Ο εορτασμός της εθνικής επετείου της 25ης Μαρτίου γιορτάζεται σε Ελλάδα, Κύπρο και όπου υπάρχει ελληνική ομογένεια. Καθιερώθηκε με το Βασιλικό διάταγμα 980/ 15(27)-3-1838 από την κυβέρνηση του Όθωνα το 1838.
Η 25η Μαρτίου ιστορικά
Η ημέρα του εορτασμού του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, η 25η Μαρτίου, έχει οριστεί ως ημερομηνία έναρξης της Ελληνικής Επανάστασης κατά του τουρκικού ζυγού, από τον αρχηγό της Φιλικής Εταιρείας Αλέξανδρο Υψηλάντη. Η συγκεκριμένη ημερομηνία θεωρήθηκε σημείο αναφοράς από τις πρώτες ήδη ημέρες της Επανάστασης, και μάλιστα ως έναρξη ειδικής χρονολόγησης, ακόμα και σε περιοχές που είχαν επαναστατήσει νωρίτερα. Στην Πελοπόννησο τουλάχιστον από το 1823 η 25η Μαρτίου θεωρείτο ως ημέρα έναρξης της επανάστασης.
Ωστόσο για πολλούς πριν το 1838, ως εθνική γιορτή θεωρείτο η 1η Ιανουαρίου, ημερομηνία κατά την οποία ψηφίστηκε από την 1η Εθνοσυνέλευση της Πιάδας (Νέας Επιδαύρου) το 1ο Ελληνικό «Σύνταγμα». Η ιστορικός Χρ. Κουλούρη που ερεύνησε τους εορτασμούς τύπου εθνικής εορτής από το 1834 και μετά, δεν περιλαμβάνει σ' αυτές την 1η Ιανουαρίου αλλά έξι ημερομηνίες που σχετίζονταν με τη βασιλική οικογένεια. Πριν από την καθιέρωση της 25ης Μαρτίου ως εθνική γιορτή κυριότερη ημερομηνία ήταν η 25η Ιανουαρίου, επέτειος της αποβίβασης του Όθωνα στο Ναύπλιο (1833).
Η έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης και η επίσημη καθιέρωση της 25ης Μαρτίου
Οι επιχειρήσεις για την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης είχαν ξεκινήσει από το Ιάσιο στις 24 Φεβρουαρίου του 1821, υπό τις οδηγίες του αρχηγού της Φιλικής Εταιρείας Αλέξανδρου Υψηλάντη. Ωστόσο, όσα συνέβησαν εκεί έμειναν στην συνείδηση ως μεμονωμένα γεγονότα, ίσως και σαν ένα πρωίμιο των όσων θα ακολουθούσαν.
Η πλήρης αποτυχία του κινήματος σε μια μη ελληνική χώρα, ίσως και η απογοήτευση των Ελλήνων για την πλάνη περί της υποστήριξης από τη Ρωσία που είχε διαδώσει η Φιλική Εταιρεία, υπήρξαν τα κύρια αίτια του διαχωρισμού των συμβάντων της Μολδοβλαχίας από τα επαναστατικά γεγονότα της Ελλάδας. Η Πολιτεία, επικύρωσε το επικρατούν εθνικό συναίσθημα καθιερώνοντας ως ημέρα εθνικού εορτασμού της Επανάστασης την 25η Μαρτίου.
Βέβαια, ορισμένοι ισχυρίζονται ότι ημερομηνία έναρξης της Επανάστασης θεωρείται και η 24η Φεβρουαρίου. Τότε άρχισε η επανάσταση Ελλήνων στη Βλαχία με την προκήρυξη του Αλέξανδρου Υψηλάντη «Μάχου υπέρ Πίστεως και Πατρίδος». Σε ελληνικό έδαφος οι εχθροπραξίες για την επανάσταση είχαν ήδη ξεκινήσει πριν την 25η Μαρτίου.
