Το πρωί του Σαββάτου 14 Νοεμβρίου, η Πυροσβεστική Υπηρεσία κλήθηκε να αντιμετωπίσει μια φωτιά σε κτήριο στο Ζεφύρι, το οποίο αρχικά θεωρήθηκε εγκαταλελειμμένο. Στο σημείο έσπευσαν 20 πυροσβέστες από τον 10ο, τον 6ο και τον 12ο Πυροσβεστικό Σταθμό Αθηνών, ενώ στη συνέχεια έφτασαν και δυνάμεις της 1ης ΕΜΑΚ.
Μια φωτιά, ένα «τυπικό αστικό συμβάν», που τελικά εξελίχθηκε σε μια τραγωδία με δύο νεκρούς πυροσβέστες και έναν τρίτο τραυματία, ο οποίος νοσηλεύεται στο 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας. Η εικόνα που προκύπτει από τα μέχρι στιγμής στοιχεία γεννά μια σειρά από κρίσιμα ερωτήματα. Όχι για να αποδοθούν ευθύνες πριν ολοκληρωθεί η έρευνα, αλλά για να διαπιστωθεί τι ακριβώς συνέβη, ποια διαδικασία ακολουθήθηκε και εάν το σύστημα επιχειρησιακής διαχείρισης λειτούργησε όπως προβλέπεται.
Από ένα «τυπικό» συμβάν σε μια φονική παγίδα
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι πυροσβέστες εισήλθαν στο κτήριο φορώντας όλα τα Μέτρα Ατομικής προστασίας (επενδύτη, περισκελίδα, γάντια, κράνος και αναπνευστικές συσκευές). Γρήγορα διαπίστωσαν ότι η εστία της φωτιάς βρισκόταν στο υπόγειο και κατευθύνθηκαν προς το συγκεκριμένο σημείο.
Στη συνέχεια έγινε γνωστό ότι το κτήριο δεν ήταν τελικά εγκαταλελειμμένο. Εκεί φέρεται να διέμενε μία οικογένεια Ρομά, κάτω από ιδιαίτερα δύσκολες συνθήκες, χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα. Σύμφωνα με την προανακριτική κατάθεση της 34χρονης που συνελήφθη, στο υπόγειο, του κτηρίου, πετούσαν απορρίμματα, αλλά και στάχτες και κάρβουνα από τη σόμπα που χρησιμοποιούσαν για τη θέρμανσή τους. «Δεν είχα πού αλλού να τα πετάξω και τα τοποθετούσα σε ένα βουναλάκι από στάχτη στην είσοδο», φέρεται να ανέφερε στους αστυνομικούς.
Η συσσώρευση εύφλεκτων υλικών, λοιπόν, φαίνεται πως δημιούργησε ιδιαίτερα επικίνδυνες συνθήκες, με τη φωτιά από την μία να επεκτείνεται στο εσωτερικό του κτηρίου και από την άλλη τον καπνό να δυσχεραίνει το έργο της κατάσβεσης.
Το πρώτο κρίσιμο ερώτημα, επομένως, αφορά την αρχική εκτίμηση του περιστατικού. Με ποια δεδομένα χαρακτηρίστηκε ως ένα συνηθισμένο αστικό συμβάν; Πότε έγινε αντιληπτό ότι επρόκειτο για έναν ιδιαίτερα επιβαρυμένο χώρο, με σκουπίδια, πυκνό καπνό και περιορισμένη δυνατότητα διαφυγής; Και κυρίως, πώς προσαρμόστηκε η επιχειρησιακή τακτική όταν διαπιστώθηκαν αυτές οι συνθήκες;
Σιγή ασυρμάτου ή κακή συνεννόηση;
Καθώς το πλήρωμα του 1024 προχωρούσε στο εσωτερικό του κτηρίου, φέρεται να υποχώρησε τμήμα της στριφογυριστής σκάλας. Δύο πυροσβέστες εγκλωβίστηκαν στο υπόγειο, ενώ ένας τρίτος έχασε προσωρινά τις αισθήσεις του.
