Σάββατο 24 Αυγούστου και το πρωτάθλημα ποδοσφαίρου ξεκινά! Πρόκειται για το 90ο Πανελλήνιο Πρωτάθλημα, μια διοργάνωση που ξεκίνησε το μακρινό 1927. Η καλή ή η κακή μέρα λένε πως φαίνεται από το πρωί, το πρώτο πρωτάθλημα διεξήχθη χωρίς τη συμμετοχή του Ολυμπιακού, του ΠΑΟ και της ΑΕΚ που ήταν στα μαχαίρια με τη διοίκηση της Ελληνικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας (ΕΠΟ). Η επίσημη εκδοχή θέλει οι διαφορές να αφορούσαν τη «διοργάνωση», η αλήθεια είναι πως ήταν φυσικά οικονομικές και αφορούσαν την κατανομή των εσόδων.
Ο Άρης Θεσσαλονίκης ήταν ο πρώτος πρωταθλητής. Ακολούθησαν άλλες 88 διοργανώσεις με τον Ολυμπιακό να έχει τη μερίδα του λέοντος σε κατακτήσεις, 48 συνολικά! Ακολουθούν ο ΠΑΟ με 20, η ΑΕΚ με 13, ο ΠΑΟΚ με 4, ο Άρης με 3 και η Λάρισα με 1 κατάκτηση, η μοναδική ομάδα της επαρχίας που το κατόρθωσε. Ένα προσεκτικός αναγνώστης θα παρατηρήσει μια ασυμφωνία στα νούμερα: 98 τα χρόνια που πέρασαν από το 1927, 89 οι διοργανώσεις. Λείπουν 9!
Η μία εξήγηση είναι προφανής: Την περίοδο 1940 -1945 δεν διεξήχθησαν λόγω του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου. Και πάλι όμως, λείπουν 4 διοργανώσεις! Το 1928, το 1934, το 1949 και το 1951 δεν άρχισαν ή δεν τέλειωσαν τα πρωταθλήματα για κάθε πιθανό ή απίθανο λόγο που μπορούσε να ανακαλύψει η ελληνική εφευρετικότητα, κατά κανόνα λόγω αντιπαραθέσεων των «μεγάλων» ομάδων μεταξύ τους ή με την ΕΠΟ.
Υπάρχει φυσικά το ποδόσφαιρο…
Στο πρωτάθλημα που ξεκινά οι πρωταγωνιστές αναμένεται να είναι οι ίδιοι. Ως φαβορί ξεκινά ο πρωταθλητής Ολυμπιακός. Εκτός από τα δεδομένα πλεονεκτήματά του (ισχυρή διοίκηση, σταθερό ποιοτικό κορμό παικτών, κόσμο και έδρα) έχει ως προπονητή έναν άνθρωπο που άλλαξε τον τρόπο που βλέπει τη λειτουργία μιας ποδοσφαιρικής ομάδας όχι μόνο ο Ολυμπιακός αλλά όλη η Ελλάδα. Ταχύτητα και δύναμη, δικαιοσύνη χωρίς να μετράνε ονόματα και ηλικίες, αξιοποίηση των Ακαδημιών.
Ο Χοσέ Λουίς Μεντιλίμπαρ, ένας άριστος επαγγελματίας έχει κερδίσει την εκτίμηση όλων για το ήθος και την αξιοπρέπεια που τον χαρακτηρίζει και για τα ποδοσφαιρικά επιτεύγματά του, με κορυφαίο την κατάκτηση του Ευρωπαϊκού κυπέλλου, αδιανόητο όνειρο για το ελληνικό ποδόσφαιρο. Η προσέγγισή του, που έφερε τα επιτεύγματα αυτά είναι αυτό που όλοι προσπαθούν να μιμηθούν, με πρώτον τον προπονητή της εθνικής Ελλάδος Ιβάν Γιοβάνοβιτς, προσπάθεια επιτυχημένη μέχρι στιγμής.
Κυριότερος αντίπαλος προβάλλει ο «αιώνιος», ο ΠΑΟ. Διαθέτει αξιόλογο ρόστερ και δεδομένη δυναμική ως σύλλογος όμως εδώ και χρόνια δεν έχει και τις καλύτερες σχέσεις με αυτό που ονομάζουμε «ποδοσφαιρική λογική» και κουβαλάει το βάρος και την πίεση 15 χρόνων χωρίς τίτλο, γεγονός που στερεί κάθε έννοια υπομονής και οδηγεί, με το παραμικρό, σε φαινόμενα εσωστρέφειας. Η διοίκηση Αλαφούζου δεν χαίρει και ιδιαίτερης εκτίμησης από τους οπαδούς, βρίσκεται στο στόχαστρο με κάθε ευκαιρία.
