Σοβαρές καταγγελίες για εκτεταμένη και συστηματική χρήση υπέρμετρης αστυνομικής βίας κατά ειρηνικών διαδηλωτών, φωτορεπόρτερ και δημοσιογράφων στην Ελλάδα διατυπώνει η Διεθνής Αμνηστία σε νέα έκθεσή της.
Η οργάνωση κάνει λόγο για ένα ανησυχητικό μοτίβο παραβιάσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το οποίο, όπως υποστηρίζει, ενισχύεται από ένα θεσμικό πλαίσιο που δεν συμμορφώνεται με τα διεθνή πρότυπα και από μια διαχρονική κουλτούρα ατιμωρησίας.
Η έκθεση με τίτλο «Η διαμαρτυρία δεν είναι πεδίο μάχης: Μοτίβα παράνομης χρήσης αστυνομικής βίας και ατιμωρησίας» βασίζεται σε διετή έρευνα, συνεντεύξεις με περισσότερα από 100 άτομα και εκτενή ανάλυση οπτικοακουστικού υλικού από διαδηλώσεις σε διάφορες περιοχές της χώρας.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η Ελληνική Αστυνομία έχει επανειλημμένα καταφύγει σε μη αναγκαία ή δυσανάλογη χρήση βίας, προκαλώντας σοβαρούς σωματικούς τραυματισμούς αλλά και ψυχολογικές επιπτώσεις σε πολίτες που συμμετείχαν ή κάλυπταν κινητοποιήσεις.
Η Διεθνής Αμνηστία καλεί τις ελληνικές αρχές να προχωρήσουν άμεσα στην απαγόρευση της χρήσης χειροβομβίδων κρότου-λάμψης κατά την αστυνόμευση διαδηλώσεων, υποστηρίζοντας ότι η χρήση τους έχει οδηγήσει σε επικίνδυνα περιστατικά τραυματισμών. Από τα 67 άτομα που κατέθεσαν εμπειρίες σχετικά με αστυνομική βία, τα 30 ανέφεραν ότι οι χειροβομβίδες χρησιμοποιήθηκαν απευθείας εναντίον διαδηλωτών, δημοσιογράφων και φωτορεπόρτερ ή μέσα σε πυκνά συγκεντρωμένα πλήθη.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του φωτορεπόρτερ Μάριου Λώλου, ο οποίος τραυματίστηκε σοβαρά τον Ιανουάριο του 2025 κατά τη διάρκεια διαδήλωσης για την τραγωδία των Τεμπών. Σύμφωνα με τη μαρτυρία του, χειροβομβίδα κρότου-λάμψης εκτοξεύθηκε προς το μέρος του από αστυνομικό των ΜΑΤ, προκαλώντας απώλεια ακοής και τραυματισμό στο κεφάλι. Η Διεθνής Αμνηστία αναφέρει ότι βίντεο που έχει επαληθεύσει ενισχύει τον ισχυρισμό πως ο φωτορεπόρτερ αποτέλεσε σκόπιμο στόχο.
Αντίστοιχα, ο φοιτητής Γιώργος Μαύρος υπέστη ρήξη τυμπάνου, απώλεια ακοής και εγκαύματα κατά τη διάρκεια φοιτητικής κινητοποίησης στη Θεσσαλονίκη το 2022, έπειτα από χρήση χειροβομβίδων κρότου-λάμψης από αστυνομικές δυνάμεις.
Η έκθεση καταγράφει επίσης περιστατικά παράνομης χρήσης γκλομπ, επιθέσεων σε ήδη ακινητοποιημένα άτομα, χρήσης χημικών και αντιοχλαγωγικών οχημάτων εκτόξευσης νερού, καθώς και περιστατικά βίας από ομάδες δίκυκλης αστυνόμευσης. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η μαρτυρία της ηθοποιού και σκηνοθέτιδας Αναστασίας Πολίτη, η οποία τραυματίστηκε σοβαρά κατά τη διάρκεια φιλοπαλαιστινιακής διαδήλωσης στην Αθήνα τον Οκτώβριο του 2025, όταν αστυνομική μηχανή κινήθηκε μέσα στο πλήθος και, όπως καταγγέλλει, δέχθηκε χτύπημα με γκλομπ.
