Την ίδια ώρα που ο Ερντογάν οργάνωνε και υλοποιούσε τη σύλληψη του Δήμαρχου Κωνσταντινούπολης Εκρεμ Ιμάμογλου και εκατοντάδων άλλων υποστηρικτών του (η απλά σχετιζόμενων με αυτόν), το Χ του Ίλον Μασκ μπλόκαρε τη λειτουργία εκατοντάδων λογαριασμών (με εκατοντάδες χιλιάδες ακολούθους) αντιπολιτευόμενων ακτιβιστών. Το μπλοκάρισμα ξεκίνησε στις 20 Μαρτίου. Το έγκυρο Politico επισημαίνει ότι πολλοί από τους λογαριασμούς αυτούς μπλοκαρίστηκαν πλήρως, ενώ άλλοι φαίνεται να περιορίστηκαν μόνο εντός της Τουρκίας.
Δεν είναι η πρώτη ούτε και η τελευταία φορά που το Χ δεν κρατάει καν τα προσχήματα και παίρνει θέση σε σημαντικά πολιτικά διακυβεύματα, πάντα με κριτήριο τα προσωπικά συμφέροντα του Μασκ αλλά και της κυβέρνησης των ΗΠΑ. Ας μην ξεχνάμε ότι η πρώτη αντίδραση των ΗΠΑ (αλλά και της Ρωσίας) στη σύλληψη του Ιμάμογλου, ήταν του τύπου «πρόκειται για εσωτερικό θέμα της Τουρκίας». Στη συνέχεια βέβαια τα πράγματα κάπως διαφοροποιήθηκαν, οι ΗΠΑ εξέφρασαν κάποιες γενικόλογες ανησυχίες για τις εκατοντάδες συλλήψεις. Κάπως έτσι, και αφού πέρασαν τέσσερεις κρίσιμες ημέρες, το X ανακοίνωσε επίσημα ότι αρνήθηκε να συμμορφωθεί με την απαίτηση των τουρκικών αρχών να κλείσει πάνω από 700 λογαριασμούς στην πλατφόρμα (αφού πρώτα τους περιόρισε δραστικά για μερικές ημέρες). Κάπως αργά θα έλεγα, αν δεν είχα διαβάσει την έκθεση διαφάνειας της πλατφόρμας, τα όσα οι ίδιοι δημόσια αναφέρουν και είναι προσβάσιμα σε όλους. Διότι διαβάζοντας την, είναι προφανές ότι δεν πρόκειται απλά για κάποια αργοπορία ή αμέλεια, αλλά για μελετημένη επιχειρηματική στρατηγική.
Σύμφωνα με την έκθεση διαφάνειας του X, η Τουρκία υπέβαλε περισσότερα αιτήματα αφαίρεσης περιεχομένου από οποιαδήποτε άλλη χώρα, με εξαίρεση την Ιαπωνία. Τα αιτήματα της Τουρκίας είναι περισσότερα αιτήματα από ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση ή ολόκληρη τη Βόρεια Αμερική. Πιο συγκεκριμένα, σε σύνολο 72.703 αιτημάτων αποκλεισμού χρηστών ή/και απόσυρσης περιεχομένου που υποβλήθηκαν από κυβερνήσεις το πρώτο εξάμηνο του 2024, σε παγκόσμια κλίμακα, η Τουρκία υπέβαλλε 9.364 αιτήματα εκ των οποίων ικανοποιήθηκαν τα 6.332. Με άλλα λόγια, η πλατφόρμα Χ ικανοποίησε το 68% των κυβερνητικών αιτημάτων της Τουρκίας κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2024. Και προφανώς δεν μπορούμε να αποσυνδέσουμε αυτή τη στάση του Χ και του Μασκ από τις δηλώσεις που έκανε ο Ερντογάν, μόλις μερικούς μήνες πριν, το Νοέμβριο του 2024: «Ο Μασκ είναι ένας επιχειρηματίας που εργάζεται στον τομέα του διαστήματος και της τεχνολογίας… Σε περίπτωση που προκύψουν ευκαιρίες συνεργασίας σε αυτόν τον τομέα, μπορούν να γίνουν βήματα με τον Μασκ". Ούτε και ξεχνάμε ότι το Σεπτέμβριο του 2023, ο Ερντογάν ζήτησε επίσημα από το Μασκ να φτιάξει εργοστάσιο της Tesla στην Τουρκία.