Ο τραυματίας πυροσβέστης φέρεται να περιέγραψε στους αρμόδιους ότι επιχειρούσε με τη μάνικα να σβήσει τη φωτιά, όταν οι φλόγες αναζωπυρώθηκαν. Αντιλήφθηκε τον ένα συνάδελφό του πεσμένο δίπλα στη σκάλα και προσπάθησε να τον βοηθήσει. Ωστόσο, του τελείωνε το διαθέσιμο οξυγόνο από την φιάλη του, με αποτέλεσμα να εγκαταλείψει την προσπάθεια. Λίγο αργότερα ανέφερε πως έχασε τις αισθήσεις του.
Η περιγραφή αυτή δημιουργεί ένα από τα σοβαρότερα ερωτήματα της υπόθεσης: Τι ακριβώς συνέβη στα κρίσιμα λεπτά μετά την κατάρρευση της σκάλας;
Πότε χάθηκε η επικοινωνία με τους δύο πυροσβέστες; Υπήρξε κλήση μέσω ασυρμάτου που δεν έγινε αντιληπτή ή δεν πρόλαβε να πραγματοποιηθεί; Γιατί δεν εκπέμφθηκε εγκαίρως σήμα κινδύνου; Και εάν ο τρίτος πυροσβέστης είχε χάσει τις αισθήσεις του, ποια ήταν η τελευταία επικοινωνία που είχε με το υπόλοιπο πλήρωμα;
Εξίσου σημαντικό είναι να διερευνηθεί τι συνέβαινε έξω από το κτήριο. Για πόση ώρα επιχειρούσαν οι πυροσβέστες χωρίς να υπάρχει σαφής εικόνα για την κατάσταση των συναδέλφων τους στο υπόγειο; Πότε διαπιστώθηκε ότι δεν είχαν επιστρέψει; Υπήρχε συγκεκριμένο χρονικό όριο ελέγχου της κατάστασής τους;
Και το κυριότερο: γιατί, ενώ η επιχείρηση βρισκόταν σε εξέλιξη, δεν ενεργοποιήθηκε νωρίτερα διαδικασία αναζήτησης και εντοπισμού των δύο πυροσβεστών;
Δεν πρόκειται για λεπτομέρειες δευτερεύουσας σημασίας. Σε μια επιχείρηση με αναπνευστικές συσκευές περιορισμένης αυτονομίας, κάθε λεπτό μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό.
Οι φιάλες οξυγόνου και ο χρόνος επέμβασης
Καθώς το ενδεχόμενο οι δύο άνδρες να έχασαν τη ζωή τους όταν εξαντλήθηκε το διαθέσιμο οξυγόνο εξετάζεται ως ένα από τα βασικά σενάρια, στο επίκεντρο της έρευνας βρίσκονται πλέον οι αναπνευστικές συσκευές και οι φιάλες αέρα που έφεραν.
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι συσκευές που χρησιμοποιούσαν είχαν προβλεπόμενη διάρκεια λειτουργίας έως και 30 λεπτά. Η πραγματική αυτονομία, ωστόσο, εξαρτάται από την ένταση της αναπνοής, τη σωματική καταπόνηση και τις συνθήκες της επιχείρησης. Οι συσκευές διαθέτουν μανόμετρο για την παρακολούθηση της πίεσης, καθώς και ηχητική προειδοποίηση όταν η διαθέσιμη ποσότητα αέρα μειώνεται. Παράλληλα, διαθέτουν σύστημα ειδοποίησης σε περίπτωση που ο πυροσβέστης παραμείνει ακίνητος για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Ωστόσο, εδώ υπάρχει μια ακόμη παράμετρος που δεν πρέπει να μείνει εκτός έρευνας: Ο χρόνος επέμβασης.
