Οι εξελίξεις των τελευταίων ημερών βρίσκουν τους Ευρωπαίους ηγέτες, και φυσικά τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στο περιθώριο των διαπραγματεύσεων για την τύχη των συνόρων της Ουκρανίας.
Παρότι λίγα 24ωρα πριν προσέφερε «γη και ύδωρ», ο Ουκρανός πρόεδρος χρειάστηκε να ξεκαθαρίσει την Πέμπτη πως «δεν μπορεί να υπάρξει συζήτηση για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία».
«Eίναι σημαντικό να μην πάνε όλα σύμφωνα με το σχέδιο του Πούτιν», είπε προειδοποιώντας πως η Ουκρανία δεν θα συμφωνήσει σε καμία ειρηνευτική συμφωνία που προτείνουν οι ΗΠΑ και η Ρωσία χωρίς τη συμμετοχή του Κιέβου. «Δεν θα μπορούσαμε ως ανεξάρτητη χώρα να το δεχτούμε».
Ο Ζελένσκι δήλωσε ακόμη ότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι «πρέπει να βρεθούν και αυτοί στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων» - εν μέσω αυξανόμενων φόβων σε όλη την ήπειρο για τον ριζικό μετασχηματισμό των διατλαντικών σχέσεων.
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έμειναν πράγματι έκπληκτοι την Τετάρτη από το τηλεφώνημα του Τραμπ στον Πούτιν - μια σημαντική διπλωματική κίνηση για την οποία δεν είχαν λάβει καμία ειδοποίηση.
Η εξέλιξη αυτή αποκάλυψε το μέγεθος της πρόκλησης που αντιμετωπίζουν οι Ευρωπαίοι: Παρότι η αμερικανική κυβέρνηση είχε επανειλημμένως διαμηνύσει ότι επιθυμεί μια γρήγορη λύση, οι Ευρωπαίοι ανησυχούν τώρα ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να κλείσει μια συμφωνία με τον Πούτιν προτού οι ίδιοι βρουν την ευκαιρία να επηρεάσουν τη στρατηγική του. Για πολλούς, το τηλεφώνημα της Τετάρτης υπογράμμισε αυτούς τους φόβους.
Είναι ενδεικτικό πως ο Γάλλος πρόεδρος δήλωσε στους Financial Times ότι μόνο ο Ζελένσκι θα μπορούσε να διαπραγματευτεί εκ μέρους της χώρας του, προειδοποιώντας πως μια «ειρήνη με όρους "παράδοσης"» θα ήταν «κακά νέα για όλους», ενώ η επικεφαλής της εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Κάγια Κάλλας δήλωσε πως «κάθε γρήγορη λύση θα είναι μια "βρώμικη" συμφωνία».
Για τα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ το μέλλον φαίνεται ξαφνικά πολύ πιο αβέβαιο. Από την ίδρυση της συμμαχίας, η Ευρώπη στηρίζεται στην αμερικανική πυρηνική ομπρέλα και στον τεράστιο αμυντικό προϋπολογισμό των ΗΠΑ. Το τηλεφώνημα του Τραμπ με τον Πούτιν και η επακόλουθη ανακοίνωσή του ότι οι διαπραγματεύσεις για την επίτευξη συμφωνίας στην Ουκρανία θα αρχίσουν αμέσως, σόκαρε τους Ευρωπαίους ηγέτες.
Η κατάσταση με απλά λόγια διαμορφώνεται ως εξής: Η Ουάσινγκτον θα «κλείσει» τη συμφωνία - και μπορεί να «πληρωθεί» μάλιστα για αυτή με σπάνια ορυκτά από την Ουκρανία - ενώ η Ευρώπη θα μείνει στο περιθώριο και παράλληλα θα κληθεί να πληρώσει κοντά στα τρία τρισεκατομμύρια δολάρια, μεταξύ άλλων για την ανοικοδόμηση της χώρας και την ανάπτυξη ειρηνευτικής δύναμης.
Το επόμενο βήμα στη Διάσκεψη του Μονάχου
Το Κρεμλίνο δήλωνε χθες πως βιάζεται να «κλείσει» γρήγορα μια συνάντηση μεταξύ Πούτιν και Τραμπ. Λίγο αργότερα ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωνε ότι αξιωματούχοι των ΗΠΑ, της Ρωσίας και της Ουκρανίας θα συναντηθούν σήμερα στη Διάσκεψη του Μονάχου για συνομιλίες σχετικά με τον τρόπο τερματισμού του πολέμου στην Ουκρανία.
«Η Ρωσία θα είναι εκεί με τους ανθρώπους μας», ανέφερε συγκεκριμένα. «Η Ουκρανία είναι επίσης προσκεκλημένη, παρεμπιπτόντως, δεν είμαι σίγουρος ποιος ακριβώς θα είναι εκεί από κάθε χώρα - αλλά πρόκειται για αξιωματούχους υψηλού επιπέδου από τη Ρωσία, την Ουκρανία και τις Ηνωμένες Πολιτείες».
Ούτε η Μόσχα αλλά ούτε και το Κίεβο επιβεβαίωσαν την συνάντηση αυτή, ενώ ανώτερος Ουκρανός αξιωματούχος διευκρίνισε πως δεν προβλέπονται «συνομιλίες με Ρώσους στο Μόναχο». Αυτό που είναι πράγματι προγραμματισμένο είναι «τετ-α-τετ» του Ουκρανού προέδρου με τον αντιπρόεδρο του Τραμπ, Τζέι Ντι Βανς, καθώς και με τον ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο.
Αυτό που θα προσπαθήσει να κάνει ο Ουκρανός πρόεδρος είναι μάλλον προφανές. Ο Ζελένσκι ξεκαθαρίζει άλλωστε με κάθε ευκαιρία πως θέλει να κρατήσει τις ΗΠΑ στο πλευρό της Ουκρανίας τόσο κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων όσο και μετά την επίτευξη της όποιας συμφωνίας.
Το τι θέλουν οι Αμερικανοί από αυτή τη συνάντηση είναι λιγότερο σαφές: Ο Βανς μπορεί να προσπαθήσει να διαβεβαιώσει τον Ζελένσκι ότι οι Ουκρανοί θα συμμετάσχουν στις επικείμενες ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις. Δεν αποκλείεται ωστόσο να μεταφέρει το ίδιο «ωμό» μήνυμα που έστειλε δημοσίως τη Δευτέρα και ο Πιτ Χέγκσεθ.
Να ξεκαθαρίσει δηλαδή πως οι ΗΠΑ δεν επιθυμούν την Ουκρανία στο ΝΑΤΟ και παράλληλα πως, για να τερματιστεί ο πόλεμος, το Κίεβο θα πρέπει να παραδώσει εδάφη που βρίσκονται σήμερα υπό ρωσικό έλεγχο.
Παρότι αυτό είναι ένα πολύ δυσμενές σενάριο για τον Ζελένσκι, στην πραγματικότητα ο Ουκρανός πρόεδρος γνωρίζει πως δεν μπορεί να πετύχει επί τους παρόντος πολλά περισσότερα.
Με πληροφορίες από CNN, BBC, New York Times.
