Την ώρα που η ανθρωπογενής κλιματική κρίση καθιστά τους καύσωνες όλο πιο σοβαρούς και παρατεταμένους, οι επιστήμονες εξηγούν πως η ζέστη αποτελεί τον πιο θανατηφόρο τύπο ακραίων καιρικών φαινομένων.
Θυμηθείτε τους πάνω από 1.300 προσκυνητές που έχασαν τη ζωή τους τον περασμένο μήνα στη Μέκκα ή τους τουρίστες που «εξαφανίστηκαν» σε πεζοπορίες στα ελληνικά νησιά.
Και αν η ζέστη «δοκιμάζει» τις αντοχές μας, αρκεί να προσθέσουμε λίγη υγρασία και οι καιρικές συνθήκες ξεπερνούν τα όρια της ανθρώπινης επιβιωσιμότητας - το σημείο δηλαδή στο οποίο το σώμα μας απλά δεν μπορεί να προσαρμοστεί.
Οι επιστήμονες προσπαθούν ακόμη να εξηγήσουν τους πολλούς τρόπους με τους οποίους οι υψηλές θερμοκρασίες «επιτίθενται» στο ανθρώπινο σώμα. Ένας τρόπος για να το κάνουν αυτό είναι χρησιμοποιώντας περιβαλλοντικούς θαλάμους: δωμάτια όπου μπορούν να δοκιμάσουν την ανθρώπινη αντίδραση σε ένα μεγάλο εύρος θερμοκρασιών και υγρασίας.
Το CNN επισκέφθηκε έναν τέτοιο θάλαμο στο Πανεπιστήμιο της Νότιας Ουαλίας στο Ηνωμένο Βασίλειο για να διαπιστώσει πώς η ζέστη σκοτώνει
«Θα αυξάνουμε σιγά σιγά τη θερμοκρασία και θα αποκαλυφθεί η όλη διαδικασία», σημειώνει ο Damian Bailey, καθηγητής φυσιολογίας και βιοχημείας. Ο Bailey χρησιμοποιεί μια πληθώρα οργάνων για την παρακολούθηση ζωτικών σημείων - καρδιακός ρυθμός, εγκεφαλική ροή αίματος και θερμοκρασία δέρματος - ενώ τα υποκείμενα βρίσκονται σε κατάσταση ηρεμίας ή κάνουν ελαφριά άσκηση με ποδήλατο.
Το πείραμα ξεκινά στους 73 βαθμούς Φαρενάιτ (περίπου 23°C), αλλά ανεβαίνει στους 104 βαθμούς (40°C). Στη συνέχεια, οι επιστήμονες «χτυπούν» με ακραία υγρασία, που ξεκινά από ένα ξηρό 20% σε ένα... ασφυκτικό 85%.
«Αυτό είναι που σκοτώνει», τονίζει ο Bailey, «είναι η υγρασία στην οποία δεν μπορείς να εγκλιματιστείς».
Πώς σκοτώνει η ζέστη
Η ακραία ζέστη διαπερνά τις άμυνες του οργανισμού μας, μετατρέποντας γρήγορα τη δυσφορία σε μια συνθήκη επικίνδυνη ακόμη και θανατηφόρα.
Συχνά ξεκινά με συμπτώματα όπως ναυτία, πονοκεφάλους, μυϊκές κράμπες, ακόμη και λιποθυμία. Όλα αυτά είναι σημάδια θερμικής εξάντλησης - το σώμα είναι αφυδατωμένο και αρχίζει να χάνει την ικανότητά του να ψύχεται.
Η θερμοπληξία προκύπτει ακριβώς όταν το σώμα δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει τα συνήθη «κόλπα» του για να δροσιστεί. Μόλις η εσωτερική θερμοκρασία του σώματος αρχίσει να ανεβαίνει πάνω από τους 40 βαθμούς - κάτι που μπορεί να συμβεί μέσα σε 10 έως 20 λεπτά από την έκθεση στην ακραία ζέστη - «κινείστε προς το θάνατο», τονίζει ο Bailey.
Ακολουθεί ο αποπροσανατολισμός και η απώλεια των αισθήσεων ενώ στη συνέχεια σημαντικά όργανα αρχίζουν να δυσλειτουργούν, έως ότου η καρδιά καταρρεύσει.
«Η θερμοπληξία οδηγεί σε μια φλεγμονώδη, πολυσυστημική ανεπάρκεια, η οποία αν δεν αντιμετωπιστεί αμέσως, μπορεί να σας σκοτώσει γρήγορα». Το τραγικό με τη θερμοπληξία, μάλιστα, είναι πως «καθώς σας σκοτώνει, υποβαθμίζει επίσης τη νοητική σας ικανότητα, εμποδίζοντάς σας να καταλάβετε σε τι τρομερό κίνδυνο βρίσκεστε».
Ποιοι απειλούνται πρώτοι από τον αόρατο δολοφόνο
Μέχρι πρότινος οι επιστήμονες πίστευαν πως θερμοκρασία 35°C με 100% υγρασία (ή 46°C με 50% υγρασία) ήταν το μέγιστο όριο που μπορούσε να αντέξει ένας άνθρωπος πριν οδηγηθεί σε θερμοπληξία ή θάνατο μετά από παρατεταμένη έκθεση. Μελέτη ωστόσο αποκάλυψε πως η πραγματική μέγιστη θερμοκρασία είναι περίπου 31°C με υγρασία 100% - ακόμη και για νεαρά υγιή άτομα.
Η αυξημένη ζέστη και υγρασία απειλούν δυνητικά ανθρώπους και κοινωνίες, προειδοποιεί δεύτερη έρευνα, στην οποία επιχειρείται μια εκτίμηση του μελλοντικού κινδύνου θερμικού στρες σε διάφορες περιοχές του πλανήτη.
Ορισμένες από τις πιο πυκνοκατοικημένες - συνήθως χώρες με χαμηλό ή μεσαίο εισόδημα στις υγρές τροπικές και υποτροπικές περιοχές - παραβιάζουν ήδη αυτό το όριο πολύ πριν από την αύξηση της θερμοκρασίας κατά 3 °C. Η περαιτέρω υπερθέρμανση του πλανήτη αυξάνει την έκταση της υπέρβασης του ορίου σε ξηρότερες περιοχές, π.χ. στη Βόρεια Αμερική και τη Μέση Ανατολή.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, η ζέστη σκοτώνει ήδη περίπου 489.000 ανθρώπους κάθε χρόνο, αν κι ο πραγματικός φόρος αίματος θα μπορούσε να είναι υψηλότερος επειδή οι θάνατοι που σχετίζονται με τη ζέστη είναι τόσο δύσκολο να εντοπιστούν.
Συχνά αποδίδονται σε καρδιακές προσβολές ή εγκεφαλικά επεισόδια, χωρίς καμία αναφορά στο γεγονός ότι συνέβησαν κατά τη διάρκεια ενός κύματος καύσωνα.
Η ζέστη δεν αφήνει πίσω τις καταστροφές ενός τυφώνα, την καμένη γη μιας πυρκαγιάς ή τη σαρωτική διάλυση μιας πλημμύρας. Αντίθετα συνιστά μια υφέρπουσα απειλή, ένα σταθερό βουητό στο παρασκήνιο. Η χειρότερη ζημιά της δεν είναι στις περιουσίες αλλά στο σώμα μας, σημειώνει ο Bharat Venkat, καθηγητής του UCLA. Και είναι ένας «αόρατος, σιωπηλός δολοφόνος».