Ερωτηματικό αποτελεί η ΑΕΚ στη μετα – Μελισσανίδη και μετα – Αλμέιδα εποχή. Η νέα διοίκηση Ηλιόπουλου δεν έχει πείσει πριν από όλα για την ρεαλιστική και σοβαρή προσέγγιση της ποδοσφαιρικής πραγματικότητας. Ο νέος τεχνικός, ο Σέρβος Νίκολιτς, με καλές περγαμηνές και δεδομένο ρεαλισμό είναι ίσως η πιο σημαντική σταθερά της.
Ερωτηματικό, ίσως μεγαλύτερο, αποτελεί και ο ΠΑΟΚ, όχι κυρίως για αγωνιστικούς λόγους. Ο δικέφαλος του Βορρά βιώνει έναν ανοιχτό εμφύλιο με διακύβευμα, θεωρητικά, την κατασκευή του νέου γηπέδου της Τούμπας. Στην πραγματικότητα βρίσκεται στη δίνη πολιτικών και γεωπολιτικών συγκρούσεων που πολύ δύσκολα θα αφήσουν ανεπηρέαστο το αγωνιστικό σκέλος.
Από κει και πέρα δεν περιμένουμε κάποια ιδιαίτερη έκπληξη, ο Άρης συνήθως χύνει την καρδάρα με το γάλα, ομάδες όπως ο Ατρόμητος, ο Αστέρας, ο ΟΦΗ ή ο Παναιτωλικός θα έχουν σταθερή πορεία και οι υπόλοιπες θα επιδιώξουν να εξασφαλίσουν την παραμονή τους.
Όμως υπάρχουν και πολλά άλλα στον πλανήτη Ελλάδα…
Σε μια κανονική χώρα η αναφορά μας θα έπρεπε να τελειώνει εδώ και να άρχιζε η όμορφη, καφενειακή συζήτηση για τον Ελ Κααμπί, τον Ιωαννίδη, τον Γιόβιτς και τον Κωσταντέλια. Όμως σε ποιον τομέα της κοινωνικής ζωής η Ελλάδα λειτουργεί ως «κανονική» χώρα για να έχουμε αντίστοιχη απαίτηση κι από τον χώρο του ποδοσφαίρου και γενικά του αθλητισμού; Μην ξεχνάμε όσα έχουμε ζήσει τα τελευταία χρόνια στον χώρο του μπάσκετ!
Ας ξεκινήσουμε με προφανείς διαπιστώσεις:
- Ιδιοκτήτες των ποδοσφαιρικών ομάδων είναι μεγάλοι οικονομικοί παράγοντες, κυρίως από τον εφοπλιστικό κλάδο. Οι παράγοντες αυτοί ελέγχουν το μεγαλύτερο κομμάτι των Μ.Μ.Ε., συγκροτούν ή διαλύουν «συμμαχίες» και παρεμβαίνουν ανοιχτά στην πολιτική ζωή του τόπου, υπέρ ή κατά των κυβερνήσεων, ανάλογα με τα συμφέροντά τους.
- Ταυτόχρονα παρατηρούμε πως στην Ελλάδα ο αριθμός των αθλητικών εφημερίδων, των ραδιοφώνων και των διαδικτυακών μέσων είναι πολλαπλάσιος από χώρες όπως η Αγγλία, η Γερμανία ή η Γαλλία. Η κυκλοφορία των εφημερίδων δεν δικαιολογεί την επιβίωσή τους, η λογική λέει πως υπάρχουν για να κρέμονται στο περίπτερο ή να διαβάζονται τα – συνήθως τοξικά – πρωτοσέλιδά τους στα «πρωινάδικα» των τηλεοπτικών καναλιών.
- Στην Ελλάδα διεξάγεται και ένα … παράλληλο πρωτάθλημα, εκτός γηπέδων. Έπαθλο ο έλεγχος της Ε.Π.Ο. και κατά προέκταση της Κεντρικής Επιτροπής Διαιτησίας (ΚΕΔ) αλλά και κάθε απόφασης που επηρεάζει σε μικρό ή μεγάλο βαθμό το ποδόσφαιρο. Δεν είναι κρυφό, στον οπαδικό τύπο πανηγυρίζονται ανοιχτά οι «νίκες» στο πρωτάθλημα αυτό.
