Η εμφάνιση οπλισμένων αστυνομικών στην αίθουσα σύνταξης της δημόσιας τηλεόρασης «πάγωσε» τους δημοσιογράφους και τους υπόλοιπους εργαζόμενους στο Ραδιομέγαρο της ΕΡΤ στην Αγία Παρασκευή, τη Δευτέρα.
Η επίσημη δικαιολογία ήταν πως είχε προηγηθεί ανώνυμη καταγγελία για κάπνισμα στους χώρους εργασίας. Τα ερωτήματα πολλά και κυρίως ποιος έδωσε την έγκριση να μπουν εντός του Ραδιομεγάρου οι αστυνομικοί ενώ είναι γνωστό πως υπάρχει πάντα security για λόγους ασφαλείας. Ποιος ήταν εκείνος, λοιπόν, που έδειξε αυτό τον υπερβάλλοντα ζήλο; Το σίγουρο είναι πάντως πως το γεγονός αυτό έφερε στο μυαλό των δημοσιογράφων την επέμβαση των ΜΑΤ, μετά το κλείσιμο της ΕΡΤ, το 2013, σε συνδυασμό και με δύο άλλα ακραία γεγονότα των τελευταίων ημερών και συγκεκριμένα την εμφάνιση του καταδικασμένου πρώην χρυσαυγίτη βουλευτή Παναγιώτη Ηλιόπουλου, σε τηλεοπτική εκπομπή και την αναφορά σε «λαθρομετανάστες» σε δελτίο ειδήσεων της τηλεόρασης.
Η ανάρτηση του εκπροσώπου των δημοσιογράφων της ΕΡΤ
Σε ανάρτησή του στο Facebook ο εκπρόσωπος των δημοσιογράφων στο ΔΣ της ΕΡΤ Γιάννης Δάρρας αναφέρει:
Και τι έγινε;
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Τι σχέση μπορεί να έχει ένας καταδικασμένος χρυσαυγίτης, μια λέξη σε ένα δελτίο ειδήσεων και μια καταγγελία για κάπνισμα;
Εκ πρώτης όψεως, καμία. Τρία περιστατικά μέσα σε λίγες ημέρες στην ΕΡΤ. Πιθανότατα άσχετα μεταξύ τους, σίγουρα διαφορετικής βαρύτητας. Το καθένα μπορεί να έχει τη δική του εξήγηση. Αν όμως τα βάλεις δίπλα δίπλα, αρχίζει να σχηματίζεται μια εικόνα που δύσκολα προσπερνάς.
Στο ΕΡΤnews εμφανίζεται ο καταδικασμένος για συμμετοχή στη ναζιστική εγκληματική οργάνωση Χρυσή Αυγή, Παναγιώτης Ηλιόπουλος. Παρουσιάζεται ως «ιδρυτής λέσχης» και «θύμα ΜΚΟ». Ούτε λέξη για την πολιτική του ταυτότητα και την καταδίκη του. Ένας καταδικασμένος χρυσαυγίτης καταγγέλλει από τη δημόσια τηλεόραση ότι έπεσε θύμα μιας «εγκληματικής οργάνωσης».
Η διοίκηση αρχικά επιχειρεί να εξηγήσει το περιστατικό μέσω «πηγών της ΕΡΤ». Όταν οι αντιδράσεις παίρνουν διαστάσεις, ακολουθεί μια ανακοίνωση και κυρώσεις, μεταξύ των οποίων δεκαήμερη αργία χωρίς αποδοχές και προσωρινή διακοπή της εκπομπής. Η επιστροφή της έχει ήδη προγραμματιστεί. Αυτό που λέμε με δυο λόγια… μέχρι να κάτσει η σκόνη. Η συζήτηση για την ευθύνη εκείνων που οργανώνουν και εποπτεύουν την ενημέρωση μένει ουσιαστικά αναπάντητη.
Λίγες ημέρες αργότερα, σε δελτίο ειδήσεων της ΕΡΤ ακούγεται η λέξη «λαθρομετανάστες».