Ο Μασκ αξιοποιεί τον έλεγχο του Χ για να προωθήσει τα επιχειρηματικά του σχέδια. Ο έλεγχος του αλγορίθμου του Χ μεταλλάσσεται σε αλγόριθμο ελέγχου των κυβερνήσεων. Αυτό ήδη το γνωρίζαμε και από την περίπτωση της Βραζιλίας, στην οποία συγκρούστηκε με την κυβέρνηση τυπικά διότι «δεν ήθελε να υποκύψει σε απαιτήσεις λογοκρισίας», ουσιαστικά διότι η κυβέρνηση του Λούλα δεν του παραχωρούσε τα δικαιώματα σε ένα μεγάλο κοίτασμα λιθίου, το οποίο του είχε τάξει ο ομοϊδεάτης του Μασκ Μπολσονάρο. Φαίνεται ότι για να ικανοποιήσει το 68% των αιτημάτων της τούρκικης κυβέρνησης το αντάλλαγμα θα είναι μεγάλο, κάποια στιγμή θα το μάθουμε.
Το ίδιο ακριβώς φαίνεται ότι κάνει αυτή την περίοδο και στην Ινδία. Παρά τις πρόσφατες συμφωνίες του για είσοδο της Starlink και της Tesla στη χώρα, παρά τις δηλώσεις για συνεργασία της ινδικής κυβέρνησης με το Μάσκ σε θέματα τεχνητής νοημοσύνης, καινοτομίας και διαστημικής τεχνολογίας, παρά τη στενή σχέση που αναπτύσσει με τον πρωθυπουργό Μόντι, το Χ μήνυσε την κυβέρνηση της Ινδίας. Σε μήνυση που κατατέθηκε στις 5 Μαρτίου, το Χ ισχυρίζεται ότι η κυβέρνηση της Ινδίας χρησιμοποιεί «έναν μη επιτρεπτό παράλληλο μηχανισμό» που μπλοκάρει το περιεχόμενο στο διαδίκτυο και επίσης εξουσιοδοτεί κυβερνητικούς αξιωματούχους και υπουργεία να αφαιρούν παράνομο διαδικτυακό περιεχόμενο, παρακάμπτοντας τη νομική διαδικασία που ορίζεται στον Νόμο Πληροφορικής της χώρας. Δεν πρόκειται για σχιζοφρενή συμπεριφορά. Ο Μασκ ξέρει καλά πως υπάρχουν έντονες αντιδράσεις από κορυφαίους Ινδούς επιχειρηματίες, κοντινούς στο Μόντι, για την επερχόμενη είσοδο του στην αγορά του 1,43 δισεκατομμυρίου ανθρώπων. Και προσπαθεί έγκαιρα να φτιάξει τα δικά του διαπραγματευτικά χαρτιά, όπως και στην Τουρκία: θα πουλήσει τη λογοκρισία και τον έλεγχο του περιεχομένου που ζητάει η ινδική κυβέρνηση ακριβά, με καλό επιχειρηματικό αντίτιμο.
Και επειδή στην εποχή του διαδικτύου τίποτα δεν κρύβεται, δεν πέρασε και πολύς καιρός από τον Ιούλιο 2020. Τότε ο Μασκ, απαντώντας σε χρήστη του Twitter που έγραφε ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ οργάνωσε πραξικόπημα κατά του Έβο Μοράλες για να πάρει ο Μασκ τα κοιτάσματα λιθίου, έγραψε “We will coup whoever we want! Deal with it” δηλαδή «Θα κάνουμε πραξικόπημα σε όποιον θέλουμε! Αντιμετωπίστε το»! Οι δημοκρατικές ευαισθησίες δεν κρύβονται.
