Δότης σπέρματος, ο οποίος δεν γνώριζε ότι φέρει γενετική μετάλλαξη που αυξάνει δραματικά τον κίνδυνο καρκίνου, βοήθησε στη σύλληψη τουλάχιστον 197 παιδιών σε όλη την Ευρώπη - και στην Ελλάδα - σύμφωνα με έρευνα που δημοσιοποιεί το BBC. Κάποια από αυτά τα παιδιά πέθαναν και όσα κληρονόμησαν το γονίδιο πιθανότατα θα έρθουν αντιμέτωπα με τον καρκίνο.
Το σπέρμα δεν πωλήθηκε σε κλινικές του Ηνωμένου Βασιλείου, ωστόσο το BBC μπορεί να επιβεβαιώσει ότι ένας «πολύ μικρός» αριθμός βρετανικών οικογενειών, οι οποίες έχουν ενημερωθεί, χρησιμοποίησαν το σπέρμα του δότη ενώ έκαναν θεραπεία γονιμότητας στη Δανία.
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος της Δανίας, η οποία πούλησε το σπέρμα, παραδέχτηκε ότι χρησιμοποιήθηκε για τη σύλληψη παιδιών σε αρκετές χώρες.
Η έρευνα διεξήχθη από 14 δημόσιους ραδιοτηλεοπτικούς φορείς, συμπεριλαμβανομένου του BBC.
Το σπέρμα χρησιμοποιήθηκε επί 17 χρόνια
Το σπέρμα προήλθε από φοιτητή που πληρώθηκε για να γίνει δωρητής, το 2005. Στη συνέχεια το σπέρμα του χρησιμοποιήθηκε από γυναίκες για περίπου 17 χρόνια.
Ο άνδρας φαινόταν υγιής όταν πέρασε τους ελέγχους δότη. Ωστόσο, το DNA σε ορισμένα από τα κύτταρά του μεταλλάχθηκε πριν γεννηθεί.
Αυτό προκάλεσε βλάβη στο γονίδιο TP53, το οποίο έχει τον κρίσιμο ρόλο να αποτρέπει τα κύτταρα του σώματος να μετατραπούν σε καρκινικά.
Το μεγαλύτερο μέρος του σώματος του δότη δεν έχει τη μετάλλαξη στο γονίδιο TP53, αλλά έως και το 20% του σπέρματός του την περιέχει.
Ωστόσο, τα παιδιά που θα γεννηθούν από το προσβεβλημένο σπέρμα θα έχουν τη μετάλλαξη σε κάθε κύτταρο του σώματός τους.
Αυτό είναι γνωστό ως σύνδρομο Li Fraumeni και συνοδεύεται από πιθανότητα έως και 90% εμφάνισης καρκίνου, ιδιαίτερα κατά την παιδική ηλικία, καθώς και καρκίνου του μαστού αργότερα.
«Είναι μια τρομερή διάγνωση», δήλωσε στο BBC η καθηγήτρια Clare Turnbull, από το Ινστιτούτο Έρευνας Καρκίνου στο Λονδίνο. Κάθε χρόνο απαιτούνται μαγνητικές τομογραφίες σώματος και εγκεφάλου, καθώς και κοιλιακοί υπέρηχοι, για την ανίχνευση όγκων. Οι γυναίκες συχνά επιλέγουν να υποβληθούν σε αφαίρεση στήθους για να μειώσουν τον κίνδυνο καρκίνου.
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπερματοζωαρίων δήλωσε ότι «ο ίδιος ο δότης και τα μέλη της οικογένειάς του δεν είναι άρρωστα» και μια τέτοια μετάλλαξη «δεν ανιχνεύεται προληπτικά με γενετικό έλεγχο». Ανέφερε ότι «μπλόκαραν αμέσως» τον δότη μόλις ανακαλύφθηκε το πρόβλημα με το σπέρμα του.
Εχουν πεθάνει παιδιά
Γιατροί που εξέτασαν παιδιά με καρκίνο που συνδέεται με τη δωρεά σπέρματος εξέφρασαν φέτος τις ανησυχίες τους στην Ευρωπαϊκή Εταιρεία Γενετικής Ανθρώπου.