Μια λέξη φορτωμένη με δεκαετίες ξενοφοβικής ρητορικής, που αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως «λαθραίο». Η παρατυπία μιας πράξης μετατρέπεται σε χαρακτηριστικό της ανθρώπινης ύπαρξης. Υπάρχουν ακριβείς όροι για την παράτυπη είσοδο, για το καθεστώς διαμονής, για τους ανθρώπους που ζητούν άσυλο.
Η επιλογή των λέξεων έχει σημασία, ιδιαίτερα όταν προέρχονται από τη δημόσια τηλεόραση. Γιατί η γλώσσα που χρησιμοποιούμε αποκαλύπτει και τον τρόπο που σκεφτόμαστε. Και με τη σειρά της, επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τους ανθρώπους γύρω μας.
Τη Δευτέρα 9 Νοεμβρίου, αστυνομικοί της ομάδας ΔΙΑΣ, φορώντας αλεξίσφαιρα γιλέκα και με τον οπλισμό τους, μπαίνουν στην αίθουσα σύνταξης της ΕΡΤ, συνοδευόμενοι από υπάλληλο ασφαλείας. Η εξήγηση που δίνει ο τελευταίος είναι ότι υπήρξε καταγγελία για κάπνισμα στο Ραδιομέγαρο.
Ένοπλοι αστυνομικοί ανάμεσα στα γραφεία των δημοσιογράφων για μια καταγγελία περί καπνίσματος!
Η αστυνομική αρμοδιότητα για έναν έλεγχο προβλέπεται από τον νόμο. Η άσκησή της, όμως, έχει και το μέτρο της. Αναρωτιέμαι ποιος έκρινε αναγκαίο, για μια καταγγελία περί καπνίσματος, να φτάσουν ένοπλοι αστυνομικοί μέχρι την αίθουσα σύνταξης της δημόσιας ραδιοτηλεόρασης. Ποιος αποφάσισε ότι αυτός ήταν ο ενδεδειγμένος τρόπος να πραγματοποιηθεί ο έλεγχος; Και τι ακριβώς συνέβη με τις προβλεπόμενες διαδικασίες της ίδιας της ΕΡΤ, η οποία διαθέτει εγκεκριμένο σχέδιο αποτροπής καπνίσματος και συγκεκριμένους υπευθύνους. Έγινε προηγουμένως κάποια συνεννόηση στην είσοδο του Ραδιομεγάρου για τον τρόπο διεξαγωγής του ελέγχου;
Υπάρχει και κάτι ακόμη που δύσκολα μπορεί να αγνοήσει όποιος έζησε το 2013.
Στις 7 Νοεμβρίου εκείνης της χρονιάς, στις 4:20 τα ξημερώματα, ένοπλοι αστυνομικοί των ΜΑΤ εισέβαλαν στο Ραδιομέγαρο για να εκκενώσουν το κτίριο από τους εργαζόμενους που το κρατούσαμε ζωντανό μαζί με την κοινωνία. Δεκατρία χρόνια αργότερα, μόλις δύο ημέρες μετά την επέτειο εκείνης της εισβολής, η εικόνα ενόπλων αστυνομικών μέσα στην ΕΡΤ επιστρέφει.
Μα είναι ίδιες οι καταστάσεις; Προφανώς όχι. Όσοι ήμασταν εκεί γνωρίζουμε πολύ καλά τι συνέβη το 2013. Γνωρίζουμε όμως και τι μνήμες ξυπνά μια τέτοια εικόνα.
Κάποιος μπορεί να αναρωτηθεί γιατί δίνω τόση σημασία σε όλα αυτά. Μια λάθος επιλογή ενός καλεσμένου, μια άστοχη λέξη σε ένα ζωντανό, ένας αστυνομικός έλεγχος. Ε, δεν καταλύθηκε και η δημοκρατία, βρε αδελφέ!
Αυτό ακριβώς με απασχολεί. Η ευκολία με την οποία μπορούμε να βρούμε μια εξήγηση για το καθένα και να συνεχίσουμε σαν να μη συνέβη τίποτα.