- Τέλος, είναι δεδομένη η ανοιχτή παρέμβαση των κυβερνήσεων σε έναν χώρο που διαμορφώνεται σε σημαντικό βαθμό η ψυχολογία εκατομμυρίων ανθρώπων. Παρέμβαση που στοχεύει στο πολιτικό όφελος αλλά και στην εξυπηρέτηση «φίλιων επιχειρηματικών δυνάμεων» ή στο πλήγμα σε «εχθρικές». Μόνο αφελείς πιστεύουν πως η πολιτική αυτή παρέμβαση επηρεάζεται από το χρώμα της ομάδας που υποστηρίζει ο εκάστοτε πρωθυπουργός…
Το αποτέλεσμα αυτών των δεδομένων το βιώνουμε όλοι: Θα διαβάσουμε, με αφορμή την έναρξη του πρωταθλήματος, αφιερώματα για το παρόν αλλά και για το παρελθόν, προβλέψεις και εκτιμήσεις και προπάντων ευχολόγια για «συναρπαστική διοργάνωση» που «θα κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον των φιλάθλων» με «δίκαιες διαιτησίες» και «μακριά από την τοξικότητα», λέξη που τόσο πολύ αρέσει στην κυβέρνηση.
Φυσικά κανείς από τους υπεύθυνους της πολιτείας, της διοργανώτριας αρχής και των οργάνων του ποδοσφαίρου αλλά και των διοικήσεων των ομάδων δεν πιστεύει ούτε λέξη από τις ευχές αυτές κι ούτε ενδιαφέρεται για την ευόδωσή τους. Όλοι γνωρίζουν πως θα παρακολουθήσουμε και πάλι έναν ανελέητο πόλεμο που δεν θα εκτυλιχθεί κυρίως στις «4 γραμμές του γηπέδου» αλλά έξω από αυτό και σε πολλά επίπεδα της πολιτικής και κοινωνικής ζωής.
Ας μιλήσουμε και με ονόματα, άλλωστε η συζήτηση και οι εκτιμήσεις σπάνια μένουν στα αμιγώς αγωνιστικά.
- Ο Ολυμπιακός είναι το φαβορί αλλά όλοι αναρωτιούνται σε ποιο βαθμό θα επηρεάσει η ανοιχτή και σκληρή, πολιτική και οικονομική σύγκρουση του Βαγγέλη Μαρινάκη με την κυβέρνηση της Ν.Δ.. Στο περσινό πρωτάθλημα υπήρξαν τα πρώτα δείγματα πολέμου της κυβέρνησης προς την ομάδα του Πειραιά. Από την άλλη είναι κοινό μυστικό πως ο Ολυμπιακός χαίρει εκτίμησης (sic) στη διοίκηση των οργάνων του ποδοσφαίρου.
- Αντίστροφη είναι η κατάσταση στον ΠΑΟ. Ο ιδιοκτήτης της ομάδας Γιάννης Αλαφούζος αποτελεί τον καλύτερο επικοινωνιακό σύμμαχο της κυβέρνησης κι ο ΠΑΟ ήδη απολαμβάνει τη … συμπάθεια αυτή στην περιοχή του Βοτανικού. Όμως η πράσινη ΠΑΕ δεν χαίρει εκτίμησης (sic) στα κέντρα διοίκησης του ποδοσφαίρου.
- Αντίστοιχη με τον ΠΑΟ είναι η κατάσταση στην ΑΕΚ, ενώ στον ΠΑΟΚ έχουμε περάσει σε …υψηλότερα επίπεδα: Ο ΠΑΟΚ βιώνει έντονα τις διεθνείς εξελίξεις. Ο ιδιοκτήτης του, Ιβάν Σαββίδης, ανήκει στο ρωσικό μπλοκ. Αν δεν ήταν ο πιο επιτυχημένος πρόεδρος στην ιστορία του ΠΑΟΚ είναι βέβαιο πως η επιχειρηματική παρουσία του στην Ελλάδα θα είχε τερματιστεί με συνοπτικές διαδικασίες. Με πολιορκητικό κριό τον Τέλη Μυστακίδη, επιχειρηματία με άριστες σχέσεις με την κυβέρνηση, επιχειρείται στην ουσία η εκπαραθύρωση του Σαββίδη, η αφαίρεση της κοινωνικής ασπίδας που του προσφέρει ο δημοφιλής σύλλογος της Θεσσαλονίκης.