Πόση ώρα χρειάστηκε από τη στιγμή της κλήσης μέχρι την άφιξη των πρώτων πυροσβεστικών δυνάμεων; Πόση ώρα μεσολάβησε μέχρι να ξεκινήσει η εσωτερική επέμβαση και πόσο διήρκεσε η παραμονή των πληρωμάτων στο κτήριο;
Με τι πίεση ξεκίνησαν οι φιάλες; Ήταν όλες πλήρως γεμάτες κατά την είσοδο των πυροσβεστών;
Οι αρμόδιοι αξιωματικοί θα πρέπει να εξετάσουν εάν υπήρξε δυσλειτουργία στον εξοπλισμό, εάν ενεργοποιήθηκαν οι ηχητικές προειδοποιήσεις και εάν οι πυροσβέστες είχαν επαρκή χρόνο για να επιστρέψουν σε ασφαλές σημείο.
Σωστή ή λάθος επιλογή η εγκατάσταση του σωλήνα υψηλής πίεσης;
Ένα ακόμη ζήτημα αφορά την εγκατάσταση του σωλήνα κατάσβεσης. Σύμφωνα με πηγές του Πυροσβεστικού Σώματος, στα αστικά συμβάντα χρησιμοποιείται συχνά σωλήνας υψηλής πίεσης, καθώς επιτρέπει την ταχύτερη ανάπτυξη και την άμεση επέμβαση. Έχει, όμως, περιορισμούς ως προς το μήκος ανάπτυξης και την παροχή νερού, στοιχεία που πρέπει να αξιολογούνται ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες κάθε περιστατικού.
Στη συγκεκριμένη περίπτωση, από τα διαθέσιμα στοιχεία και την εικόνα του σημείου, η μαύρη μάνικα - όπως φαίνεται και στη φωτογραφία- έφτανε μέχρι περίπου το μέσο της σκάλας και όχι μέχρι το υπόγειο.
Αυτό γεννά ένα εύλογο ερώτημα: υπήρχε στο συγκεκριμένο σημείο σαφής και συνεχής διαδρομής που θα μπορούσε να βοηθήσει τους πυροσβέστες να επιστρέψουν στην έξοδο σε συνθήκες μηδενικής ορατότητας;
Σε αρκετές χώρες εφαρμόζονται τεχνικές προσανατολισμού μέσα σε κτήρια με πυκνό καπνό, στις οποίες οι πυροσβέστες χρησιμοποιούν τη γραμμή σωλήνα ή ειδικά σχοινιά ως οδηγό επιστροφής. Στο Ζεφύρι, υπήρχε τέτοια πρόβλεψη; Είχε εξασφαλιστεί ότι η γραμμή κατάσβεσης έφτανε μέχρι το σημείο της επέμβασης; Είχε αξιολογηθεί εάν απαιτούνταν διαφορετική διάταξη σωλήνων;
Αντίστοιχα, πρέπει να εξεταστεί εάν οι συνθήκες του κτηρίου επέβαλλαν διαφορετική επιχειρησιακή προσέγγιση, αλλά και εάν υπήρχε επαρκής αριθμός πυροσβεστών για την ασφαλή ανάπτυξη του εξοπλισμού και την υποστήριξη της ομάδας που εισήλθε στο υπόγειο.
Υπήρχε σχέδιο για το χείριστο σενάριο;
Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα αφορά τις διαδικασίες ασφάλειας των ομάδων που επιχειρούν στο εσωτερικό ενός κτηρίου.
