Νέες χώρες θα μπορούσαν να ενταχθούν στην Ευρωπαϊκή Ένωση χωρίς πλήρη δικαιώματα ψήφου – σε μια προσπάθεια να κατευναστούν ηγέτες, όπως ο Βίκτορ Όρμπαν, που αντιδρούν στην προοπτική διεύρυνσης του μπλοκ.
Σύμφωνα με το Politico –που παρουσιάζει το σχέδιο–, η πρόταση για την αλλαγή των κανόνων ένταξης στην ΕΕ βρίσκεται σε αρχικό στάδιο και θα πρέπει να εγκριθεί από όλα τα υπάρχοντα κράτη μέλη.
Πρόκειται για την πιο πρόσφατη προσπάθεια κυβερνήσεων που υποστηρίζιουν τη διεύρυνση –όπως της Αυστρίας και της Σουηδίας– να δώσουν νέα πνοή σε μια διαδικασία που σήμερα μπλοκάρεται από τη Βουδαπέστη και λίγες ακόμη πρωτεύουσες, λόγω φόβων ότι θα προκαλέσει ανεπιθύμητο ανταγωνισμό στις τοπικές αγορές ή θα θέσει σε κίνδυνο τα συμφέροντα ασφαλείας.
Η ΕΕ έχει καταστήσει τη διεύρυνση στρατηγική προτεραιότητα εν μέσω της επεκτατικής ατζέντας του Ρώσου προέδρου, αν και η ώθηση για αύξηση του αριθμού των μελών από 27 σε έως και 30 μέσα στην επόμενη δεκαετία αποκαλύπτει τις εσωτερικές διαιρέσεις του μπλοκ.
«Τα μελλοντικά μέλη θα πρέπει να υποχρεωθούν να παραιτηθούν από το δικαίωμα βέτο έως ότου εφαρμοστούν βασικές θεσμικές μεταρρυθμίσεις – όπως η εισαγωγή της ειδικής πλειοψηφίας στους περισσότερους τομείς πολιτικής», δήλωσε ο Άντον Χόφραϊτερ, πρόεδρος της Επιτροπής Ευρωπαϊκών Υποθέσεων της Γερμανικής Βουλής. «Η διεύρυνση δεν πρέπει να καθυστερεί λόγω μπλοκαρισμάτων από μεμονωμένα κράτη μέλη της ΕΕ».
Η πρωτοβουλία θα επέτρεπε σε χώρες που βρίσκονται ήδη στον δρόμο προς την ένταξη –όπως η Ουκρανία, η Μολδαβία και το Μαυροβούνιο– να απολαμβάνουν πολλά από τα οφέλη της ιδιότητας μέλους, αλλά χωρίς δικαίωμα βέτο, κάτι που οι κυβερνήσεις της ΕΕ ανέκαθεν θεωρούσαν το ύστατο εργαλείο για να αποτρέπουν πολιτικές που δεν επιθυμούν.
Η λογική πίσω από την πρόταση –η οποία συζητείται ανεπίσημα μεταξύ των χωρών της ΕΕ και της Επιτροπής– είναι ότι η ένταξη νέων χωρών χωρίς δικαίωμα βέτο, τουλάχιστον στην αρχή, θα τους επέτρεπε να ενταχθούν με πιο ευέλικτους όρους, χωρίς να απαιτείται αναθεώρηση των βασικών συνθηκών της ΕΕ, κάτι που αρκετές κυβερνήσεις θεωρούν αδιανόητο.
Προηγουμένως, οι ηγέτες της ΕΕ είχαν επιμείνει ότι μια τέτοια αναθεώρηση ήταν απαραίτητη πριν το μπλοκ μπορέσει να δεχθεί νέα μέλη όπως η Ουκρανία, τονίζοντας τον κίνδυνο αύξησης των αδιεξόδων στις Βρυξέλλες.
