Το ΕΣΡ αναφέρει ότι έχει γίνει δέκτης πολλών καταγγελιών οι οποίες αφορούν το περιεχόμενο και την ποιοτική στάθμη τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών εκπομπών, είτε με λεκτικές ακρότητες, είτε με αναληθείς ειδήσεις, με παραβίαση νομοθεσίας σε βάρος των ανηλίκων, χρήση ρητορικής μίσους, κακοποίησης της ελληνικής γλώσσας, προβολή σκευασμάτων και αδιαφανών διαγωνισμών μέσω τηλεφώνου, κλπ.
Το ΕΣΡ ενημερώνει ότι το επιστημονικό του προσωπικό θα ασχοληθεί ενδελεχώς με το θέμα, προκειμένου να κινηθεί κατά των παραβατών η προβλεπόμενη διαδικασία.
Η επιστολή του ΕΣΡ
Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης, στο πλαίσιo του θεσμικού του ρόλου και με βάση σχετική (ομόφωνη) απόφαση της Ολομελείας του - ληφθείσα σε ειδική έκτακτη συνεδρίαση των μελών της την 16η Οκτωβρίου 2017 – επιθυμεί να θέσει υπόψιν των παραληπτών του παρόντος τις ακόλουθες νομικές και πραγματικές παρατηρήσεις σχετικά με τα τηλεοπτικά και ραδιοφωνικά δρώμενα:
Α: Κατά το άρθρο 2 § 1 του Συντάγματος: «Ο σεβασμός και η προστασία της αξίας του ανθρώπου αποτελούν την πρωταρχική υποχρέωση της Πολιτείας». Κατά το άρθρο 5 § 2 του Συντάγματος: «Όλοι όσοι βρίσκονται στην Ελληνική Επικράτεια απολαμβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιμής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, γλώσσας και θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων…». Κατά το άρθρο 15 § 2 του Συντάγματος: «Η ραδιοφωνία και η τηλεόραση υπάγονται στον άμεσο έλεγχο του Κράτους… Ο άμεσος έλεγχος του κράτους … έχει ως σκοπό την αντικειμενική και με ίσους όρους μετάδοση πληροφοριών και ειδήσεων, καθώς και προϊόντων του λόγου και της τέχνης, την εξασφάλιση της ποιοτικής στάθμης των προγραμμάτων που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της ραδιοφωνίας και της τηλεόρασης και η πολιτιστική ανάπτυξη της χώρας, καθώς και τον σεβασμό της αξίας του ανθρώπου και την προστασία της παιδικής ηλικίας και της νεότητας…». Το άρθρο 1 § 2 του Ν.2328/1995 με τον τίτλο: Ιδιωτική τηλεόραση, και το άρθρο 6 § 2 του ίδιου νόμου, με τον τίτλο: Τοπική Ραδιοφωνία, έχουν ως εξής: «Οι άδειες χορηγούνται για την εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος και η χρήση τους συνιστά δημόσια λειτουργία.
Οι σταθμοί στους οποίους χορηγούνται ο άδειες πρέπει να μεριμνούν για την ποιότητα του προγράμματος την αντικειμενική ενημέρωση, τη διασφάλιση της πολυφωνίας, καθώς και την προαγωγή του πολιτισμού με τη μετάδοση εκπομπών λόγου και τέχνης». Περαιτέρω, κατά το άρθρο 1 § 1 του Ν.3592/2007: «Σκοπός των διατάξεων του παρόντος νόμου είναι η διασφάλιση της πολυφωνίας στην ενημέρωση και στην πληροφόρηση, η αντικειμενική και με ίσους όρους μετάδοση πληροφοριών και ειδήσεων, η ποιοτική στάθμη των προγραμμάτων, καθώς και η διαφάνεια και ο υγιής ανταγωνισμός στο χώρο των μέσων ενημέρωσης, ενσωματώνοντας συγχρόνως και τις Οδηγίες 2002/19/ΕΚ, 2002/20/ΕΚ, 2002/21/ΕΚ, 2002/22/ΕΚ και 2002/77/ΕΚ, κατά το μέρος που αφορούν στην παροχή των ραδιοτηλεοπτικών υπηρεσιών, όπως ορίζονται στην επόμενη παράγραφο». Κατά το άρθρο 1 § 2 του Ν.4339/2015:
«Η παροχή υπηρεσιών επίγειας ψηφιακής τηλεοπτικής ευρυεκπομπής αποτελεί υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος, όπως αυτή προβλέπεται στο άρθρο 106 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που συνίσταται στην παροχή στο κοινό τηλεοπτικών υπηρεσιών, βάσει προϋποθέσεων, όρων και διαδικασιών που διασφαλίζουν, αφενός, τη νομιμότητα, τη διαφάνεια, την πολιτική και πολιτισμική πολυμέρεια και πολυφωνία και τον ελεύθερο και ανόθευτο οικονομικό ανταγωνισμό στον ευρύτερο τομέα των μέσων ενημέρωσης και, αφετέρου, την παροχή στο κοινό υψηλού επιπέδου τηλεοπτικών υπηρεσιών». Τέλος, κατά το άρθρο 2 § 1 του Π.Δ/τος 77/2003: «Οι ειδησεογραφικές και άλλες δημοσιογραφικές και πολιτικές εκπομπές πρέπει να εξασφαλίζουν την ποιοτική στάθμη που επιβάλλει η κοινωνική αποστολή της ραδιοφωνίας και τηλεόρασης καθώς και η πολιτισμική ανάπτυξη της χώρας».
