Το Χάρβαρντ λέει ότι δεν θα αποδεχθεί τις απαιτήσεις του Ντόναλντ Τραμπ, είτε συνεχίσει να λαμβάνει ομοσπονδιακή χρηματοδότηση, είτε όχι. Το πλουσιότερο πανεπιστήμιο στον κόσμο είναι πλέον σε ανοιχτή κόντρα με τον Λευκό Οίκο. Και ήδη πολλοί αναρωτιούνται πόσο μπορεί να αντέξει.
«Καμία κυβέρνηση, ανεξαρτήτως του ποιο κόμμα είναι στην εξουσία, δεν θα έπρεπε να υπαγορεύει τι μπορούν να διδάξουν τα ιδιωτικά πανεπιστήμια». Αυτό τόνισε ο πρόεδρος του Χάρβαρντ, Άλαν Γκάρμπερ, στην ανακοίνωση που εξέδωσε μετά την απόφαση του εκπαιδευτικού ιδρύματος να πει «όχι» στις πρωτοφανείς απαιτήσεις της κυβέρνησης Τραμπ. Το Χάρβαρντ «δεν θα παραιτηθεί της ανεξαρτησίας του και των συνταγματικών δικαιωμάτων του», ξεκαθάρισε.
Η απάντηση της κυβέρνησης δεν άργησε. Ανακοίνωσε το «πάγωμα» ομοσπονδιακών χρηματοδοτήσεων 2,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων προς το Χάρβαρντ. Κονδύλια ύψους 7 δισεκατομμυρίων επίσης είναι υπό απειλή, ανάμεσά τους χρήματα που πηγαίνουν στα νοσοκομεία τα οποία συνδέονται με το πανεπιστήμιο. Και σήμερα, ο Ντόναλντ Τραμπ απείλησε να καταργήσει το καθεστώς φοροαπαλλαγής του ανώτατου εκπαιδευτικού ιδρύματος.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
«Όλοι ξέρουν ότι το Χάρβαρντ έχει χάσει τον δρόμο του. Είναι ένα ανέκδοτο, διδάσκει μίσος και ηλιθιότητα και δεν θα έπρεπε πλέον να λαμβάνει ομοσπονδιακή χρηματοδότηση», τόνισε ο Αμερικανός πρόεδρος σε ανάρτηση τη Μεγάλη Τετάρτη και επιτέθηκε στη «ριζοσπαστικά αριστερή» ηγεσία του πανεπιστημίου, όπως τη χαρακτήρισε.
Πολλοί φοιτητές και απόφοιτοι εξήραν την απόφαση του πανεπιστημίου να μην κάνει πίσω, παρά τις συνέπειες. Ανάμεσά τους ο Μπαράκ Ομπάμα που χαρακτήρισε «παράνομη» την κίνηση του Ντόναλντ Τραμπ και τόνισε ότι το Χάρβαρντ «αποτελεί παράδειγμα για άλλα ιδρύματα ανώτατης εκπαίδευσης».
Ο «πόλεμος» του Τραμπ με τα πανεπιστήμια
Οι επιθέσεις του Τραμπ στο Χάρβαρντ δεν είναι μεμονωμένες. Η task force της κυβέρνησης για τον αντισημιτισμό έχει βάλει στο μικροσκόπιο τουλάχιστον 60 πανεπιστήμια. Ούτε η τελευταία κίνηση έπεσε ως κεραυνός εν αιθρία. Τόσο ο Τραμπ όσο και ο αντιπρόεδρός του, Τζ. Ντ. Βανς, τα έχουν βάλει εδώ και καιρό με τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Το 2021, ο Βανς είχε περιγράψει τα πανεπιστήμια ως τον «εχθρό».
Εξάλλου, ο Τραμπ είχε υποσχεθεί προεκλογικά τη λήψη δραστικών μέτρων για τη χρηματοδότηση των πανεπιστημίων, περιγράφοντάς τα ως εχθρικά για τους συντηρητικούς. Και σχεδόν ένα χρόνο προτού ξεσπάσει ο πόλεμος στη Γάζα, παρουσίασε μια πρωτοβουλία για την ελευθερία του λόγου με την υπόσχεση να «σπάσει το αριστερό καθεστώς λογοκρισίας», βάζοντας εν μέρει στο στόχαστρο τις πανεπιστημιουπόλεις.
Δημοσκόπηση της Gallup το περασμένο καλοκαίρι έδειχνε ότι υποχωρεί η εμπιστοσύνη των Αμερικανών στην ανώτατη εκπαίδευση, εν μέρει εξαιτίας της εντεινόμενης πεποίθησης ότι τα πανεπιστήμια προωθούν μια πολιτική ατζέντα. Η μείωση αυτή ήταν ιδιαίτερα έντονη ανάμεσα στους Ρεπουμπλικάνους.
