Την Τρίτη ανακοινώθηκε κι επίσημα πως η Ουκρανία υπέκυψε στον εκβιασμό και «χαρίζει» στον Τραμπ τμήμα από τα πλούσια κοιτάσματά της - αξίας δισεκατομμυρίων δολαρίων - με αντάλλαγμα «το δικαίωμά της να συνεχίσει να πολεμά».
Η εν λόγω συμφωνία αποτέλεσε τις τελευταίες εβδομάδες κεντρικό σημείο των διαπραγματεύσεων για το μέλλον της χώρας, με τις ΗΠΑ να πιέζουν για την παραχώρηση των μισών εσόδων από τα τεράστια φυσικά αποθέματα της Ουκρανίας αλλά και από κρίσιμες υποδομές της, όπως τα λιμάνια, μέσω ενός κοινού επενδυτικού ταμείου.
Αν και οι διαπραγματεύσεις δεν έχουν ακόμη ολοκληρωθεί, οι Financial Times υποστηρίζουν πως η προκαταρκτική συμφωνία προβλέπει ένα ταμείο στο οποίο η Ουκρανία θα συνεισφέρει το 50% των μελλοντικών εσόδων της από την εκμετάλλευση των ορυκτών πόρων της - όπως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο - τα οποία στη συνέχεια θα επενδύονται σε ουκρανικά έργα.
Στη συμφωνία περιλαμβάνεται ακόμη η δέσμευση των ΗΠΑ να στηρίξουν την οικονομική ανάπτυξη της Ουκρανίας στο μέλλον, με την αναπληρώτρια πρωθυπουγρό Όλια Στεφανίσινα να δηλώνει στους FT ότι «η συμφωνία για τα ορυκτά είναι μόνο ένα μέρος της συνολικής εικόνας».
Ωστόσο, η συμφωνία δεν περιλαμβάνει τις αμερικανικές εγγυήσεις ασφαλείας που ζητούσε διακαώς το Κίεβο.
Οι FT ανέφεραν ότι οι ΗΠΑ εγκατέλειψαν την απαίτηση για 500 δισεκατομμύρια δολάρια από τα μελλοντικά έσοδα της χώρας, όρος που απορρίφθηκε εν τη γενέσει του ως «επαχθής» από τον Ουκρανό πρόεδρο.
Την Κυριακή, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι αντέδρασε στις απαιτήσεις της κυβέρνησης Τραμπ, τονίζοντας πως δεν μπορεί να υπογράψει «κάτι που θα πρέπει να ξεπληρώσουν 10 γενιές Ουκρανών».
Παρόλα αυτά οι διαπραγματεύσεις εντάθηκαν τις τελευταίες ημέρες, με τον Αμερικανό πρόεδρο να δηλώνει χθες πως αναμένει μέσα στην εβδομάδα τον Ζελένσκι στην Ουάσινγκτον για τις τελικές υπογραφές.
Τι είναι οι σπάνιες γαίες και γιατί είναι τόσο πολύτιμες
Η Ουκρανία διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα ορυκτών στην Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένων του λιθίου και του τιτανίου, μεγάλο μέρος των οποίων παραμένει ανεκμετάλλευτο.
Περίπου το 5% των «κρίσιμων πρώτων υλών» παγκοσμίως βρίσκονται στην Ουκρανία, ενώ μιλάμε, μεταξύ άλλων, για 19 εκατ. τόνους αποδεδειγμένων αποθεμάτων γραφίτη, ο οποίος χρησιμοποιείται για την κατασκευή μπαταριών για ηλεκτρικά οχήματα, αλλά και για το ένα τρίτο όλων των ευρωπαϊκών κοιτασμάτων λιθίου, που αποτελεί το βασικό συστατικό των σημερινών μπαταριών.
Πριν τη ρωσική εισβολή, η Ουκρανία παρήγαγε το 7% του τιτανίου, που χρησιμοποιείται παγκοσμίως για ένα πλήθος κατασκευών: από αεροπλάνα μέχρι σταθμούς παραγωγής ενέργειας.
Η ουκρανική γη περιέχει επίσης σημαντικά κοιτάσματα μετάλλων σπάνιων γαιών - μια ομάδα 17 στοιχείων που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή όπλων, ανεμογεννητριών, ηλεκτρονικών και άλλων προϊόντων ζωτικής σημασίας στον σύγχρονο κόσμο.
Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Γεωλογίας, η Ουκρανία διαθέτει αποθέματα σε λανθάνιο και κέρμιο, που χρησιμοποιούνται στις τηλεοράσεις και τον φωτισμό, το νεοδύμιο, που χρησιμοποιείται στις ανεμογεννήτριες και στις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων, το έρβιο και το ύτριο, οι εφαρμογές των οποίων κυμαίνονται από την πυρηνική ενέργεια έως τα λέιζερ.
