Η συζήτηση για πιθανή μεταβολή της πυρηνικής πολιτικής του Ιράν επανέρχεται δυναμικά, μετά τον θάνατο του ανώτατου ηγέτη Αλί Χαμενεΐ, ο οποίος αποδίδεται σε επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ. Αναλυτές εκτιμούν ότι οι σκληροπυρηνικοί κύκλοι του καθεστώτος ενδέχεται πλέον να επανεξετάσουν τη φάτουα που απαγόρευε την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων.
Σύμφωνα με το CNN, όταν το μυστικό πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης αποκαλύφθηκε πριν από περισσότερα από 20 χρόνια, η ιρανική ηγεσία υποστήριζε ότι είχε αποκλειστικά ειρηνικό χαρακτήρα. Ο ίδιος ο Χαμενεΐ είχε εκδώσει φάτουα –θρησκευτική και νομική απόφαση στο ισλαμικό δίκαιο– που απαγόρευε ρητά την κατασκευή πυρηνικών όπλων.
Ωστόσο, ο πρόσφατος θάνατός του φαίνεται να δημιουργεί νέα δεδομένα, ενισχύοντας τα περιθώρια για αλλαγή στάσης. Ήδη, η δημόσια συζήτηση στο εσωτερικό του Ιράν δείχνει να μετατοπίζεται προς μια πιο επιθετική προσέγγιση.
Χαρακτηριστική είναι η δήλωση του Τρίτα Πάρσι από το Quincy Institute for Responsible Statecraft, ο οποίος ανέφερε ότι «η πυρηνική φάτουα έχει ουσιαστικά καταρρεύσει», σημειώνοντας πως τόσο η πολιτική ελίτ όσο και η κοινή γνώμη έχουν αλλάξει σημαντικά στάση, ιδίως μετά από επανειλημμένους βομβαρδισμούς της χώρας εν μέσω διαπραγματεύσεων.
Για χρόνια, ο Χαμενεΐ αντιστεκόταν στις πιέσεις για ανάπτυξη πυρηνικού όπλου, ακόμη και μετά την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη συμφωνία του 2018 επί προεδρίας Ντόναλντ Τραμπ. Είχε υιοθετήσει μια στρατηγική «υπομονής», επιτρέποντας την προοδευτική εξέλιξη του προγράμματος εμπλουτισμού ουρανίου χωρίς να φτάσει στο στάδιο κατασκευής όπλου.
Μετά τις πρόσφατες εξελίξεις, ωστόσο, οι πιέσεις για αλλαγή δόγματος εντείνονται. Ιδίως μετά τις ισραηλινές επιθέσεις και τα αμερικανικά πλήγματα σε πυρηνικές εγκαταστάσεις, φωνές εντός του καθεστώτος ζητούν ανοιχτά επανεξέταση της πυρηνικής στρατηγικής.
Παρότι δεν έχει ανακοινωθεί επίσημη αλλαγή πολιτικής, το Ιράν διαθέτει ήδη σημαντικά αποθέματα υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου, που θα μπορούσαν –υπό προϋποθέσεις– να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη πυρηνικών όπλων.
Κεντρικό ρόλο στις εξελίξεις αναμένεται να διαδραματίσει ο νέος ανώτατος ηγέτης, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, του οποίου η στάση παραμένει ασαφής. Μέχρι στιγμής δεν έχει τοποθετηθεί ξεκάθαρα για το πυρηνικό πρόγραμμα, ενώ η περιορισμένη δημόσια παρουσία του εντείνει την αβεβαιότητα.
Την ίδια ώρα, οι Φρουροί της Επανάστασης ενισχύουν την επιρροή τους, προωθώντας πιο σκληροπυρηνικές θέσεις και αυξάνοντας την πίεση για μια πιο επιθετική στρατηγική.
Αναλυτές εκτιμούν ότι ο πόλεμος και τα πλήγματα που έχει δεχθεί το Ιράν έχουν αλλάξει ριζικά τους υπολογισμούς της ηγεσίας, περιορίζοντας τα κίνητρα για αυτοσυγκράτηση. Όπως επισημαίνεται, από τη στιγμή που η χώρα δέχθηκε επιθέσεις παρά την προηγούμενη στάση της, οι λόγοι αποφυγής ανάπτυξης πυρηνικών όπλων εξασθενούν.
Παρά ταύτα, η απόκτηση πυρηνικού όπλου δεν είναι απλή υπόθεση. Απαιτεί πολιτική απόφαση, τεχνολογική επάρκεια και περαιτέρω επεξεργασία του υλικού. Ακόμη και αν το Ιράν επιλέξει την κατασκευή μιας πιο απλής πυρηνικής συσκευής, η αξία της θα είναι κυρίως συμβολική και αποτρεπτική.
Η αποτροπή, ωστόσο, δεν είναι δεδομένη. Ειδικοί σημειώνουν ότι το Ιράν δεν μπορεί να απειλήσει άμεσα τις ΗΠΑ, ενώ η στρατηγική του εστιάζει κυρίως σε περιφερειακούς αντιπάλους, όπως το Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία.
Μια πιθανή πυρηνική εξέλιξη από την πλευρά της Τεχεράνης θα μπορούσε να πυροδοτήσει αλυσιδωτές αντιδράσεις στην περιοχή, με χώρες όπως η Σαουδική Αραβία να εξετάζουν το ενδεχόμενο απόκτησης αντίστοιχων δυνατοτήτων, ανοίγοντας τον δρόμο για μια νέα κούρσα εξοπλισμών στη Μέση Ανατολή.
Δείτε τις τελευταίες εξελίξεις για τον πόλεμο ΕΔΩ
