Οι αλλαγές αυτές περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα θεμάτων που άπτονται της πολιτικής, διοικητικής και οικονομικής λειτουργίας των ΟΤΑ και δεν εξαντλούνται, όπως τόνισε ο Κ. Πουλάκης, στην καθιέρωση της απλής αναλογικής ως εκλογικού συστήματος, παρ’ όλο που, όπως ανέφερε, αυτή αναμένεται να φέρει μία «μικρή επανάσταση». Και απαρίθμησε τις εξής σημαντικότερες εξ αυτών:
Ριζικός επανασχεδιασμός των αρμοδιοτήτων,
Δημιουργία διακριτών «μοντέλων» Ο.Τ.Α., ανάλογα με τα ιδιαίτερα γεωμορφολογικά, κοινωνικά και παραγωγικά χαρακτηριστικά τους,
Ενίσχυση των αρμοδιοτήτων των θεσμών ενδοδημοτικής αποκέντρωσης, είτε στο επίπεδο των πρώην «καποδιστριακών» Δήμων, είτε στο επίπεδο των σημερινών τοπικών και δημοτικών κοινοτήτων,
Αποσύνδεση της διεξαγωγής των αυτοδιοικητικών εκλογών από τις ευρωεκλογές, ανεξάρτητα από το εάν τελικά θα επιλεγεί η καθιέρωση τετραετούς θητείας για τους αιρετούς των Ο.Τ.Α., όπως ισχύει και για τη Βουλή, ή η διατήρηση της πενταετούς θητείας που προβλέπει ο «Καλλικράτης»,
Μείωση του ορίου ηλικίας για την κτήση του δικαιώματος εκλέγειν στα 17 έτη,
Μείωση του αριθμού των υποψηφίων, ως το +10% του αριθμού των εδρών κάθε συμβουλίου,
Αλλαγή του τρόπου επιλογής των χωρικών Αντιπεριφερειαρχών,
Καθιέρωση της απλής αναλογικής ως εκλογικού συστήματος για την ανάδειξη των Δημοτικών και Περιφερειακών Συμβουλίων, με ταυτόχρονη διατήρηση του συστήματος των δύο γύρων,
Αναβάθμιση του ρόλου της Εκτελεστικής Επιτροπή,
Ανάθεση στον Γενικού Γραμματέα του Δήμου ή της Περιφέρειας των αρμοδιοτήτων τρέχουσας διαχείρισης, ώστε οι αιρετοί να επικεντρώνουν τις προσπάθειές τους κυρίως στα μείζονα και πιο πολιτικά ζητήματα της περιοχής τους,
Θεσμοθέτηση διαδικασιών υποχρεωτικής διαβούλευσης, ώστε να διασφαλίζεται η επίτευξη της μέγιστης δυνατής συναίνεσης τόσο μέσα στο Δημοτικό και Περιφερειακό Συμβούλιο όσο και έξω από αυτό, σε επίπεδο κοινωνίας, για τα πιο σημαντικά θέματα διοίκησης των ΟΤΑ (προϋπολογισμός, τεχνικό πρόγραμμα), προκειμένου να εξασφαλιστεί η περιβόητη «κυβερνησιμότητα» των ΟΤΑ,
Συμμετοχή εκπροσώπου των εργαζομένων στις συνεδριάσεις των συλλογικών οργάνων του οικείου ΟΤΑ (Δημοτικό / Περιφερειακό Συμβούλιο και Εκτελεστική Επιτροπή),
Καθιέρωση δημοψηφισμάτων σε δημοτικό και περιφερειακό επίπεδο, για όλα τα τοπικού ενδιαφέροντος θέματα, είτε με απόφαση του Δημοτικού/Περιφερειακού Συμβουλίου είτε με λαϊκή πρωτοβουλία,
Αναβάθμιση του ρόλου των τοπικών συνελεύσεων και καθιέρωση συνελεύσεων γειτονιάς, προκειμένου να ενισχυθεί η άμεση συμμετοχή των πολιτών στη διαχείριση των τοπικών υποθέσεων,
Αλλαγή του περιεχομένου και των διαδικασιών εποπτείας των Ο.Τ.Α.,
Ενίσχυση της Τοπικής Διαμεσολάβησης,
Κατάργηση του «Παρατηρητηρίου Οικονομικής Αυτοτέλειας των ΟΤΑ» και αντικατάστασή του από έναν νέο μηχανισμό δημοσιονομικής εποπτείας των ΟΤΑ, που θα είναι σε θέση – σε συνεργασία μαζί τους – να εντοπίζει τα δομικά προβλήματα που αυτοί αντιμετωπίζουν και να τους παρέχει υποστήριξη για την οριστική επίλυσή τους,
Εκσυγχρονισμός του θεσμικού πλαισίου που διέπει την οικονομική διοίκηση και τα ίδια έσοδα των ΟΤΑ, που διέπονται από εξαιρετικά απαρχαιωμένη και διάσπαρτη νομοθεσία, προσπάθεια η οποία έχει ήδη δρομολογηθεί από το Υπουργείο και αναμένεται να ολοκληρωθεί πολύ άμεσα
