Η έννοια του «κράτους δικαίου» αποτελεί καθολικό μέτρο αξιολόγησης του πολιτικού πολιτισμού. Αντέχει από την εποχή του Αριστοτέλη, που πρώτος έσπειρε την ιδέα ότι, ανεξαρτήτως του μοντέλου διακυβέρνησης , στην κορυφή της πυραμίδας της εξουσίας βρίσκεται η «δικαιοσύνη», οι κανόνες δικαίου. Ακόμη και οι μαθητές του Γυμνασίου διδάσκονται ότι το κράτος δικαίου είναι εκείνο στο οποίο οι κυβερνώντας είναι υποχρεωμένοι να ασκούν την εξουσία με βάση από πριν θεσπισμένους κανόνες δικαίου. Στις δημοκρατίες η θέσπιση αυτών των κανόνων, από το σύνταγμα μέχρι τους νόμους, απαιτεί έμμεση ή άμεση έγκριση των πολιτών (δημοψήφισμα ή βουλή). Παρά τις στρεβλώσεις και τις παραβιάσεις, τα περισσότερα κράτη και διακρατικές ενώσεις στον σύγχρονο κόσμο ανταποκρίνονται έστω και τυπικά σ’ αυτή την αρχή. Ανταποκρίνεται, όμως, σ’ αυτήν την αρχή η Ευρωπαϊκή Ένωση, που διατείνεται ότι αποτελεί το παγκόσμιο μοντέλο δημοκρατικής διακυβέρνησης και σεβασμού των θεμελιωδών δικαιωμάτων; Λειτουργεί η ίδια ως «κράτος δικαίου», με τα κριτήρια που αξιολογεί ως αυστηρός δάσκαλος όλες τις χώρες του πλανήτη με τις οποίες έχει σχέση;
Μια πολύ ενδιαφέρουσα απάντηση στο ερώτημα, όχι θεωρητική αλλά ερευνητική, δίνει ο Αποστόλης Φωτιάδης, στο νέο του βιβλίο «Εξουσίες εκτός ελέγχου: Η μεταδημοκρατική παραμόρφωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Καστανιώτη. Ακολουθώντας τη μέθοδο της «ερευνητικής δημοσιογραφίας», με την οποία στο προηγούμενο βιβλίο του «Οι Έμποροι των Συνόρων» κατέδειξε πώς το επιχειρηματικό λόμπι των τεχνολογιών ασφαλείας είναι ο πραγματικός υποβολέας της μεταναστευτικής πολιτικής της Ε.Ε., επεκτείνει την έρευνά του για την παρα-θεσμική διακυβέρνηση της Ε.Ε. σε πεδία που εισέβαλαν στην ατζέντα της ευρωπαϊκής «ολοκλήρωσης» κυρίως την τελευταία τριετία. Στα δέκα κεφάλαια του σύντομου δοκιμίου του (120 σελίδες) ακτινογραφούνται ευρωπαϊκοί θεσμοί, λιγότερο ή περισσότερο γνωστοί στο ευρύ κοινό, οι οποίοι εξοπλίζονται με ισχυρότατες εξουσίες στην επικράτεια της Ε.Ε., ενώ ταυτόχρονα απαλλάσσονται από κάθε υποχρέωση δημοκρατικής λογοδοσίας είτε στα κράτη μέλη είτε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο. Ακόμη κι όταν βαρύνονται με κατηγορίες διαφθοράς ή σοβαρής παραβίασης ανθρωπίνων δικαιωμάτων και διεθνών συμβάσεων.
Αυτό διαπερνά τη λειτουργία θεσμικών οργάνων όπως η λίγο γνωστή EULEX (Ευρωπαϊκή Αποστολή Νομικής και Δικαστικής Συνδρομής) ή ο πολύ «δημοφιλέστερος» στην Ελλάδα Ευρωπαϊκός Μηχανισμός Σταθερότητας (ESM), βασικός δανειστής της χώρας πλέον, που δρα σε νομικό κενό ως προς τις ευρωπαϊκές συνθήκες. Εξαιρετικά αποκαλυπτικά είναι τα κεφάλαια που διατρέχουν τη διαχείριση του προσφυγικού προβλήματος από το 2015 μέχρι σήμερα, ιδιαίτερα ο τρόπος που μεθοδεύτηκε η σφράγιση του δρόμου των Δυτικών
Βαλκανίων όχι ως «αποκλίνουσα» συμπεριφορά μιας ομάδας «κακών» χωρών, αλλά σε συνέργεια με την ηγεσία της Κομισιόν. Με εκτενή τεκμηρίωση καταδεικνύονται επίσης η πραξικοπηματική μεθόδευση της αναστολής της Σένγκεν, με «μαύρο πρόβατο» την Ελλάδα, η προσπάθεια της Κομισιόν να χειραγωγήσει ακόμη και την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες σε έναν διφορούμενο ρόλο «εταίρου» της Ε.Ε. που θα κάνει τα στραβά μάτια σε παραβιάσεις δικαιωμάτων και το πώς σχεδιάστηκε η τοξική ευρωτουρκική συμφωνία από έναν λομπίστα της γερμανικής ηγεσίας, τον Γκέραλντ Κνάους. Η παραθεσμική, «μεταδημοκρατική» λειτουργία του ευρωπαϊκού ιερατείου «απογειώνεται» στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου, όπου αποκαλύπτεται ότι η διαμόρφωση της «Ευρωπαϊκής Αμυντικής Ένωσης» και του αντίστοιχου «Ευρωπαϊκού Ταμείου Άμυνας» ουσιαστικά ανατέθηκε στους κορυφαίους ομίλους του υπό διαμόρφωση ευρωπαϊκού στρατιωτικο-βιομηχανικού συμπλέγματος, δηλαδή στους ίδιους τους «προμηθευτές» της ευρωπαϊκής άμυνας και ασφάλειας, με λάφυρο έναν προϋπολογισμό τουλάχιστον 5 δις. ευρώ τον χρόνο.
Ο στόχος του βιβλίου και του συγγραφέα δεν είναι αυτάρεσκα ερευνητικός- αποκαλυπτικός. Είναι μια πολιτική προειδοποίηση για την απειλή που συνιστά η υπερσυσσώρευση εξουσίας από θεσμούς και παρα-θεσμούς, που στέκονται εκτός ελέγχου και τελικά εκτός «κράτους δικαίου». Ο βασικός κίνδυνος είναι να τη «συνηθίσουμε». Όπως σημειώνει ο Α.Φ. στον πρόλογο του βιβλίου του, «η τυραννία δεν παρουσιάζεται μια μέρα ως εκτροπή της κανονικότητας». Επιβάλλεται ως αναπόφευκτη κανονικότητα όταν μια κοινωνία σταματά να διεκδικεί καμιά εξουσία να μη βρίσκεται εκτός ελέγχου. Δεν υπάρχει εξουσία που να είναι φορέας ενστίκτου αυτοπεριορισμού».
Info: Η παρουσίαση του βιβλίου του Αποστόλη Φωτιάδη «Εξουσίες εκτός ελέγχου» θα γίνει την Πέμπτη 18/5 στις 8 μ.μ. στο Little Tree Books & Coffee (Καβαλλότι 2, Κουκάκι), με ομιλητές τους δημοσιογράφους Γιάννη Κιμπουρόπουλο και Νικόλα Λεοντόπουλο, τον διευθυντή προγραμμάτων του ελληνικού τμήματος των «Γιατρών Χωρίς Σύνορα» Απόστολο Βεϊζη και τον συγγραφέα.
