Η ομιλία του Καναδού πρωθυπουργού Μαρκ Κάρνεϊ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός συνόψισε την διεθνή κατάσταση των πραγμάτων, φωτίζοντας τις κατακλυσμιαίες αλλαγές της εποχής μας. Ο Κάρνεϊ ανέφερε ότι «για δεκαετίες, χώρες όπως ο Καναδάς ευημέρησαν μέσα σε αυτό που αποκαλούσαμε διεθνή τάξη βασισμένη σε κανόνες. Ενταχθήκαμε στους θεσμούς της, επαινούσαμε τις αρχές της, επωφεληθήκαμε από την προβλεψιμότητά της. Και χάρη σε αυτή, μπορούσαμε να ακολουθούμε εξωτερικές πολιτικές βασισμένες σε αξίες, υπό την προστασία της».
Ο Καναδός πρωθυπουργός προσέθεσε: «Γνωρίζαμε ότι η αφήγηση της διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες ήταν εν μέρει ψευδής: ότι οι ισχυρότεροι εξαιρούσαν τον εαυτό τους όταν τους συνέφερε, ότι οι εμπορικοί κανόνες εφαρμόζονταν ασύμμετρα, και ότι το διεθνές δίκαιο εφαρμοζόταν με διαφορετική αυστηρότητα, ανάλογα με την ταυτότητα του κατηγορουμένου ή του θύματος. Αυτή η μυθοπλασία ήταν χρήσιμη, και η αμερικανική ηγεμονία ειδικότερα συνέβαλε στην παροχή δημόσιων αγαθών, ανοικτών θαλάσσιων οδών, ενός σταθερού χρηματοπιστωτικού συστήματος, συλλογικής ασφάλειας και στήριξης πλαισίων για την επίλυση διαφορών». Και υπογράμμισε: «Αυτή η συμφωνία πλέον δεν λειτουργεί. Θα είμαι ευθύς. Βρισκόμαστε στη μέση μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης».
Ο Τραμπ και η Γροιλανδία
Η χτεσινή ομιλία του Τραμπ στο Νταβός επιβεβαίωσε πλήρως όσα είχε επισημάνει ο Κάρνεϊ την προηγούμενη μέρα. Ο Τραμπ γκρεμίζει τους πυλώνες του μεταποπολεμικού κόσμου και της συλλογικής Δύσης, ακυρώνοντας τους βασικούς κανόνες της διεθνούς τάξης και αντιμετωπίζοντας του Ευρωπαίους συμμάχους με ταπεινωτικό τρόπο. Ο τρόπος που μίλησε ο Τραμπ για τη Γροιλανδία ήταν αποκαλυπτικός της νέας τάξης πραγμάτων που αναδύεται. Δήλωσε βέβαια ότι δεν θα προσφύγει στη χρήση βίας, αλλά η απαίτηση του να του παραδοθούν από τη Δανία οι «τίτλοι ιδιοκτησίας» της Γροιλανδίας, δεν στηρίχτηκε ούτε σε κάποια πρόνοια του διεθνούς δικαίου ούτε (πολύ περισσότερο) στη βούληση των κατοίκων τη Γροιλανδίας. Ο Τραμπ ζήτησε να του παραδοθεί η Γροιλανδία γιατί το επιτάσσει η εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ. Προσέθεσε ότι με αυτόν τον τρόπο θα προστατευτεί η παγκόσμια ειρήνη, επαναλαμβάνοντας την αντίληψη που έχουν οι αυτοκρατορίες για την ειρήνη από τότε που ο Ιούλιος Καίσαρας «ειρήνευσε» τη Γαλατία.
Ανακούφιση
Μετά την ομιλία του, ο Τραμπ συναντήθηκε με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε και ανακοίνωσε ότι κατέληξαν σε ένα πλαίσιο συμφωνίας για τη Γροιλανδία. Ανέφερε ακόμα ότι οι δασμοί στις 8 ευρωπαϊκές χώρες που έστειλαν στρατιώτες στη Γροιλανδία, δεν θα επιβληθούν τελικά. Ούτε ο Τραμπ ούτε ο Ρούτε έδωσαν πληροφορίες για πλαίσιο το οποίο φέρεται να συμφώνησαν. Ωστόσο, σύμφωνα με ρεπορτάζ του Axios, το πλαίσιο συμφωνίας δεν περιλαμβάνει τη μεταβίβαση της συνολικής κυριαρχίας επί της Γροιλανδίας από τη Δανία στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το σχέδιο προβλέπει την επικαιροποίηση της «Συμφωνίας Άμυνας της Γροιλανδίας» του 1951 μεταξύ των ΗΠΑ και της Δανίας, η οποία επέτρεπε στις ΗΠΑ να κατασκευάσουν στρατιωτικές βάσεις στο νησί και να θεσπίσουν «αμυντικές ζώνες». Επίσης, σύμφωνα πάντα με το Axios, θα τοποθετηθούν στη Γροιλανδία αντιαεροπορικά συστήματα του «Χρυσού Θόλου» και θα γίνουν εργασίες εξόρυξης πρώτων υλών.