Το ζήτημα τώρα, λέει η ομάδα του Τραμπ, είναι οι περσινές διαμαρτυρίες υπέρ της Παλαιστίνης σε πανεπιστήμια. Κατά τη διάρκεια των διαμαρτυριών, κάποιοι Εβραίοι φοιτητές ανέφεραν ότι δεν ένιωθαν ασφαλείς και πως αντιμετώπισαν παρενοχλήσεις, ενώ άλλοι συμμετείχαν στις διαμαρτυρίες κατά του ισραηλινού πολέμου και της υποστήριξης των ΗΠΑ σε αυτόν.
«Αυτό που προσπαθούσε να κάνει ο Μακάρθι, στο 100πλάσιο»
Στα τέλη της προηγούμενης εβδομάδας, οι άνθρωποι του Χάρβαρντ προσπαθούσαν να αποκρυπτογραφήσουν τι ήθελε η κυβέρνηση να κάνει το πανεπιστήμιο, για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού. Όταν ζήτησαν διευκρινίσεις, το βράδυ της περασμένης Παρασκευής έλαβαν έγγραφο με καταιγισμό νέων απαιτήσεων, που θα άλλαζαν τη λειτουργία, τις εισαγωγές, τις προσλήψεις και τη φοιτητική ζωή. Πήρε λιγότερο από 72 ώρες στο Χάρβαρντ για να πει όχι.
Οι απαιτήσεις ήταν τόσο παρεμβατικές, που εξέπληξαν τα στελέχη του Χάρβαρντ. Και είχαν ελάχιστη σχέση με την εξάλειψη του αντισημιτισμού στις πανεπιστημιουπόλεις. Μάλιστα, η κυβέρνηση απαιτούσε από το πανεπιστήμιο εκθέσεις συμμόρφωσης έως τουλάχιστον τα τέλη του 2028, δηλαδή όταν θα τελειώνει η θητεία του Τραμπ.
Πριν το Χάρβαρντ ανακοινώσει την άρνηση συμμόρφωσης, έγιναν έντονες συζητήσεις το περασμένο Σαββατοκύριακο, στις οποίες η ηγεσία του ιδρύματος κατέληξε πως αυτό που ζητούσε η κυβέρνηση αντιπροσώπευε μια βαθιά απειλή για την ανεξαρτησία και την αποστολή του πανεπιστημίου.
Αυτή είναι η πιο απροκάλυπτη αντίθεση πανεπιστημίου από τότε που ο Τραμπ άρχισε να πιέζει τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα να συμμορφωθούν με τις πολιτικές προτεραιότητές του.
«Είναι αυτό που προσπαθούσε να κάνει ο Τζο Μακάρθι, στο 10πλάσιο ή το 100πλάσιο», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Λόρενς Σάμερς, πρώην πρόεδρος του Χάρβαρντ. «Πάει ευθέως κόντρα στον ρόλο του πανεπιστημίου σε μια ελεύθερη κοινωνία», συμπληρώνει μιλώντας στους New York Times.
Ο άλλος δρόμος του Κολούμπια και η «κόκκινη γραμμή» του Χάρβαρντ
Η αντίδραση του Χάρβαρντ προκάλεσε έκπληξη σε όλη την τριτοβάθμια εκπαίδευση, εν μέρει επειδή δεν υπήρχε η αίσθηση ότι θα επεδείκνυε θάρρος απέναντι στις επιθέσεις του Τραμπ.
Τους τελευταίους μήνες το πανεπιστήμιο είχε υιοθετήσει ένα σαφώς πιο χαμηλό προφίλ, σε τέτοιο βαθμό που πολλοί στην πανεπιστημιούπολη ανησυχούσαν ότι το ίδρυμα θα ακολουθούσε τον δρόμο του κατευνασμού, όπως το Κολούμπια.
Τον Μάρτιο, το Κολούμπια συμφώνησε στη λίστα απαιτήσεων της κυβέρνησης, σε μια προσπάθεια να αποκατασταθούν ομοσπονδιακές επιχορηγήσεις και συμβόλαια ύψους 400 εκατομμυρίων δολαρίων. Αλλά το χρήμα δεν άρχισε να ρέει πάλι. Αντί για αυτό, η κυβέρνηση επανήλθε με νέες απαιτήσεις και τώρα εξετάζει πλάνο που θα δίνει σε ομοσπονδιακό δικαστή την εξουσία να επιτηρεί για χρόνια κάθε συμφωνία με το πανεπιστήμιο.
Το Χάρβαρντ επίσης έκανε υποχωρήσεις. Συμφώνησε να συνεργαστεί με την task force της κυβέρνησης για την καταπολέμηση του αντισημιτισμού. Το πανεπιστήμιο απέλυσε τους επικεφαλής του Κέντρου για τις Σπουδές Μέσης Ανατολής και ανέστειλε την πρωτοβουλία για τη θρησκεία, τις συγκρούσεις και την ειρήνη, έπειτα από κατηγορίες για μεροληψία κατά του Ισραήλ.