Ο Μασκ έκτοτε διέγραψε το συγκεκριμένο tweet (μπορείτε όμως να το βρείτε εδώ https://www.reddit.com/r/economicCollapse/comments/1ilu0tv/elon_musk_the_tyrant_supporting_a_coup_for_his/ ), αλλά αυτή του η ανάρτηση, που δημοσιεύτηκε δύο χρόνια πριν αρχίσει να αγοράζει μετοχές στο Twitter, δείχνει πολλά για τον τρόπο σκέψης και δράσης του. Το tweet αυτό αναφέρεται στο πραξικόπημα στη Βολιβία, το οποίο οδήγησε στην εκδίωξη του τότε προέδρου της Βολιβίας Έβο Μοράλες. Οι φήμες, αλλά και οι καταγγελίες του Μοράλες, για τη συμμετοχή και άμεση εμπλοκή των ΗΠΑ στο πραξικόπημα ήταν κάτι παραπάνω από οργιώδεις, ενώ οι αμερικανικές αρχές δεν έκρυβαν την επιδίωξη τους να αποκτήσουν τον έλεγχο των πόρων λιθίου της χώρας και να το κρατήσουν μακριά από τα χέρια της Ρωσίας και της Κίνας. Η Βολιβία έχει τα μεγαλύτερα αποθέματα λιθίου στον κόσμο και τα τελευταία χρόνια και η ζήτηση για λίθιο έχει εκτοξευθεί στα ύψη μετά την αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικών οχημάτων. Κάτι που, φυσικά, αφορά άμεσα την Tesla, η οποία είχε κάθε λόγο να διώξει το Μοράλες για να αποκτήσει πιο εύκολη πρόσβαση σε πλούσια κοιτάσματα λιθίου. Ας δούμε όμως τι έγραφε τότε η Morning Star, βασισμένη σε μια σχετική επιστημονική έρευνα:
«Δεκάδες χιλιάδες ψεύτικοι λογαριασμοί Twitter δημιουργήθηκαν για να υποστηρίξουν το στρατιωτικό πραξικόπημα κατά του εκλεγμένου προέδρου της Βολιβίας Έβο Μοράλες, σύμφωνα με μια νέα μελέτη. Πάνω από 68.000 ψευδείς λογαριασμοί δημιουργήθηκαν για να νομιμοποιήσουν την ανατροπή του κ. Μοράλες από τον στρατό μετά την επανεκλογή του τον περασμένο μήνα και να δικαιολογήσουν τις σφαγές που ακολούθησαν κατά των διαδηλωτών… Η μελέτη επισημαίνει ότι, από τους 135.473 οπαδούς του στο Twitter του ακροδεξιού Βολιβιανού πραξικοπηματία, Luis Camacho, περισσότεροι από 55.000 ήταν χρήστες που δημιουργήθηκαν τις τελευταίες 18 ημέρες… Η αυτοαποκαλούμενη μεταβατική Πρόεδρος Jeanine Anez…ενισχύθηκε επίσης από τη δημιουργία περίπου 40.000 νέων λογαριασμών Twitter σε μια περίοδο 15 ημερών».
Για την ιστορία, τόσος κόπος πήγε χαμένος, κρίμα δηλαδή για τους ανθρώπους που ξημεροβραδιάζονταν να στήσουν 200.000 νέα προφίλ. Τελικά η Βολιβία, στα τέλη του 2024, δια πυρός και σιδήρου, υπέγραψε συμφωνίες με Κίνα και Ρωσία για την εξόρυξη και παραγωγή λιθίου.