Η έρευνα που χρηματοδοτείται από την ΕΕ δείχνει επίσης ότι η Ουκρανία διαθέτει αποθέματα σκανδίου, αλλά τα λεπτομερή στοιχεία είναι απόρρητα.
Ο Ζελένσκι προσπαθεί εδώ και χρόνια να αναπτύξει αυτούς τους πόρους, η αξία των οποίων εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 14,5 τρισεκατομμύρια ευρώ, με βάση στοιχεία του Forbes Ukraine (βλ. παραπάνω χάρτη).
Το 2021 προσέφερε σε επενδυτές φορολογικές ελαφρύνσεις και άλλου τύπου δικαιώματα για να βοηθήσουν στην εξόρυξη αυτών των ορυκτών. Οι προσπάθειες αυτές ωστόσο ανεστάλησαν όταν ξεκίνησε η εισβολή πλήρους κλίμακας ένα χρόνο αργότερα.
Προβλέποντας ότι οι ΗΠΑ θα ενδιαφέρονταν για τη συνεκμετάλλευση των κοιτασμάτων, ο Ζελένσκι έβαλε μόνος του πέρυσι στο «σχέδιο νίκης» του την εξόρυξη αυτών των ορυκτών.Το γεγονός πως ο Τραμπ απαιτεί τώρα μια επωφελή συμφωνία δεν εκπλήσσει κάνεναν, καθώς η Κίνα παραμένει βασικός παίκτης στην εξόρυξη ορυκτών όπως το τιτάνιο.
Η ρωσική εισβολή ωστόσο δεν καθυστέρησε απλά τα σχέδια της Ουκρανίας για εξορύξεις. Άλλαξε τον ίδιο τον χάρτη.
Λίγο πάνω από 7 τρισεκατομμύρια ευρώ από τους ορυκτούς πόρους της Ουκρανίας, δηλαδή περίπου το 53% του συνόλου των κοιτασμάτων, βρίσκονται στις τέσσερις περιοχές που ο Πούτιν προσάρτησε τον Σεπτέμβριο του 2022. Αυτές περιλαμβάνουν το Λουχάνσκ, το Ντονέτσκ, τη Ζαπορίζια και τη Χερσώνα, αν και η Χερσώνα έχει μάλλον μικρή αξία από άποψη ορυκτών.
Η χερσόνησος της Κριμαίας, η οποία επίσης προσαρτήθηκε το 2014, κατέχει επίσης ορυκτά αξίας περίπου 165 δισεκατομμυρίων λιρών.
Η περιοχή του Ντνιπροπετρόφσκ, η οποία συνορεύει με τις κατεχόμενες περιοχές του Ντονέτσκ και της Ζαπορίζια, και βρίσκεται απέναντι από έναν προελαύνοντα ρωσικό στρατό, περιέχει επιπλέον ορυκτούς πόρους αξίας 2,8 τρισεκατομμυρίων λιρών.
Τι θα γίνει στη συνέχεια
Τα διεθνή ΜΜΕ θέλουν Τραμπ και Ζελένσκι να «κλείνουν» την επίμαχη σύμφωνία τα επόμενα λίγα 24ωρα.
Ουκρανοί αξιωματούχοι ισχυρίζονται πως ήδη αμερικανικές εταιρείες έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον, αν και η όποια επίσημη συμφωνία θα απαιτούσε πιθανότατα αλλαγές στη νομοθεσία, νέες γεωλογικές έρευνες και διαπραγμάτευση συγκεκριμένων όρων.
Την ίδια ώρα, παρότι η Ουκρανία διαθέτει υψηλά καταρτισμένο και σχετικά φθηνό εργατικό δυναμικό και ανεπτυγμένες υποδομές, οι επενδυτές επισημαίνουν ορισμένα εμπόδια στις όποιες μελλοντικές επενδύσεις.
Αυτά περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, αναποτελεσματικές και πολύπλοκες κανονιστικές διαδικασίες, αλλά το κρίσιμο ζήτημα της ασφάλειας, καθώς παραμένουν ασαφείς οι εγγυήσεις που θα απαιτούσαν οι εταιρείες για να διακινδυνεύσουν να εργαστούν στην Ουκρανία, ακόμη και σε περίπτωση εκεχειρίας.
Κανείς δεν γνωρίζει, τέλος, τι είδους συμφωνίες χρηματοδότησης θα μπορούσαν να στηρίξουν τις συμβάσεις μεταξύ Ουκρανίας και αμερικανικών εταιρειών.