Ανέφεραν ότι 23 από τα 67 παιδιά που εντόπισαν έφεραν τη μετάλλαξη. Δέκα είχαν ήδη διαγνωστεί με καρκίνο.
Σύμφωνα με στοιχεία που συνέλεξε το BBC, γεννήθηκαν τουλάχιστον 197 παιδιά με το σπέρμα από τον συγκεκριμένο δότη - αυτός μπορεί να μην είναι ο τελικός αριθμός, καθώς δεν έχουν ληφθεί δεδομένα από όλες τις χώρες.
Επίσης, είναι άγνωστο πόσα από αυτά τα παιδιά κληρονόμησαν την επικίνδυνη μετάλλαξη.
Η Δρ. Edwige Kasper, από το Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο της Ρουέν, στη Γαλλία, η οποία παρουσίασε τα αρχικά δεδομένα, δήλωσε ότι «Έχουμε πολλά παιδιά που έχουν ήδη αναπτύξει καρκίνο. Κάποια ανέπτυξαν δύο διαφορετικούς καρκίνους και μερικά από αυτά έχουν πέθαναν σε πολύ νεαρή ηλικία».
Μαρτυρία μητέρας παιδιού που φέρει το γονίδιο
Η Céline - δεν είναι το πραγματικό της όνομα - είναι μια ανύπαντρη μητέρα στη Γαλλία, το παιδί της οποίας συνελήφθη με το σπέρμα του δότη πριν από 14 χρόνια και φέρει τη μετάλλαξη.
Δέχτηκε ένα τηλεφώνημα από την κλινική γονιμότητας που χρησιμοποιούσε στο Βέλγιο, που την προέτρεπε να κάνει εξετάσεις στην κόρη της.
Η ίδια επισημαίνει στο BBC ότι είναι απαράδεκτο το ότι της δόθηκε σπέρμα που «δεν ήταν καθαρό, δεν ήταν ασφαλές και ενείχε κίνδυνο».
Γνωρίζει ότι ο καρκίνος θα την κατατρέχει για το υπόλοιπο της ζωής της.
Στο σπέρμα ταξίδεψε σε 14 χώρες - και στην Ελλάδα
Το σπέρμα του δότη χρησιμοποιήθηκε από 67 κλινικές γονιμότητας σε 14 χώρες, μεταξύ αυτών και η Ελλάδα, όπως φαίνεται και στον χάρτη που δημοσιεύει το BBC.
Χώρες παραβιάζουν τα όρια
Δεν υπάρχει νόμος για το πόσες φορές μπορεί να χρησιμοποιηθεί το σπέρμα ενός δότη παγκοσμίως. Ωστόσο, μεμονωμένα χώρες θέτουν τα δικά τους όρια.
Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Σπέρματος παραδέχεται ότι αυτά τα όρια «δυστυχώς» παραβιάστηκαν σε ορισμένες χώρες και ότι βρίσκεται «σε διάλογο με τις αρχές της Δανίας και του Βελγίου».
Στο Βέλγιο, για παράδειγμα, το σπέρμα ενός δότη μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο από έξι οικογένειες. Αντ' αυτού, 38 διαφορετικές γυναίκες γέννησαν 53 παιδιά με το σπέρμα του ίδιου δότη.
Το όριο στο Ηνωμένο Βασίλειο είναι 10 οικογένειες ανά δότη.
«Πρέπει να γίνουν περισσότερα για να μειωθεί οι γεννήσεις παγκοσμίως από τους ίδιους δότες», δήλωσε η Sarah Norcross, διευθύντρια του Progress Educational Trust, ενός ανεξάρτητου φιλανθρωπικού οργανισμού για άτομα που πάσχουν από υπογονιμότητα και γενετικές παθήσεις.
«Δεν κατανοούμε πλήρως ποιες θα είναι οι κοινωνικές και ψυχολογικές επιπτώσεις από το να έχουμε αυτά τα εκατοντάδες ετεροθαλή αδέρφια. Μπορεί ενδεχομένως να είναι τραυματικό», δήλωσε στο BBC News.
Με πληροφορίες από BBC