Υπάρχουν συγκεκριμένα πρωτόκολλα που καθορίζουν πόση ώρα μπορεί να παραμείνει ένας πυροσβέστης σε επικίνδυνο περιβάλλον; Ποιος έχει την ευθύνη να γνωρίζει ανά πάσα στιγμή πού βρίσκεται κάθε μέλος του πληρώματος; Πώς ενεργοποιείται η διαδικασία διάσωσης όταν ένα μέλος δεν επικοινωνεί ή δεν επιστρέφει στον προκαθορισμένο χρόνο;
Σε συνθήκες πυκνού και μαύρου καπνού, η ορατότητα μπορεί να μηδενιστεί. Η μετακίνηση γίνεται εξαιρετικά δύσκολη, ενώ ακόμη και μια μικρή αλλαγή στη διαμόρφωση του χώρου μπορεί να αποπροσανατολίσει έναν πυροσβέστη. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η χρήση κατάλληλων εργαλείων αναζήτησης και προσανατολισμού μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική. Για παράδειγμα, εργαλεία όπως το Halligan μπορούν, μεταξύ άλλων, να χρησιμοποιηθούν ως βοήθημα διερεύνησης του χώρου και εντοπισμού εμποδίων. Είχαν οι πυροσβέστες τα κατάλληλα εργαλεία μαζί τους; Είχε προηγηθεί εκτίμηση των κινδύνων από την εσωτερική διαρρύθμιση; Και κυρίως, ποια ήταν η προβλεπόμενη διαδικασία εάν κάποιος έχανε την επαφή με την υπόλοιπη ομάδα;
Τα δύο θύματα και το ερώτημα της εκπαίδευσης
Η τραγωδία στο Ζεφύρι κόστισε τη ζωή στον 44χρονο υπαρχιπυροσβέστη Ηλία Βαλάτσο, ο οποίος είχε σχεδόν 20 χρόνια υπηρεσίας στο Πυροσβεστικό Σώμα, και στον 23χρονο πυροσβέστη Γιώργο Ζυμπίδη, ο οποίος είχε αποφοιτήσει από τη σχολή μόλις δύο μήνες νωρίτερα. Δύο άνθρωποι με εντελώς διαφορετική υπηρεσιακή διαδρομή, που βρέθηκαν στην ίδια επιχείρηση, από την οποία δεν επέστρεψαν ποτέ.
Πέρα από τις συνθήκες του συγκεκριμένου περιστατικού, η έρευνα αναπόφευκτα ανοίγει και μια ευρύτερη συζήτηση για την επιχειρησιακή ετοιμότητα του Πυροσβεστικού Σώματος.
Πόσο συχνά εκπαιδεύονται οι πυροσβέστες σε συνθήκες μηδενικής ορατότητας; Πόσο εξοικειωμένοι είναι με την αντιμετώπιση κατάρρευσης εσωτερικών κατασκευών, τον αποπροσανατολισμό και την απώλεια επικοινωνίας; Υπάρχουν τακτικές ασκήσεις διάσωσης πυροσβέστη από πυροσβέστη (Mayday/RIT); Εφαρμόζονται σύγχρονες μέθοδοι που χρησιμοποιούνται σε άλλα ευρωπαϊκά πυροσβεστικά σώματα;
Και κυρίως, υπάρχουν σαφείς διαδικασίες για κάθε στάδιο μιας τέτοιας επιχείρησης; Είναι γνωστές σε όλα τα πληρώματα; Ελέγχεται στην πράξη η εφαρμογή τους; Δεν αρκεί να υπάρχουν πρωτόκολλα στα χαρτιά. Το κρίσιμο είναι εάν εφαρμόζονται, εάν επικαιροποιούνται και εάν οι άνθρωποι που καλούνται να επιχειρήσουν σε επικίνδυνες συνθήκες έχουν εκπαιδευτεί επαρκώς ώστε να τα εφαρμόζουν. Γιατί η φωτιά στο Ζεφύρι δεν ήταν μια ανεξέλεγκτη πυρκαγιά μεγάλης έκτασης. Ήταν ένα περιστατικό σε συγκεκριμένο κτήριο, με συγκεκριμένη εστία και περιορισμένο χώρο επέμβασης. Κι όμως, δύο πυροσβέστες έχασαν τη ζωή τους.
































