Σχέδιο προληπτικών παρεμβάσεων με «εργαλειοθήκη» μέτρων που περιλαμβάνει πιθανή επαναφορά επιδοτήσεων τύπου fuel pass, power pass αλλά και market pass επεξεργάζεται το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις ενός ενδεχόμενου νέου κύματος ακρίβειας.
Η προετοιμασία συνδέεται με το ενδεχόμενο κλιμάκωσης της κρίσης στη Μέση Ανατολή, η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντική άνοδο των τιμών ενέργειας και να αναζωπυρώσει τις πληθωριστικές πιέσεις.
Η ανησυχία εστιάζεται κυρίως στο ενδεχόμενο ενός νέου ενεργειακού σοκ, καθώς μια σημαντική αύξηση στις διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου θα μπορούσε να ενισχύσει τον πληθωρισμό και να περιορίσει την κατανάλωση σε ολόκληρη την Ευρώπη. Ορισμένοι οικονομολόγοι εκτιμούν ότι εάν η τιμή του πετρελαίου κινηθεί προς τα 100 δολάρια το βαρέλι, οι πιέσεις στις ευρωπαϊκές οικονομίες θα ενταθούν αισθητά.
Στο πλαίσιο αυτό, τα πρώτα εργαλεία που εξετάζονται αφορούν την αγορά ενέργειας. Στο τραπέζι βρίσκονται παρεμβάσεις στις τιμές καυσίμων αλλά και άλλες κινήσεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν την επιβάρυνση για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Εφόσον διαπιστωθεί ότι οι αυξήσεις τιμών περνούν από τη χονδρική στη λιανική αγορά, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει την ενεργοποίηση στοχευμένων παρεμβάσεων στήριξης εισοδήματος. Μεταξύ των επιλογών που βρίσκονται στην «εργαλειοθήκη» είναι επιδόματα για την αντιστάθμιση του αυξημένου κόστους καυσίμων στα πρότυπα του fuel pass, επιστροφές για επιβαρύνσεις στους λογαριασμούς ηλεκτρικού ρεύματος αντίστοιχες με τα power pass που είχαν εφαρμοστεί την περίοδο της ενεργειακής κρίσης, αλλά και ενισχύσεις για την κάλυψη μέρους των δαπανών τροφίμων μέσω παρεμβάσεων τύπου market pass. Τα μέτρα αυτά θα στοχεύουν κυρίως τα χαμηλότερα και μεσαία εισοδήματα.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, σε πρώτη φάση θα αξιολογηθεί η ανάγκη στήριξης κυρίως στο σκέλος των καυσίμων, ενώ η ενεργοποίηση μέτρων για την κατανάλωση τροφίμων θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο οι αυξήσεις τιμών περάσουν με ένταση στην αγορά. Σε ό,τι αφορά τα δημοσιονομικά περιθώρια, οι μέχρι στιγμής ενδείξεις δείχνουν ότι ο κρατικός προϋπολογισμός κινείται κοντά στους στόχους. Πληροφορίες αναφέρουν ότι ο Φεβρουάριος έκλεισε κοντά στις προβλέψεις, μετά την υστέρηση που είχε καταγραφεί στα φορολογικά έσοδα τον Ιανουάριο, η οποία αποδόθηκε κυρίως στις επιπτώσεις των αγροτικών κινητοποιήσεων. Ωστόσο, η πορεία της οικονομίας θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή. Στο δυσμενές σενάριο, εκτιμάται ότι η ανάπτυξη θα μπορούσε να επιβραδυνθεί κατά περίπου μισή ποσοστιαία μονάδα, υποχωρώντας κοντά στο 1,9%, ενώ η κατανάλωση θα περιοριζόταν περίπου στο 1% και οι επενδύσεις θα κατέγραφαν αισθητή επιβράδυνση.
Το ερώτημα εάν μέτρα όπως τα fuel pass, power pass και market pass επαρκούν για να συγκρατήσουν τις επιπτώσεις ενός νέου κύματος ακρίβειας εξαιτίας της κρίσης στη Μέση Ανατολή εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης. Τα συγκεκριμένα εργαλεία έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά ως προσωρινές παρεμβάσεις, καθώς μπορούν να προσφέρουν γρήγορη ανακούφιση στα νοικοκυριά από τις αυξήσεις στα καύσιμα, στην ενέργεια και στα βασικά είδη διατροφής. Ωστόσο, σχεδιάστηκαν κυρίως για βραχυπρόθεσμες κρίσεις και όχι για παρατεταμένες περιόδους υψηλού πληθωρισμού.
Εάν η ένταση στη Μέση Ανατολή παραμείνει περιορισμένη χρονικά και οι διεθνείς τιμές ενέργειας υποχωρήσουν μετά από ένα σύντομο διάστημα αναταραχής, τέτοιου τύπου στοχευμένες επιδοτήσεις θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως «γέφυρα» για τα νοικοκυριά, απορροφώντας μέρος των αυξήσεων μέχρι να σταθεροποιηθούν οι αγορές. Σε αυτή την περίπτωση, τα pass θα μπορούσαν να περιορίσουν τις πιο έντονες κοινωνικές και οικονομικές πιέσεις χωρίς να επιβαρύνουν υπερβολικά τα δημόσια οικονομικά.
Αντίθετα, σε ένα σενάριο παρατεταμένης γεωπολιτικής έντασης που θα διατηρήσει υψηλές τις τιμές πετρελαίου, φυσικού αερίου και βασικών εμπορευμάτων για πολλούς μήνες, τα συγκεκριμένα μέτρα δύσκολα θα επαρκέσουν από μόνα τους. Η εμπειρία της ενεργειακής κρίσης των προηγούμενων ετών δείχνει ότι οι προσωρινές επιδοτήσεις μπορούν να μετριάσουν το κόστος για ένα διάστημα, αλλά δεν μπορούν να αντισταθμίσουν πλήρως μια διαρκή άνοδο των τιμών. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον θα απαιτούνταν είτε πιο μόνιμες παρεμβάσεις στην αγορά ενέργειας είτε ευρύτερα μέτρα στήριξης εισοδήματος.
Τέλος, η αποτελεσματικότητα των pass εξαρτάται και από το πόσο βαθιά θα περάσουν οι αυξήσεις στην πραγματική οικονομία. Αν η άνοδος των τιμών ενέργειας μετακυλιστεί στα τρόφιμα, στις μεταφορές και στο σύνολο της παραγωγικής αλυσίδας, τότε η ακρίβεια θα γίνει πιο διάχυτη και η ανάγκη για ευρύτερες πολιτικές θα είναι μεγαλύτερη.