Ο Μασκ ωστόσο κατάλαβε έγκαιρα, πιθανότατα και λόγω της άμεσης εμπλοκής του στην απομάκρυνση του Μοράλες, ότι τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης, αποτελούν τεράστια γεωπολιτική δύναμη, ικανή να παρεμβαίνει και να αλλάζει συσχετισμούς, όχι από μόνη της αλλά σε συνέργεια με άλλες χώρες, επιχειρήσεις, στρατούς, ΜΚΟ κλπ. Και για το λόγο αυτόν, έδωσε 44 δις δολάρια για να αγοράσει το Twitter. Τα λεφτά έμοιαζαν πολλά τότε, αλλά στην τιμή έπρεπε κάποιος να υπολογίσει ότι περιλαμβανόταν και το εισιτήριο για το Λευκό Οίκο καθώς και καρνέ κρατικών επιταγών για επιδοτήσεις των εταιρειών του Μασκ από αρκετές χώρες. Η θέση του δίπλα στον Τραμπ, ενισχύει ακόμα περισσότερο το δικό του ρόλο, αλλά και το ρόλο του Χ. Τα πράγματα είναι απλά και κυνικά, ακριβώς όπως φαίνονται.
Θέλεις να κερδίσεις στις δημοσκοπήσεις; Βόλεψε μια δουλίτσα μερικών δις με το Μασκ και το Χ θα σε βοηθήσει. Θέλεις να γίνεις viral και πρώτο trend; Ο Μασκ ελέγχει όλους τους αλγόριθμους, όλα τα συστήματα, μπορεί να ενισχύσει και να καταστείλει ό,τι του αρέσει. Και αυτό είναι πολύ μεγάλη υπόθεση, ακόμα κι αν το X έχει πλέον λιγότερους χρήστες. Σε ενοχλεί η αντιπολίτευση και πρέπει να τη λογοκρίνεις; Ευκολάκι, βάλε τη ρημάδα την υπογραφή που καθυστερεί. Θέλεις να μάθεις τα προσωπικά στοιχεία διαφωνούντων; Με το κατάλληλο τίμημα όλα γίνονται. Θέλεις ένα γεύμα με τον Τραμπ; Και αυτό κανονίζεται, έναντι 5 εκατομμυρίων δολαρίων.
Και όλα αυτά, φυσικά, πάνε μαζί με τον επιλεκτικό αλγοριθμικό αποκλεισμό αναρτήσεων, δημοσιευμάτων και άρθρων που στέκονται απέναντι στο Μασκ και τον Τραμπ. Για παράδειγμα, από τον Ιούλιο ως το Νοέμβριο του 2023, έρευνα σε 300.000 επιδραστικούς χρήστες του Χ απέδειξε μια δραματική μείωση της διάδοσης δημοσιευμάτων των New York Times, την ίδια περίοδο που η επισκεψιμότητα στη διαδικτυακή τους έκδοση αυξανόταν σημαντικά. Πάνε μαζί με το επιλεκτικό και στοχοθετημένο μπλοκάρισμα συνδέσμων που οδηγούν προς το Signal, την κρυπτογραφημένη πλατφόρμα ανταλλαγής μηνυμάτων. Γιατί; Διότι το Signal χρησιμοποιείται ευρέως από πολλούς κρατικούς υπαλλήλους για να επικοινωνούν μεταξύ τους, καθώς οι πράκτορες του Μασκ που δουλεύουν για το Υπουργείο Κυβερνητικής Αποτελεσματικότητας (Department of Government Efficiency - DOGE) έχουν αποκλείσει ή/και παρακολουθούν όλες τις επικοινωνίες μέσω των επίσημων συστημάτων ανταλλαγής πληροφοριών.