Παράλληλα, η οργάνωση επισημαίνει ότι η απόδοση ευθυνών για περιστατικά αστυνομικής βίας παραμένει εξαιρετικά περιορισμένη. Ελλιπείς πειθαρχικές και ποινικές έρευνες, δυσκολίες ταυτοποίησης των εμπλεκόμενων αστυνομικών και η απουσία ευδιάκριτων διακριτικών στις μονάδες αποκατάστασης τάξης συμβάλλουν, σύμφωνα με την έκθεση, στη διαιώνιση της ατιμωρησίας. Επιπλέον, ο μηχανισμός διερεύνησης περιστατικών αυθαιρεσίας (ΕΜΙΔΙΠΑ) φέρεται να αντιμετωπίζει σοβαρές ελλείψεις σε προσωπικό και πόρους.
Η Διεθνής Αμνηστία ασκεί κριτική και στο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τις δημόσιες συναθροίσεις στην Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι παρέχει υπερβολικά ευρείες εξουσίες στην αστυνομία για προσαγωγές και ελέγχους, ακόμη και χωρίς εύλογες ενδείξεις τέλεσης αδικήματος. Σύμφωνα με την έκθεση, διαδηλωτές, δημοσιογράφοι και δικηγόροι έχουν υποστεί αυθαίρετη στέρηση της ελευθερίας τους, εξευτελιστικές σωματικές έρευνες και περιορισμό βασικών δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια της κράτησής τους.
Η οργάνωση εκφράζει επίσης ανησυχία για την ποινικοποίηση της ειρηνικής διαμαρτυρίας, σημειώνοντας ότι πολίτες έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με διώξεις αποκλειστικά λόγω της συμμετοχής τους σε κινητοποιήσεις ή πράξεις πολιτικής ανυπακοής. Παράλληλα, επικρίνει πρόσφατες νομοθετικές παρεμβάσεις, όπως η απαγόρευση διαδηλώσεων σε τμήματα της Πλατείας Συντάγματος, θεωρώντας ότι περιορίζουν περαιτέρω το δικαίωμα του συνέρχεσθαι.
Η Περιφερειακή Ερευνήτρια της Διεθνούς Αμνηστίας για την Ευρώπη, Κονδύλια Γώγου, υπογράμμισε ότι η συμμετοχή ή η δημοσιογραφική κάλυψη μιας ειρηνικής διαδήλωσης δεν θα πρέπει να συνεπάγεται κίνδυνο για τη ζωή και τη σωματική ακεραιότητα των πολιτών. Κάλεσε τις ελληνικές αρχές να μεταρρυθμίσουν άμεσα τη νομοθεσία, να τερματίσουν τις καταχρηστικές αστυνομικές πρακτικές και να διασφαλίσουν τη λογοδοσία για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Στο πλαίσιο της έκθεσης παρατίθενται και στοιχεία της ΜΚΟ Greek Helsinki Monitor, σύμφωνα με τα οποία από το 2019 έως τον Νοέμβριο του 2025 διερευνήθηκαν 181 υποθέσεις που αφορούσαν σοβαρές καταγγελίες κατά οργάνων επιβολής του νόμου, ενώ καταγράφηκαν μόλις επτά καταδίκες. Ειδικά για υποθέσεις βασανιστηρίων, από τις 60 υποθέσεις που εξετάστηκαν μόνο τέσσερις οδηγήθηκαν σε δίκη και μία κατέληξε σε καταδίκη.
Η Διεθνής Αμνηστία επαναλαμβάνει την έκκλησή της για αυστηρότερη διεθνή ρύθμιση του εμπορίου εξοπλισμού αστυνόμευσης μέσω μιας παγκόσμιας Συνθήκης για Εμπόριο Χωρίς Βασανιστήρια, ενώ τονίζει ότι οι πρακτικές που καταγράφονται στην Ελλάδα αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης συζήτησης για την προστασία των θεμελιωδών ελευθεριών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