Ήδη υπάρχουν αρχεία που αναφέρουν ότι η ολλανδική κυβέρνηση μέσω του προξένου της στην Πάτρα ενημερώθηκε στις 23 Μαρτίου, ότι «από τινος χρόνου σοβούσα επικίνδυνος κατάστασις εξέσπασε και ότι οι Έλληνες ανέλαβον τα όπλα κατά του δυνάστου». Η επίσημη διακήρυξη των επαναστατών προς τις ξένες κυβερνήσεις έγινε με προκήρυξη της «Μεσσηνιακής Γερουσίας» την 25 Μαρτίου 1821.
Αυτός που πρότεινε πρώτος την καθιέρωση εορτασμού της 25ης Μαρτίου ως επίσημη ημερομηνία έναρξης ήταν ο Παναγιώτης Σούτσος το 1834, σε υπόμνημα προς τον τότε υπουργό Εσωτερικών Ιωάννη Κωλέττη. Αυτός με τη σειρά του υπέβαλε το υπόμνημα στον Όθωνα ως πρόταση νομοσχεδίου.
Το έγγραφο του Κωλέττη έχει ημερομηνία 22 Ιανουαρίου/2 Φεβρουαρίου (σύμφωνα με το παλαιό ημερολόγιο) 1835 και προτείνει στον βασιλιά Όθωνα τη θέσπιση εορτασμών με πανελλήνιους αγώνες παρόμοιους με αυτούς της αρχαίας Ελλάδας. Η εισήγησή του έγινε στη γαλλική γλώσσα με γερμανική περίληψη.
Αναφέρει ότι ο «περίφημος Γερμανός» (celebre Germanos) κήρυξε την Επανάσταση στις 17 Μαρτίου 1821 στην Αγία Λαύρα, και ότι η επανάσταση γενικεύτηκε στην Πελοπόννησο την 25 Μαρτίου την οποία και θεωρεί ως εναρκτήρια ημερομηνία μιας νέας εποχής για την Ελλάδα
Ο εορτασμός «εἰς τὸ διηνεκὲς» της Ελληνικής Επανάστασης την 25η Μαρτίου καθιερώθηκε το 1838 με το Βασιλικό Διάταγμα 980 / 15(27)-3-1838 της κυβέρνησης του Όθωνα και συγκεκριμένα του Γεώργιου Γλαράκη, γραμματέα της Επικρατείας (υπουργού) επί των Εκκλησιαστικών, Δημοσίας Εκπαιδεύσεως και Εσωτερικών.
Ο πρώτος εορτασμός στην Αθήνα, όπου συμμετείχαν ο βασιλιάς Όθωνας και η βασίλισσα Αμαλία, πολιτικές και στρατιωτικές αρχές και πλήθος λαού, έγινε στον Ναό της Αγίας Ειρήνης. Το 1875 πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στρατιωτική παρέλαση μπροστά από τα ανάκτορα. Η πιο πρώιμη αναφορά για μαθητική παρέλαση εντοπίζεται το 1899 ενώ τα σχολεία είχαν παραταχθεί και κατά τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου του 1924, όταν ανακηρύχθηκε η Δημοκρατία.
Το 1932 για πρώτη φορά τα σχολεία της Αθήνας έκαναν παρέλαση μπροστά από επισήμους από το μνημείο του Άγνωστου στρατιώτη μαζί με τους προσκόπους, τη «φρουρά της πόλης» και τις «εθνικιστικές οργανώσεις». Από το 1936 η μαθητική παρέλαση, που έγινε μπροστά από τον βασιλιά Γεώργιο και τον τότε πρωθυπουργό Ιωάννη Μεταξά έλαβε επίσημο χαρακτήρα.
Σημειώνεται δε, ότι μέχρι δεκαετία του 1980 συμμετείχαν και τα πανεπιστήμια και στην παρέλαση της Αθήνας.