Ανακούφιση;
Δεν είναι σαφές αν οι Δανοί και οι Γροιλανδοί έχουν όντως συμφωνήσει με αυτό το πλαίσιο. Οι Ευρωπαίοι πάντως εκφράζουν την ανακούφισή τους μιας και απομακρύνθηκαν η προοπτική τους εμπορικού πολέμου με τις ΗΠΑ καθώς και το ενδεχόμενο μιας αμερικανικής στρατιωτική επιχείρησης. Η ΕΕ αισθάνεται ότι γλίτωσε τα χειρότερα. Ωστόσο, τα ζητήματα που τίθενται είναι πολύ μεγάλα:
Η όποια συμφωνία γίνεται υπό την απειλή στρατιωτικής βίας (αρχικά ο Τραμπ δεν την είχε αποκλείσει) και οικονομικού πολέμου. Πέρα από τον θεμελιωδώς αντιδημοκρατικό χαρακτήρα της, μια συμφωνία που συνάπτεται υπό καθεστώς απειλής είναι άκυρη με βάση το διεθνές δίκαιο.
Η διατύπωση ότι «η συμφωνία δεν προβλέπει τη μεταβίβαση ολόκληρης της Γροιλανδίας στις ΗΠΑ», αφήνει το παράθυρο για να αποκτήσουν οι ΗΠΑ κυριαρχία επί των εδαφών των βάσεων και των «αμυντικών ζωνών». Δηλαδή να αποσπάσουν τελικά εδάφη της Γροιλανδίας. Υπενθυμίζεται ότι στην Κύπρο οι Βρετανοί (υποστηρίζουν ότι) έχουν κυριαρχία επί των εδαφών των βάσεων τους , κάτι όμως που είναι απομεινάρι της αποικιοκρατίας και αντίκειται στο διεθνές δίκαιο.
Με βάση ποια λογική (πλην αυτής της ισχύος) οι αμερικανικές εταιρίες «θα κάνουν εργασίες για πρώτες ύλες» στη Γροιλανδία, χωρίς διεθνή διαγωνισμό; Το βασικό όμως είναι ότι διαμορφώνεται μια συμφωνία για το μέλλον της Γροιλανδίας, ερήμην των κατοίκων της. Ρώτησε κανείς τους Γροιλανδούς αν θέλουν τη στρατιωτικοποίηση της πατρίδας τους, αν συμφωνούν με τις εξορύξεις που οξύνουν την κλιματική κρίση και, κυρίως, αν συναινούν σε έναν υποτιθέμενο «συμβιβασμό» με τον Τραμπ.
Ο γάιδαρος του Χότζα
Ο Τραμπ ζητάει τα πάντα από εχθρούς και συμμάχους, χρησιμοποιώντας την απειλή της προσφυγής στην τεράστια αμερικανική ισχύ. Στη συνέχεια, γίνονται διαπραγματεύσεις στις οποίες η αμερικανική πλευρά «υποχωρεί» από την αρχική μαξιμαλιστική θέση της, αφού έχει αναγκάσει την άλλη πλευρά σε παραχωρήσεις. Οι παραχωρήσεις αυτές είναι τόσο μεγάλες που δεν θα μπορούσαν να γίνουν παρά μόνο σε καθεστώς απειλής. Βεβαίως, η πλευρά που τις κάνει, αισθάνεται ανακουφισμένη γιατί θεωρεί ότι γλίτωσε τα χειρότερα κι ενδεχομένως βαυκαλίζεται ότι λειτουργεί η παλιά διεθνής τάξη. Το πρόβλημα είναι ότι ο γάιδαρος του Χότζα πάνω που συνήθισε να τρώει λιγότερο, πέθανε…Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε ότι βρισκόμαστε στη μέση μιας ρήξης, όχι μιας μετάβασης, όπως λέει ο Κάρνεϊ.