Τι σχέση έχουν όλα αυτά με το ποδόσφαιρο, θα αναρωτηθεί κάποιος. Τυπικά καμία όμως ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Αν πιστεύουμε σοβαρά πως σε έναν χώρο που διακινούνται δισεκατομμύρια και ταυτόχρονα διαμορφώνονται συνειδήσεις εκατομμυρίων ανθρώπων κυριαρχεί το no politica και το fair play… μάλλον είμαστε μακριά νυχτωμένοι. Κι αυτό δεν αφορά μόνο την Ελλάδα: Πιστεύουμε σοβαρά πως Άραβες σεΐχηδες ή Αμερικανοί τραπεζίτες αγοράζουν τις μεγαλύτερες ευρωπαϊκές ομάδες από αγάπη για τη «στρογγυλή θεά»; Όλοι γνωρίζουν πως οι τίτλοι στο Champions League ή στα μεγάλα ευρωπαϊκά πρωταθλήματα είναι πλέον υπόθεση ελάχιστων πάμπλουτων ομάδων.
Η διαφορά είναι πως και στον τομέα αυτόν στην Ελλάδα λειτουργούμε ακόμη με τη λογική των «κοτσαμπάσηδων και των πασάδων», οι στοιχειώδεις κανόνες του επιχειρηματικού παιχνιδιού παραβιάζονται με τρόπο που παραπέμπει σε «κατσαπλιάδες». Δεν είναι ηθικό το ζήτημα, εξίσου ανήθικες είναι και οι δύο καταστάσεις. Στη δική μας περίπτωση το κύριο πρόβλημα είναι η τοξικότητα που διαχέεται στη μάζα των «φιλάθλων.
Αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς η πλειοψηφία των «φιλάθλων» είναι οπαδοί των ομάδων. Με το κλίμα που έχει δημιουργηθεί το ζητούμενο για αυτήν την πλειοψηφία είναι η νίκη με κάθε τρόπο και για ένα σημαντικό τμήμα η ήττα του «μισητού» αντιπάλου. Αυτό εκφράζεται σε κάθε αθλητική συνάντηση και κορυφή του παγόβουνου είναι η μετατροπή μεγάλου τμήματος των οργανωμένων οπαδών σε ιδιωτικό «στρατό» του ιδιοκτήτη με διασυνδέσεις με ακραίες αντικοινωνικές, εγκληματικές οργανώσεις ή ανοιχτά με τον υπόκοσμο. Άμεση συνέπεια η σκληρή βία κυρίως εκτός γηπέδων που παραπέμπει ευθέως σε δράση συμμοριών.
Τελικά…να βλέπουμε ποδόσφαιρο; (αντί επιλόγου)
Εύλογο το ερώτημα, μετά από όσα αναφέραμε. Η επιλογή είναι προσωπική. Υποστηρίζει λοιπόν αυτό το άρθρο πως το ποδόσφαιρο είναι το πιο όμορφο άθλημα, το πιο συναρπαστικό και για αυτό το πιο δημοφιλές. Γιατί να πάψουμε να θαυμάζουμε τον GOAT Μέσι αλλά και τον Σαλάχ, τον Γιαμάλ και τον Ντιμπελέ. Και στην Ελλάδα υπάρχουν αξιοθαύμαστοι «καλλιτέχνες» της μπάλας.
Το ζήτημα είναι να θαυμάζουμε τους «καλλιτέχνες» και όχι τους ιδιοκτήτες. Να απολαμβάνουμε το θέαμα και όχι την τοξικότητα των «αναλυτών» των Μ.Μ.Ε.. Να θέλουμε, φυσικά, να νικήσει η ομαδάρα μας αλλά να νικήσει γιατί είναι καλύτερη ή πιο τυχερή αν θέλετε!
Και πάνω από όλα: να μην ξεχνάμε πως ο «απέναντι», που φοράει άλλο χρώμα κασκόλ ή φανέλας είναι ο φίλος κι ο συνάδερφος που αύριο στη δουλειά θα συζητήσουμε για το μεροκάματο και την ακρίβεια, τον πόλεμο και τις γενοκτονίες. Και στο διάλειμμα θα τον τρελάνουμε στην καζούρα για τις γκολάρες του Ελ Κααμπί! Αν το βλέπουμε έτσι… ναι, να βλέπουμε ποδόσφαιρο!
(Ο Σπύρος Αλεξίου είναι ιστορικός και συγγραφέας)
