Οι πέντε νέοι κανονισμοί του Συμφώνου για τη Μετανάστευση και το Άσυλο αφορούν όλα τα στάδια της διαδικασίας, από τον έλεγχο των παράτυπων μεταναστών κατά την άφιξή τους στην ΕΕ, τη λήψη βιομετρικών δεδομένων, την υποβολή και διεκπεραίωση αιτήσεων ασύλου, τους κανόνες για καθορισμό του κράτους μέλους που είναι υπεύθυνο για το χειρισμό μιας αίτησης και την αλληλεγγύη στο χειρισμό καταστάσεων κρίσης.
Η Ελλάδα χώρα «πρώτης γραμμής»
Τι σημαίνει όμως αυτό το νέο σύμφωνο για μια χώρα «πρώτης γραμμής» όπως είναι η Ελλάδα η οποία αρκετά συχνά βρίσκεται αντιμέτωπη με μεταναστευτικά «κύματα»;
Η νέα νομοθεσία προβλέπει ότι όταν ένα κράτος μέλος της λεγόμενης πρώτης γραμμής αντιμετωπίζει μια κατάσταση κρίσης μπορεί να ζητήσει εισφορές αλληλεγγύης από άλλες χώρες της ΕΕ. Αυτές οι συνεισφορές θα έχουν τη μορφή είτε μετεγκατάστασης αιτούντων άσυλο από το πιεζόμενο κράτος μέλος σε συνεισφέροντα κράτη μέλη, είτε οικονομικές συνεισφορές ή και άλλα εναλλακτικά μέτρα αλληλεγγύης.
Η κ. Μαρία Γαβουνέλη, γενική διευθύντρια του ΕΛΙΑΜΕΠ, (Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής), και Kαθηγήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, μιλά στο Dnews, για τον αντίκτυπο του Συμφώνου στην Ελλάδα.
«Όλα τα κράτη μέλη θα συνεισφέρουν στο σύστημα διαχείρισης μεταναστευτικών ροών»
Είναι η πρώτη φορά όπου η διαδικασία αλληλεγγύης θα είναι υποχρεωτική για όλα τα κράτη μέλη, δηλαδή στην διαδικασία θα εισφέρουν όλες οι χώρες, ενώ προηγουμένως μπορούσε μια χώρα να ασκήσει veto και να πει πως δεν την αφορά. Τώρα όμως είναι ένας κανονισμός που υιοθετείται με αυξημένη πλειοψηφία οπότε δεν θα μείνει καμία χώρα μόνη της. Όμως το δύσκολο σημείο είναι ο τρόπος με τον οποίο θα εισφέρουν, διότι θα έχουν την δυνατότητα να εισφέρουν οικονομικά και να μην πάρουν ανθρώπους, όπως το να καταβάλλουν 20.000 ανά άτομο.
Οι ροές μεταναστών από την Τουρκία
Στην ερώτηση τι θα γίνει σε περίπτωση που υπάρξουν ροές μεταναστών από την Τουρκία όπως είχε συμβεί στο παρελθόν, η κ. Γαβουνέλη τόνισε:
Σε περίπτωση που υπάρξει ροή μεταναστών από την Τουρκία τότε θα είναι υποχρεωμένοι να επιστρέψουν στην Τουρκία, δηλαδή στην χώρα απ όπου εισήλθαν στην Ένωση. Αυτό είναι ένα πολύ μεγάλο πρόβλημα που έχουμε διότι οι περισσότεροι από αυτούς δεν έρχονται κατευθείαν από την χώρα τους και έρχονται μέσω άλλων. Δηλαδή απευθείας από την χώρα τους μπορεί να έρθουν από την Συρία ή από την Γάζα, όμως οι περισσότεροι που έρχονται περνάνε μέσα από άλλες χώρες όπως την Τουρκία, την Τυνησία, την Λιβύη, την Αίγυπτο. Σε αυτές τις περιπτώσεις θα πρέπει να επιστρέφουν στην Τουρκία.
Η αποφυγή εργαλειοποίησης όπως στον Έβρο το 2020
Η κ. Γαβουνέλη συνέχισε λέγοντας:
Αυτό θα δημιουργήσει ένα «extra» πρόβλημα στις σχέσεις μας με την Τουρκία, διότι προσπαθούμε να κάνουμε μία ειδική συμφωνία και να βγει από την ναφθαλίνη παλιά δήλωση Ευρωπαϊκής Ένωσης - Τουρκίας που έλεγε ότι τους πληρώνουμε για κάθε Σύρο πρόσφυγα που παίρνουμε. Διότι, κατά την προσωπική μου άποψη, δεν θα ήταν ορθό να πληρώνει η Ελλάδα την Τουρκία για κάθε τόσο που θα βάζει μετανάστες στις βάρκες και θα τους στέλνει στα νησιά. Επομένως το σωστό είναι να προχωρήσουμε σε μα συμφωνία για να διαχειριστούμε μια τέτοια κατάσταση. Αυτό όμως θα ισχύσει εάν έχουμε κανονικές ροές και όχι ροές εργαλειοποίησης όπως είχαμε στον Έβρο τον Φεβρουάριο του 2020 ή το αντίστοιχο που προσπάθησε να κάνε η Λευκορωσία στις χώρες της Βαλτικής, τότε θα έχουμε ειδική συμφωνία όπως αυτήν που απαγορεύει την εργαλειοποίηση και κινητοποιεί όλη την Ένωση.
