Μπορεί να έχει περάσει σχεδόν ένας αιώνας από την έκδοση του, αλλά το «Θα κάψω το Παρίσι» του Μπρούνο Γιασένσκι (μετάφραση Αναστασία Χατζηγιαννίδη, εκδόσεις Έρμα) εξακολουθεί να δίνει την αίσθηση ενός μοντέρνου και πολύ πρωτότυπου μυθιστορήματος. Δεν νιώθεις ότι διαβάζεις ένα «κλασικό» έργο, αλλά κάτι πολύ ανατρεπτικό, παρόλο που οι ιδεολογικές αναζητήσεις του Γιασένσκι μοιάζουν ξένες με την εποχή μας.
Φουτουριστής
Ο συγγραφέας υπήρξε πρωτοπόρος του πολωνικού φουτουρισμού. Στο Μεσοπόλεμο θα βρεθεί πολιτικός εξόριστος στο Παρίσι όπου θα ενταχθεί στο Γαλλικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Το «Θα κάψω το Παρίσι» δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στην Humanité, την εφημερίδα του κόμματος. Το μυθιστόρημα γνώρισε πολύ μεγάλη επιτυχία, αλλά έδωσε την αφορμή για διώξεις σε βάρος του συγγραφέα που κατέληξαν στην απέλασή του στη Σοβιετική Ένωση. Το 1938 ο Μπρούνο Γιασένσκι εκτελέστηκε ως προδότης κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Τρόμου του Στάλιν.
Η βιογραφία του Γιασένσκι δεν συνοψίζει μόνο την τραγωδία των αριστερών πρωτοποριών του Μεσοπολέμου, αλλά μάς βοηθάει να κατανοήσουμε καλύτερα το «Θα κάψω το Παρίσι».
Ο Πιερ και ο Π’αν
Στο επίμετρό της η Ευγενία Χατζηγιαννίδου γράφει ότι το μυθιστόρημα βρίσκεται στο μεταίχμιο μεταξύ φουτουρισμού και σοσιαλιστικού ρεαλισμού. Όμως θα μπορούσε να πει κανείς ότι λόγω θεματολογίας και ύφους γέρνει περισσότερο στο φουτουρισμό.
Ο νεαρός προλετάριος Πιερ αποφασίζει να μολύνει το σύστημα ύδρευσης του Παρισιού με τον βάκιλο της πανούκλας, σε μια πράξη τυφλής εκδίκησης στην αστική κοινωνία που τον έχει περιθωριοποιήσει. Από εκεί και πέρα αρχίζει η… τρέλα. Η επιδημία των θανάτων έχει ως αποτέλεσμα τον στρατιωτικό αποκλεισμό του Παρισιού από την υπόλοιπη Γαλλία και τον κατακερματισμό του σε «ανεξάρτητα κρατίδια», τα οποία συγκροτούνται στη βάση των εθνικοτήτων και των πολιτικών αντιλήψεων των κατοίκων. Η ιστορία της επιδημίας στο Παρίσι διαπλέκεται με την ιστορία του Κινέζου επαναστάτη Π’αν, του Αμερικανού καπιταλιστή Λίνγκσλεϊ, της εβραϊκής κοινότητας του Παρισιού, των Ρώσων αντικομμουνιστών εμιγκρέδων….
Όπως γίνεται σαφές, έχουμε να κάνουμε με μια έκρηξη επαναστατικής φαντασίας που διαμορφώνει μια τελείως απρόβλεπτη πλοκή, χαρίζοντας μας μια πολύ ιδιαίτερη αναγνωστική εμπειρία. Ο Γιασένσκι αποδεικνύει την υψηλή τέχνη του ακόμα και όταν υπηρετεί τις πιο χοντροκομμένες πλευρές της γραμμής της Κομιντέρν.
Η πανδημία
Διαβάζοντας το «Θα κάψω το Παρίσι» μετά πανδημία του COVID, δεν μπορεί να μην κάνεις τις συγκρίσεις. Ο Γιασένσκι «προέβλεπε» ότι μια επιδημία θα οδηγούσε στην τήξη της αστικής κοινωνίας και την κομμουνιστική εξέγερση. Η δικιά μας εμπειρία ήταν η αντίθετη: Η επιδημία οδήγησε στην απόλυτη συμμόρφωση με την εξουσία και την ενίσχυση του συντηρητισμού. Η διαφορά δείχνει το χάσμα που χωρίζει τις δύο εποχές.