Κοινός τόπος και προφανές νόημα όλων αυτών των ρυθμίσεων είναι: (α) Ότι οι πάροχοι τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών υπηρεσιών έχουν βασική, θεμελιώδη και πρωταρχική νομική υποχρέωση να μεριμνούν ώστε στα οικεία προγράμματα να εξασφαλίζεται μία ελάχιστη ποιοτική στάθμη, όπως αυτή γίνεται αντιληπτή με βάση το κοινό αίσθημα κα τα δεδομένα της κοινής πείρας και της λογικής σε συγκεκριμένο τόπο και χρόνο.
Ότι η μη τήρηση της βασικής, θεμελιώδους και πρωταρχικής αυτής υποχρεώσεως συνιστά βαριά διοικητική παράβαση και επισύρει ανάλογη και αντίστοιχη διοικητική κύρωση (βλ. άρθρο 4 § 1 και 8 § 5 του Ν.2328/1995). Κατά μείζονα δε λόγο διαπράττεται βαριά διοικητική παράβαση, όταν στην υποβάθμιση της ποιότητας των προγραμμάτων και των εκπομπών κάτω του ανεκτού ορίου συντελεί και η συστηματική και εξακολουθητική παραβίαση ειδικών νομικών κανόνων που ανάγουν συγκεκριμένες συμπεριφορές σε διοικητικά αδικήματα τιμωρούμενα αυτοτελώς και καθ’ εαυτά.
Το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης γίνεται καθημερινώς δέκτης αναφορών και καταγγελιών (προφορικών και εγγράφων, επωνύμων και ανωνύμων) εκ μέρους πολιτών σχετικά με το περιεχόμενο και με την ποιοτική στάθμη αρκετών τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών εκπομπών. Συγκεκριμένα και ενδεικτικώς: (α) Καταγγέλλονται προσβολές και απαξιώσεις προσώπων από τηλεοράσεων και από ραδιοφώνων είτε με λεκτικούς εις βάρος τους υπαινιγμούς και ακρότητες, ενίοτε με ανοίκειο ή χυδαίο λόγο, είτε με προβολές και αναφορές ακόμα και στον οικογενειακό και στον ιδιωτικό τους βίο.
- Συχνά καταγγέλλεται η αναφορά αναληθών ειδήσεων ή ρεπορτάζ αποδιδόμενων σε μη κατονομαζόμενους «κύκλους».
- Συχνά καταγγέλλεται ο μη διαχωρισμός και η σκόπιμη σύγχυση μεταξύ είδησης και δημοσιογραφικού σχολιασμού, ενίοτε με τη χρήση δραματικών τόνων και εντυπωσιακών σκηνοθετικών στοιχείων με σκοπό την δημιουργία εντυπώσεων.
- Συχνά καταγγέλλονται παραβιάσεις της νομοθεσίας για την προστασία των ανηλίκων.
- Συχνά καταγγέλλεται παραβίαση της υποχρέωσης για «αντικειμενική και με ίσους όρους μετάδοση πληροφοριών και ειδήσεων».
- Συχνά καταγγέλλονται φαινόμενα ρητορικής μίσους, ρατσιστικού λόγου και ξενοφοβίας.
- Πολύ συχνά καταγγέλλεται εσφαλμένη χρήση μέχρι και «κακοποίηση» (νοηματική, συντακτική και γραμματική) της ελληνικής γλώσσας καθώς και καταχρηστική χρήση ξενόγλωσσων τίτλων προγραμμάτων.
- Συχνά αναφέρονται προγράμματα τηλεοπτικών κυρίως σταθμών που το μεγαλύτερο μέρος τους καλύπτεται από τηλεπωλήσεις, προώθηση σκευασμάτων -στα οποία ενίοτε αποδίδονται και ιδιότητες σχεδόν θαυματουργών φαρμάκων -καθώς και από αδιαφανείς διαγωνισμούς διά τηλεφώνου. Συναφώς αναφέρονται ακόμα και περιπτώσεις αμιγώς απατηλών (αξιόποινων) συμπεριφορών.
- Συχνά καταγγέλλονται φαινόμενα συγκεκαλυμμένης ή και παραπλανητικής διαφήμισης, υπέρβασης του επιτρεπτού διαφημιστικού χρόνου, ακόμα και σκόπιμης σύγχυσης μεταξύ διαφήμισης και ενημέρωσης.
- Συχνές αναφορές γίνονται σε ωροσκόπια, σε αριθμολογίες και λοιπές δεισιδαιμονίες.
Η Ολομέλεια, προκειμένου να ελεγχθεί η βασιμότητα ή μη των ανωτέρω, έδωσε σχετική εντολή στο επιστημονικό και διοικητικό προσωπικό να προβεί σε συνολική θεώρηση και σε καταγραφή των προγραμμάτων ανά σταθμό, ώστε, σε καταφατική περίπτωση, να κινηθεί κατά των παραβατών η νόμιμη διαδικασία.
Ο Πρόεδρος
Αθανάσιος Κουτρομάνος