Καμία διμερής συμφωνία
Υπογράμμισε επίσης ότι:
Μεταξύ των χωρών δεν θα υπάρξει καμία διμερής συμφωνία. Το πολύ σημαντικό πράγμα αυτής της πολιτικής συμφωνίας είναι ακριβώς ότι όλα τα θέματα θα αντιμετωπίζονται σε επίπεδο Ευρωπαϊκό και δεν θα αφήνει περιθώρια για διμερείς συμφωνίες γιατί αν αρχίσουμε να κάνουμε διμερείς συμφωνίες αυτοί που δεν θα επηρεάζονται όπως η Ιρλανδία θα μπορουν να πουν οτι δεν μας αφορά.
Το καινούργιο πακέτο προβλέπει έναν πολύ ισχυρό μηχανισμό επιστροφών σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Τώρα μένει να δούμε πώς θα το κάνουμε στην πράξη. Υπάρχει η σκέψη επιστροφής στις αρχικές χώρες προέλευσης δηλαδή να παρακάμψουμε την Τουρκία, την Τυνησία την Λιβύη και να επιστρέψουμε τους ανθρώπους κατευθείαν στις χώρες από όπου έφυγαν και εκεί να κάνουμε μία συμφωνία ότι θα πάρεις αναπτυξιακή βοήθεια από την ευρωπαϊκή ένωση. Ας πούμε για παράδειγμα εάν έχεις μετανάστες από χώρες της υποσαχάριας Αφρικής, Τσαντ, Μαλί ή Μπαγκλαντές, θα μπορούν να παίρνουν βοήθεια η οποία όμως θα συναρτάται με το να παίρνεις πίσω τους ανθρώπους σου σε τακτά χρονικά διαστήματα και αυτό γιατί στο παρελθόν προσπαθήσαμε να στείλουμε πίσω Πακιστανούς για παράδειγμα και την τελευταία στιγμή σου έλεγαν οι Πακιστανικές Αρχές πως δεν τουε γνωρίζουν ή δεν έχουν τα πλήρη στοιχεία τους.
Η Ελλάδα ήταν και θα είναι χώρα «πρώτης γραμμής» στο μεταναστευτικό
Η Ελλάδα είναι ήταν και θα είναι χώρα πρώτης γραμμής όσων αφορά το μεταναστευτικό. Και αυτό γιατί υπάρχουν πέντε βασικά εργαλεία που συμφωνούνται ως ένα πακέτο, ένα από αυτά τα βασικά εργαλεία είναι το screening regulation. Δηλαδή μία προκαταρκτική έρευνα αξιολόγησης η οποία θα γίνεται στα σύνορα της ένωσης. Οπότε όταν μιλάμε για σύνορα ένωσης εγώ καταλαβαίνω Ελλάδα, Ισπανία, Ιταλία.
Σε αυτή την διαδικασία θα γίνεται ένας έλεγχος όπου θα βλέπεις εάν αυτός ο άνθρωπος πληρεί το προσφυγικό προφίλ ή αν είναι ομοφιλόφυλος ή μια γυναίκα που έχει φύγει από τον άντρα της. Διότι στις δυο τελευταίες περιπτώσεις θεωρούνται προστατευόμενα πρόσωπα. Αν λοιπόν πληρούν το προσφυγικό προφίλ τότε του ζητάς να προχωρήσει την διαδικασία ειδάλλως επιστρέφει στην χώρα του.
Η συγκεκριμένη διαδικασία υποτίθεται ότι θα γίνεται μέσα σε 60 μέρες σε κάποιο κέντρο. Ο αντίλογος εδώ είναι τι θα γίνει θα ξανα φτιάξουμε Μόριες; Θα ξανα μαζέψουμε όλους αυτούς τους ανθρώπους στα νησιά; Που θα γίνει αυτό το κέντρο; Διότι εκ των πραγμάτων θα πρέπει να γίνει στα σύνορα.
Αυτοί οι άνθρωποι έρχοναι, μένουν στην Σάμο η οποία είναι γεμάτη και πρέπει να κάνουν όλοι αίτηση για να δούμε ποιοι θα πάρουν άσυλο και ποιοι θα γυρίσουν πίσω.
Επομένως αν έρθουνε 1000 άτομα και από αυτούς μόνο οι 20 δικαιούνται άσυλο εσύ θα πρέπει να διαχειριστείς 1000 αιτήσεις. Έτσι το screening regulation θα κάνει ένα πρώτο ξεσκαρτάρισμα στους 900 που δεν θα πληρούν το προσφυγικό προφίλ και θα φεύγου πίσω κατευθείαν, δεν κάθομαι να ανοίξω το φάκελο να τους έχω μήνες να περιμένουνε να τους τρέφω και μετά να λέω δεν είναι καλες οι συνθήκες. Η λογική είναι ότι αυτή η διαδικασία θα γίνεται πολύ γρήγορα, όμως από την λογική στα χαρτιά μέχρι την λογική στην πράξη απέχει.
Τέλος, η κ. Γαβουνέλη είπε πως η συμφωνία είναι ότι όλα αυτά θα γίνουν πολύ γρήγορα, δηλαδή οι ψηφοφορίες θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί έως τον Ιανουάριο που κλείνει το Κοινοβούλιο και σίγουρα να έχει ολοκληρωθεί έως τον Φεβρουάριο καθώς τον Ιούνιο αναμένεται να πραγματοποιηθούν οι Ευρωεκλογές.
Σε αντίθετη περίπτωση εάν δεν έχει ολοκληρωθεί μέχρι τον Φεβρουάριο σημαίνει πως δεν θα έχει ισχύ.
**Μαρία Γαβουνέλη, Kαθηγήτρια στη Νομική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος του Κέντρου Ερευνών για το Δημόσιο Διεθνές Δίκαιο – Athens PIL, Associate Research Fellow, Institute of Advanced Legal Studies, Πανεπιστήμιο του Λονδίνου (2005-2019) και Ειδικός Σύμβουλος (Senior Policy Advisor), ΕΛΙΑΜΕΠ.