Ενίσχυση των δομών και διαδικασιών του συμμετοχικού προϋπολογισμού,
Επανασχεδιασμός του θεσμού των ανταποδοτικών υπηρεσιών,
Αναπτυξιακός αναπροσανατολισμός των Δήμων και των Περιφερειών, μέσα από τη διαμόρφωση των κατάλληλων θεσμικών και χρηματοδοτικών εργαλείων,
Εκσυγχρονισμός του συστήματος των ΚΑΠ, της κρατικής δηλαδή χρηματοδότησης των ΟΤΑ, μέσω της δημιουργίας ενός νέου αλγόριθμου κατανομής τους, που να λαμβάνει υπόψη το ελάχιστο κόστος λειτουργίας και ιδιαίτερα των μικρών ΟΤΑ και τη μείωση των ανισοτήτων,
Αναπροσανατολισμός του δανεισμού των ΟΤΑ, ώστε αφ’ ενός να υπακούει στους κανόνες της χρηστής διαχείρισης, αφ’ ετέρου να δίνει προτεραιότητα στις δημόσιες επενδύσεις της Αυτοδιοίκησης,
Καταγραφή, παρακολούθηση και αξιοποίηση της ακίνητης περιουσίας ΟΤΑ σε κοινωνική και αναπτυξιακή κατεύθυνση,
Αναβάθμιση του ρόλου των ΟΤΑ στο πλαίσιο του δημοκρατικού αναπτυξιακού προγραμματισμού.
Ιδιαίτερα μάλιστα στάθηκε ο ΓΓ του ΥΠΕΣ στο ζήτημα της μητροπολιτικότητας, επισημαίνοντας : «Λέμε συχνά για το πώς ο μισός και πλέον πληθυσμός της χώρας ζει μόνο στα δύο μεγάλα αστικά κέντρα, για το πώς η Θεσσαλονίκη είναι η «συμπρωτεύουσα» και, ως εκ τούτου διεκδικεί πρωταγωνιστικό ρόλο σε όλους τους τομείς, από κοινού με την Αθήνα. Είναι γεγονός ότι ο «Καλλικράτης» έκανε στο σημείο αυτό ένα σημαντικό βήμα προχωρώντας, επιτέλους, στην καθιέρωση της μητροπολιτικής περιφέρειας. Ένα βήμα, ωστόσο, το οποίο έμεινε μετέωρο, καθώς υπήρξαν περιορισμένα τα απτά, ορατά στην καθημερινότητα των υπηρεσιών και, κυρίως, των πολιτών, τα αποτελέσματα της λειτουργίας του θεσμού αυτού. Επομένως, ένα από τα θέματα που άνοιξαν προς συζήτηση είναι και αυτό.
Το πώς δηλαδή οι μητροπολιτικοί Ο.Τ.Α. θα ενισχυθούν με αρμοδιότητες και θα διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στην επίλυση των ιδιαίτερων προβλημάτων και προκλήσεων που αντιμετωπίζουν τα δύο μεγάλα αστικά κέντρα της χώρας, αναβαθμίζοντας την τρωθείσα ποιότητα ζωής των κατοίκων. Και κυρίως, το πώς οι μητροπολιτικές περιοχές της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης – που εξ ορισμού συγκεντρώνουν το πιο δυναμικό κομμάτι του πληθυσμού – θα λειτουργήσουν ως ατμομηχανές της ανάπτυξης. Μιας ανάπτυξης βασισμένης στην καινοτομία, στην ενίσχυση της εργασίας και στην κοινωνική αναδιανομή του παραγόμενου πλούτου».
Αναφερόμενος, τέλος, στη διαδικασία που θα ακολουθηθεί εφεξής, μετά τη δημοσιοποίηση των προτάσεων της Επιτροπής του ΥΠΕΣ και μέχρι την τελική μορφοποίηση των αλλαγών, ο Κ. Πουλάκης υπογράμμισε : «Είμαστε ανοιχτοί και αξιοποιούμε κάθε ευκαιρία για ευρεία δημοκρατική συζήτηση σε όλα τα επίπεδα. Όταν λέμε λοιπόν ότι θέλουμε να ακούσουμε, το εννοούμε. Δεν θέλουμε να συνεχίσουμε την κακή παράδοση προηγούμενων μεταρρυθμίσεων που έγιναν σε κλειστά γραφεία, ερήμην της κοινωνίας. Γι’ αυτό και είπαμε εξαρχής ότι οι προτάσεις που κατατέθηκαν από την Επιτροπή του ΥΠΕΣ είναι ένα πολύτιμο υλικό, που προέκυψε επίσης από διάλογο, το οποίο όμως θα αποτελέσει απλώς τη βάση για περαιτέρω συζήτηση σε όλα τα επίπεδα»
