Από την 1η Ιανουαρίου 2022 επιβάλλεται στους καταναλωτές εισφορά προστασίας του περιβάλλοντος 0,05€ για κάθε πλαστικό μίας χρήσης που διατίθεται ως συσκευασία των έτοιμων ποτών και φαγητών στη μαζική εστίαση και στο λιανεμπόριο. Το Ινστιτούτο Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών αγαθών συγκέντρωσε 8 χρήσιμες ερωτήσεις και απαντήσεις σε σχέση με τον νόμο για τα μιας χρήσης πλαστικά προϊόντα εστίασης που χρησιμοποιούνται για τη συσκευασία τροφίμων και ποτών και ο οποίος τίθεται σε εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2022.
1. Τι προβλέπει η νέα νομοθεσία για τα πλαστικά προϊόντα εστίασης μιας χρήσης;
Ο νόμος 4736/2020 για την Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/904 σχετικά με τη μείωση των επιπτώσεων ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον ορίζει ότι από την 1η Ιανουαρίου 2022 επιβάλλεται περιβαλλοντική εισφορά στους πλαστικούς περιέκτες μιας χρήσης που χρησιμοποιούνται για τη συσκευασία τροφίμων (π.χ. ζεστά μαγειρεμένα φαγητά, έτοιμες σαλάτες με σως εντός συσκευασίας, σερβιριζόμενα είδη ζαχαροπλαστείου) και ποτών (καφέδες, ροφήματα κ.ά.), τα οποία προορίζονται για άμεση κατανάλωση (είτε επί τόπου είτε εκτός του καταστήματος), καταναλώνονται από τον περιέκτη τους και δεν χρειάζονται περαιτέρω προετοιμασία/επεξεργασία (ιδίως μαγείρεμα, βράσιμο, αναθέρμανση, ζέσταμα ή προσθήκη άλλου υλικού).
Η εισφορά δεν αφορά στα υλικά συσκευασίας που χρησιμοποιούνται για τη συσκευασία χύμα τροφίμων όπως π.χ. τυριά, αλλαντικά, κρέας, αλίπαστα, ούτε τυποποιημένα προϊόντα που διατίθενται από τα ράφια των καταστημάτων.
2. Σε ποια πλαστικά επιβάλλεται περιβαλλοντική εισφορά;
Η περιβαλλοντική εισφορά επιβάλλεται στους περιέκτες τροφίμων, τα κύπελλα ποτών και τα καλύμματα/καπάκια αυτών εφόσον:
• είναι μιας χρήσης και
• είναι φτιαγμένα από πλαστικό υλικό ή έχουν πλαστική επικάλυψη, επένδυση ή επίστρωση ή περιέχουν στη χαρτόμαζά τους συνθετικά πολυμερικά πρόσθετα.
Η εισφορά δεν αφορά φιάλες (π.χ. μπουκάλια).
Δεν αφορά άλλου τύπου συσκευασίες, πιάτα, πακέτα και περιτυλίγματα ή άλλα υλικά π.χ. χαρτί.
3. Ποιο είναι το ύψος της εισφοράς;
Η περιβαλλοντική εισφορά ορίζεται σε 0,05€ (0,04€ πλέον Φ.Π.Α. 24%) για κάθε τεμάχιο πλαστικού προϊόντος: π.χ. στην περίπτωση του καφέ ο καταναλωτής πρέπει να καταβάλει 0,05€ για το ποτήρι και 0,05€ για το κάλυμμα (καπάκι), συνολικά δηλαδή 0,10€. Εξαιρούνται οι περιπτώσεις περιεκτών όπου τα καλύμματα δεν αποσπώνται από τον περιέκτη και η εισφορά που καταβάλλεται είναι ενιαία (0,05€).
4. Ποιες επιχειρήσεις υποχρεούνται να εφαρμόσουν τον νέο νόμο;
Η περιβαλλοντική εισφορά αφορά στις πλαστικές συσκευασίες που διατίθενται από:
• επιχειρήσεις που διαθέτουν προϊόντα εστίασης σε καθήμενους ή περαστικούς πελάτες ή που τα διανέμουν εκτός της επιχείρησης,
• επιχειρήσεις στις οποίες παρέχονται υπηρεσίες αναψυχής με συνοδεία φαγητού ή ποτού,
• κυλικεία (σχολείων, νοσοκομείων, ξενοδοχείων κ.λπ.),
• επιχειρήσεις εστίασης σε χώρους μεταφορικών μέσων (τρένα, πλοία, αεροπλάνα κ.λπ.),
• επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου.
Ο νόμος δεν προβλέπει καμία εξαίρεση.
5. Ποιος εισπράττει την εισφορά;
Η περιβαλλοντική εισφορά έχει ανταποδοτικό χαρακτήρα και τα έσοδα από αυτή αποτελούν δημόσια έσοδα, τα οποία εισπράττονται από την Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (Α.Α.Δ.Ε.) και αποδίδονται στο Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου «Πράσινο Ταμείο», με σκοπό τη διάθεσή τους αποκλειστικά σε δράσεις που αφορούν στην προστασία του Περιβάλλοντος.