Ωστόσο, οι προσπάθειες για την κατάργηση του δικαιώματος βέτο και για τα υπάρχοντα μέλη της ΕΕ έχουν αντιμετωπίσει σθεναρή αντίσταση, όχι μόνο από την Ουγγαρία αλλά και από τη Γαλλία και την Ολλανδία.
«Λύση εδώ και τώρα»
Η πρωτοβουλία αυτή έρχεται να κατευνάσει όμως και την αυξανόμενη απογοήτευση μεταξύ των υποψήφιων χωρών της Ανατολικής Ευρώπης και των Δυτικών Βαλκανίων που έχουν προχωρήσει σε εκτεταμένες εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, αλλά δεν είναι πιο κοντά στην ένταξη, χρόνια μετά την αίτηση. Στην περίπτωση του Μαυροβουνίου, ενδεικτικά, οι διαπραγματεύσεις για την ένταξη ξεκίνησαν το 2012.
«Η τελευταία χώρα που μπήκε [στην ΕΕ] ήταν η Κροατία πριν από περισσότερα από δέκα χρόνια – και στο μεταξύ το Ηνωμένο Βασίλειο αποχώρησε», δήλωσε ο πρόεδρος του Μαυροβουνίου, Γιάκοβ Μιλάτοβιτς, στο Politicο. «Γι’ αυτό, πιστεύω ότι τώρα είναι η στιγμή να αναζωογονήσουμε τη διαδικασία και να ανανεώσουμε λίγο την ιδέα της ΕΕ ως μιας λέσχης που εξακολουθεί να προσελκύει νέα μέλη».
Ο αναπληρωτής πρωθυπουργός της Ουκρανίας, Τάρας Κάτσκα, συμμερίστηκε αυτές τις ανησυχίες, ζητώντας «δημιουργικές» λύσεις για να ξεμπλοκάρει η διεύρυνση της ΕΕ.
«Η αναμονή δεν είναι επιλογή», είπε σε συνέντευξή του. «Χρειαζόμαστε λύση εδώ και τώρα. Αυτό είναι σημαντικό για την Ουκρανία αλλά και για την Ευρωπαϊκή Ένωση … Πιστεύω ότι, καθώς η Ρωσία δοκιμάζει την ευρωπαϊκή ασφάλεια με drones, το ίδιο κάνει και υπονομεύοντας την ενότητα της ΕΕ».
Ενώ η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, έχει θέσει τη διεύρυνση στο επίκεντρο της στρατηγικής της, προωθώντας την ένταξη της Ουκρανίας και της Μολδαβίας έως το 2030, οι χώρες της ΕΕ μέχρι στιγμής αντιστέκονται στις προσπάθειες για επιτάχυνση της διαδικασίας. Νωρίτερα αυτόν τον μήνα, τα μέλη του μπλοκ απέρριψαν την προσπάθεια του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να προχωρήσει η διεύρυνση.
Παρόλα αυτά, οι ηγέτες των χωρών των Δυτικών Βαλκανίων –Αλβανίας, Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, Κοσόβου, Μαυροβουνίου, Βόρειας Μακεδονίας και Σερβίας– θα συναντηθούν με Ευρωπαίους ηγέτες την Τετάρτη στο Λονδίνο, σε μια σύνοδο της «Διαδικασίας του Βερολίνου», που εστιάζει στην ενίσχυση της περιφερειακής συνεργασίας ως προπομπό της ένταξής τους στην ΕΕ.
Ενόψει της επικείμενης αξιολόγησης της Επιτροπής για την πρόοδο των υποψήφιων χωρών, ένας από τους Ευρωπαίους διπλωμάτες δήλωσε ότι η Επιτροπή θα μπορούσε να επιταχύνει τη διαδικασία διεύρυνσης προχωρώντας στις διαπραγματεύσεις χωρίς να χρειάζεται επίσημη έγκριση και από τα 27 κράτη μέλη κάθε φορά – αποφεύγοντας έτσι το προδιαγεγραμμένο βέτο του Ορμπάν.
