλία φέρονται να εργάζονται για τη δημιουργία διεθνούς ναυτικού μηχανισμού που θα διασφαλίσει την ασφαλή διέλευση πλοίων από το στενό, το οποίο παραμένει κομβικής σημασίας για την παγκόσμια οικονομία.
Μια συμφωνία με παγκόσμιο αντίκτυπο
Αν τελικά υπογραφεί και εφαρμοστεί, η συμφωνία θα μπορούσε να αποτελέσει τη σημαντικότερη διπλωματική εξέλιξη στη Μέση Ανατολή τα τελευταία χρόνια.
Πέρα από την αποκλιμάκωση της έντασης ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν, θα μπορούσε να συμβάλει στη σταθεροποίηση των διεθνών αγορών ενέργειας, στη μείωση των γεωπολιτικών κινδύνων και στην επανεκκίνηση ενός διαλόγου που για μεγάλο χρονικό διάστημα έμοιαζε αδύνατος.
Παρ' όλα αυτά, οι αντικρουόμενες δηλώσεις από Ουάσιγκτον και Τεχεράνη καταδεικνύουν ότι οι τελευταίες ώρες πριν από την πιθανή υπογραφή παραμένουν κρίσιμες και ότι τίποτα δεν μπορεί ακόμη να θεωρηθεί δεδομένο.