6. Ποια είναι η εναλλακτική για τον καταναλωτή και σε ποιες περιπτώσεις δεν είναι δυνατή;
Ο καταναλωτής μπορεί να ζητήσει την συσκευασία των τροφίμων ή ποτών της ερώτησης 1 σε επαναχρησιμοποιούμενες συσκευασίες, τις οποίες φέρει μαζί του ή αγοράζει στο σημείο πώλησης. Οι επιχειρήσεις υποχρεούνται να εξασφαλίζουν την ύπαρξη προς πώληση στους καταναλωτές επαναχρησιμοποιήσιμων συσκευασιών.
Ωστόσο, η επιχείρηση μπορεί να αρνηθεί να εξυπηρετήσει τον καταναλωτή με επαναχρησιμοποιούμενη συσκευασία στην περίπτωση που τίθεται θέμα επιμόλυνσης του τροφίμου ή του ποτού ή ακόμη του εξοπλισμού της.
Προτεραιότητα έχει η δημόσια υγεία.
Ειδικά για τις επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου, η υγειονομική διάταξη Υ1Γ/ΓΠ/οικ. 47829/21.6.2017 είναι ακόμα πιο αυστηρή ορίζοντας ότι το σύστημα σερβιρίσματος για τα προμαγειρεμένα και μαγειρεμένα τρόφιμα πρέπει να είναι τέτοιο, ώστε οι τροφές που προσφέρονται να προστατεύονται από την άμεση μόλυνση που θα μπορούσε να προκύψει από την εγγύτητα του καταναλωτή.
7. Έχουν ληφθεί μέτρα για άλλα πλαστικά προϊόντα μιας χρήσης;
Από το 2018 καταβάλλεται περιβαλλοντικό τέλος για τις πλαστικές σακούλες μεταφοράς, ενώ από τον Ιούλιο του 2021 ξεκίνησε η σταδιακή κατάργηση προϊόντων μιας χρήσης όπως τα πλαστικά καλαμάκια, κουταλάκια, μαχαιροπίρουνα, αναδευτήρες ποτών, μπαντονέτες κ.λπ., η οποία ολοκληρώνεται τον Μάιο του 2022.
8. Τι ισχύει για τις υπόλοιπες πλαστικές συσκευασίες;
Για τις πλαστικές συσκευασίες υπάρχουν ήδη συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων (π.χ. Ανακύκλωσης), κάτι που δεν ισχύει για τα συγκεκριμένα είδη μιας χρήσης, ενώ από το 2023 ο νόμος έχει προβλέψει τη δημιουργία υποχρεωτικού συστήματος εγγυοδοσίας φιαλών.
Διευκρινήσεις
Η εισφορά επιβάλλεται στα ανωτέρω προϊόντα στο σημείο πώλησης από επιχειρήσεις μαζικής εστίασης, και από επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου, οι οποίες πωλούν τρόφιμα και ποτά. Διευκρινήσεις σχετικά με το περιεχόμενο της δήλωσης και της απόδοσης δίνονται από την ΑΑΔΕ.
Διευκρινίζεται ότι η εισφορά προστασίας περιβάλλοντος επιβάλλεται στα κυπελάκια για ποτά και στους περιέκτες τροφίμων, των οποίων η πλήρωση με ποτό ή τρόφιμα αντίστοιχα πραγματοποιείται στο σημείο πώλησης στον τελικό καταναλωτή, ήτοι κατά την πώληση των τροφίμων και των ποτών για άμεση κατανάλωση.
Η συγκεκριμένη ρύθμιση δεν αφορά κυπελάκια για ποτά ή περιέκτες τροφίμων για προϊόντα που πωλούνται συσκευασμένα από επιχειρήσεις λιανικού εμπορίου και για τα οποία δεν πραγματοποιείται πλήρωση στο σημείο πώλησης, όπως κυπελάκια γιαουρτιού και επιδορπίων. Επίσης, δεν αφορά κυπελάκια για ποτά ή περιέκτες τροφίμων που πωλούνται άδεια από επιχειρήσεις λιανικής πώλησης.
Όπως αναφέρει ο Γενικός Γραμματέας Φυσικού Περιβάλλοντος και Υδάτων Κωνσταντίνος Αραβώσης :
«Για τα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης που εμπίπτουν στη διάταξη αυτή και διατίθενται ως συσκευασία των τροφίμων και των ποτών έχουν εκδοθεί οι «Κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σχετικά με τα πλαστικά προϊόντα μίας χρήσης σύμφωνα με την οδηγία (ΕΕ) 2019/904 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου σχετικά με τη μείωση των επιπτώσεων ορισμένων πλαστικών προϊόντων στο περιβάλλον» (2021/C 216/01), καθώς και το Άρθρο 77 του Νόμου 4876/2021».