Και τον Ιανουάριο έκανε διακανονισμό για δύο αγωγές Εβραίων φοιτητών, που κατήγγειλαν αντισημιτισμό. Το πανεπιστήμιο δεν αναγνώρισε κάποιο παράπτωμα και ανέφερε ότι ο διακανονισμός έδειχνε τη δέσμευσή του για την υποστήριξη των Εβραίων φοιτητών και εργαζομένων. Αλλά οι απαιτήσεις της περασμένης Παρασκευής αποτέλεσαν την «κόκκινη γραμμή» για το Χάρβαρντ.
Πάντως, το πανεπιστήμιο προετοιμαζόταν για μια σύγκρουση με τον Λευκό Οίκο, κάνοντας κάποιες κινήσεις πολύ πριν την ανακοίνωση της 31ης Μαρτίου ότι η κυβέρνηση επανεξετάζει χρηματοδότηση ύψους περίπου 9 δισ. δολαρίων. Το εκπαιδευτικό ίδρυμα πάγωσε τις προσλήψεις τον προηγούμενο μήνα και επιδίωξε να συγκεντρώσει 1,2 δισεκατομμύρια από την αγορά ομολόγων. Επίσης, εξέτασε αναπροσαρμογές των εκταμιεύσεων των δωρεών, όπως είχε γίνει κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Πόσο μπορεί να αντέξει το Χάρβαρντ στον πόλεμο με τον Λευκό Οίκο
Το Χάρβαρντ έχει εξαιρετική οικονομική και πολιτική δύναμη πυρός για μια σύγκρουση με την Ουάσινγκτον. Ωστόσο, ακόμα και για το πλουσιότερο πανεπιστήμιο στον κόσμο, ένα «πάγωμα» διαρκείας στη χρηματοδότηση θα έπληττε σημαντικά τα εργαστήρια, τα τμήματα, ακόμα και τα μαθήματα.
Με δωρεές ύψους 53,2 δισεκατομμυρίων δολαρίων- ποσό που είναι μεγαλύτερο από το ΑΕΠ μικρών χωρών- φαίνεται πως το Χάρβαρντ έχει την ικανότητα να αντιμετωπίσει την «καταιγίδα». Όμως, ειδικοί επισημαίνουν ότι παραμένει σε δύσκολη θέση.
«Οι περισσότεροι από αυτούς που χαράσσουν πολιτικοί πιστεύουν ότι οι δωρεές είναι ένας τρεχούμενος τραπεζικός λογαριασμός, μια χρεωστική κάρτα από την οποία μπορείς να κάνεις αναλήψεις και να χρησιμοποιείς τα χρήματα για κάθε σκοπό. Αλλά δεν είναι έτσι», τονίζει ο Στίβεν Μπλουμ, εκπρόσωπος της οργάνωσης American Council on Education, μιλώντας στο BBC.
Παρότι οι δωρεές του Χάρβαρντ είναι εντυπωσιακές, το 70% των χρημάτων προορίζονται για συγκεκριμένα πρότζεκτ, εξηγεί. Το πανεπιστήμιο πρέπει να χρησιμοποιεί τα χρήματα με τον τρόπο που έχουν ορίσει οι δωρητές, διαφορετικά ρισκάρει να αντιμετωπίσει νομικά ζητήματα.
Επίσης, τα έξοδα του Χάρβαρντ είναι τεράστια. Ο προϋπολογισμός λειτουργίας του 2024 ήταν 6,4 δισεκατομμύρια δολάρια. Περίπου το ένα τρίτο χρηματοδοτήθηκε από δωρεές. Το 16% προήλθε από την ομοσπονδιακή κυβέρνηση, σε πολλές περιπτώσεις ως ενίσχυση σε τομείς που θα ωφελήσουν όλη τη χώρα, όπως η βιοϊατρική έρευνα.
Ο χρυσός κανόνας για τις δωρεές είναι ότι τα πανεπιστήμια δεν θα πρέπει να δαπανούν πάνω από το 5% του συνολικού ποσού τους κάθε χρόνο. Για να καλύψει την απώλεια 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων (που έχει παγώσει ο Τραμπ) το εκπαιδευτικό ίδρυμα θα πρέπει να αυξήσει τις δωρεές του κατά 40 δισεκατομμύρια. «Δεν μπορείς να βρεις 40 δισεκατομμύρια κάτω από μια πέτρα», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Μπλουμ.
Τα πράγματα θα χειροτερέψουν περισσότερο αν ο Τραμπ καταφέρει να υλοποιήσει την απειλή του να καταργήσει τις φοροαπαλλαγές του Χάρβαρντ, με τις οποίες το πανεπιστήμιο δεν πληρώνει φόρους για επενδύσεις και ακίνητα. Το Bloomberg εκτίμησε ότι το εκπαιδευτικό ίδρυμα γλίτωσε 158 εκατομμύρια δολάρια από τη φορολογία ακινήτων το 2023.
Πηγή: BBC, NYT, Φωτογραφίες: AP