Γιατί έτσι συνηθίζουμε.
Συνηθίζουμε να βλέπουμε έναν καταδικασμένο χρυσαυγίτη στην τηλεόραση χωρίς να αναφέρεται ποιος είναι. Να ακούμε τη γλώσσα της ξενοφοβίας σαν να πρόκειται για ουδέτερη περιγραφή της πραγματικότητας. Να αντιμετωπίζουμε την παρουσία ενόπλων σε μια αίθουσα σύνταξης ως μια ακόμη υπηρεσιακή διαδικασία.
Και κάποια στιγμή παύουμε ακόμη και να αναρωτιόμαστε.
Η δημοσιογραφία έχει ευθύνη απέναντι σε αυτή την εξοικείωση. Όσα επιλέγουμε να αναδείξουμε, οι λέξεις που χρησιμοποιούμε, οι ερωτήσεις που κάνουμε και εκείνες που αποφεύγουμε διαμορφώνουν τη δημόσια συζήτηση. Τα γεγονότα χρειάζονται έρευνα και τεκμηρίωση, ακόμη κι όταν ανατρέπουν όσα πιστεύουμε. Η δική μας πολιτική και κοινωνική οπτική δεν καταργεί αυτή την υποχρέωση. Καθορίζει όμως σε μεγάλο βαθμό τι θεωρούμε σημαντικό να ερευνήσουμε και απέναντι σε ποια εξουσία επιμένουμε να ζητάμε απαντήσεις.
Στην ΕΡΤ υπάρχουν άνθρωποι που προσπαθούν καθημερινά να κάνουν τη δουλειά τους με αξιοπρέπεια. Η αναζήτηση ευθυνών για όσα συμβαίνουν δεν μπορεί να σταματά σε αυτούς. Οι διοικήσεις έχουν την εξουσία να επιλέγουν, να οργανώνουν, να καθορίζουν προτεραιότητες και να αποφασίζουν. Μαζί με την εξουσία έχουν και την ευθύνη των αποτελεσμάτων.
Και η δημόσια ραδιοτηλεόραση έχει μια ευθύνη μεγαλύτερη από κάθε διοίκησή της. Απέναντι στην κοινωνία που τη χρηματοδοτεί και δικαιούται ενημέρωση ανεξάρτητη, τεκμηριωμένη, με κριτική στάση απέναντι στην εξουσία.
Όλα αυτά συμβαίνουν σε μια περίοδο που η κοινωνία μας συντηρητικοποιείται. Η ξενοφοβία έχει αποκτήσει μεγαλύτερη άνεση στον δημόσιο λόγο, ο αυταρχισμός συναντά όλο και λιγότερες αντιστάσεις και ιδέες που κάποτε αναγνωρίζαμε ως βαθιά αντιδημοκρατικές διεκδικούν θέση στην πολιτική κανονικότητα.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αποκτούν σημασία και τα φαινομενικά μικρά.
Δεν χρειάζεται να υπάρχει ένα κεντρικό σχέδιο πίσω από κάθε περιστατικό. Ούτε να αποδίδουμε παντού τις ίδιες προθέσεις. Αρκεί να παρατηρήσουμε πόσο έχουν μετακινηθεί τα όρια της ανοχής μας.
Ο εκφασισμός μιας κοινωνίας μπορεί να προχωρά και χωρίς θεαματικά γεγονότα. Με μικρές υποχωρήσεις, με τη σιωπή, με τη συνήθεια. Με την αίσθηση ότι υπάρχουν σοβαρότερα ζητήματα για να ασχοληθούμε.
Και βέβαια υπάρχουν. Πάντα θα υπάρχουν.
Το ερώτημα είναι πόσα θα έχουμε συνηθίσει μέχρι να αποφασίσουμε ότι αξίζει να αντιδράσουμε.
Γιατί το τέρας δεν γίνεται λιγότερο επικίνδυνο όταν το συνηθίζεις.
Απλώς κάποια στιγμή παύεις να το βλέπεις.
Και τότε λες «και τι έγινε;».