Το έχουμε ξαναπεί. Οι πλατφόρμες των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης είναι αμιγώς πολιτικές – κυριαρχικές οντότητες, με δικούς τους νόμους για το τι δημοσιεύεται και τι όχι, με δικές τους μεθοδολογίες ως προς τι προωθείται από τους αλγόριθμους και τι αποκρύπτεται, με δικές τους αξιολογικές κρίσεις και μονομερείς αποφάσεις που υπαγορεύονται από τα κάθε άλλο παρά ανιδιοτελή συμφέροντα των μετόχων τους και τις εταιρικές στρατηγικές τους. Και βέβαια, όπως και πολλές κυβερνήσεις, οι πλατφόρμες επιβάλλουν λογοκρισία και φιλτράρουν το περιεχόμενο τους, είτε επίσημα επικαλούμενες τους κινδύνους «παραπληροφόρησης» είτε σκιωδώς και χωρίς ενημέρωση των χρηστών.
Ο Ίλον Μασκ φαίνεται ότι είναι ικανός για όλες τις μεταμορφώσεις, αν υπάρχει το κατάλληλο τίμημα. Από επιχειρηματίας διαστημικών ταξιδιών και ηλεκτρικών αυτοκινήτων μετατράπηκε σε Χαρέμ Αγά του Τραμπ. Από οραματιστής μιας απελευθερωτικής τεχνολογικής εξέλιξης γίνεται κατ’ απαίτηση ρουφιάνος των φίλα προσκείμενων κυβερνήσεων. Από υπέρμαχος του «ελεύθερου λόγου» μεταμορφώνεται σε ανελέητο λογοκριτή. Και από το όποιο επιχειρηματικό ρίσκο που τον χαρακτήριζε, καταφεύγει στην κρατική αγκαλίτσα και τα σίγουρα λεφτά του δημόσιου κορβανά. Δεν είναι προσωπικό θέμα του Μασκ. Ο Ίλον Μασκ και οι μεταμορφώσεις του αντιπροσωπεύουν μια ευρύτερη τάση της εποχής: το ανανεωτικό καινοτόμο πνεύμα της Silicon Valley έχει ήδη μετατραπεί στη Μαφία της Silicon Valley που έχει συσπειρωθεί γύρω από τον Τραμπ. Πριν από 10-15 χρόνια, ο Ίλον Μασκ και οι εταιρείες Big Tech υπόσχονταν να αλλάξουν τον κόσμο και τον καπιταλισμό προς το καλύτερο. Τώρα, το μόνο που μπορούν να μας υποσχεθούν είναι η ελπίδα για μια από τις λιγοστές θέσεις στο διαστημόπλοιο για τον Άρη. Η περίφημη θρησκεία της Silicon Valley έχει ακόμα πιστούς, ωστόσο έχει ξεμείνει από ιερωμένους, κήρυκες και λατρευτικούς χώρους. Και αυτό δεν είναι τίποτα άλλο παρά άλλη μία, βαθιά πολιτική και κοινωνική απόδειξη ότι ο καπιταλισμός δεν μπορεί να ξεπεράσει αυτό που είναι. Η κοινωνική και οικονομική του παρακμή του μπορεί να καθυστερήσει, καμία όμως τεχνολογία δεν είναι ικανή να την σταματήσει. Εκτός ίσως από την πολεμική.
ΥΓ: Ξέχασα να αναφερθώ στις οργισμένες αντιδράσεις και τις βαριές κυρώσεις που επέβαλλε η ΕΕ στην Τουρκία λόγω των τελευταίων γεγονότων. Μόλις τις βρω κάπου και τις μάθω θα σας ενημερώσω, αν και θεωρώ βέβαιη τη σύσταση μερικών επιτροπών, επ’ αμοιβή βέβαια, για αυτό το περίπλοκο θέμα. Τώρα αν θα πληρωθούν τα στελέχη από τις Βρυξέλλες ή την Τουρκία θα το μάθουμε εν καιρώ…
(Ο Αντώνης Μαυρόπουλος είναι σύμβουλος κυκλικής οικονομίας και συγγραφέας του βιβλίου «Τεχνητή Νοημοσύνη – Άνθρωπος, Φύση, Μηχανές»- εκδόσεις Τόπος)
